• Tufsteen demonteren met een betonkettingzaag

    Stide tilt een losgezaagd blok tufsteen uit de muur
    Stide tilt een losgezaagd blok tufsteen uit de muur

    Vandaag waren mijn collega Stide en ik weer in Nijmegen. We zijn bezig een partij ornamenten aan het Zuiderportaal van de Stevenskerk te vervangen (20 driepassen, 7 consoles, 20 kantbloemen en 3 kapitelen), en op dit moment zijn we toe aan het uitnemen van de laatste blokken.

    Er moesten nog twee kapitelen uit, en van de zeven consoles die ik gehakt heb waren er nog een aantal restblokken in de muur achtergebleven. Ook die moesten er natuurlijk uit voordat de nieuwe erin kunnen.

    Naar het eerste bericht over dit project.

    Het punt is alleen dat dit soort blokken erg diep in de muur vastzitten; de grotere blokken zelfs ruim 30 centimeter. Hoe haal je die eruit zonder de omliggende steen te beschadigen? Als je de titel van dit bericht hebt gelezen dan weet je het antwoord: met een kettingzaag (lees hier een eerder bericht over o.a. kettingzagen voor steen).

    Het principe van een betonkettingzaag is een machine zoals een gewone kettingzaag, maar dan met een ketting met diamantblokjes en een waterspoeling. Ik heb in het verleden al veel met een steenkettingzaag gewerkt, en niet altijd met onverdeeld genoegen: deze machines zijn zwaar en je moet behoorlijk kracht zetten om ze in bedwang te houden. In het begin waren er alleen kettingzagen op hydrauliek, waar zware slangen aan hingen zodat je de hele dag die dingen moest sleuren en optillen. Later kwamen er versies op benzine. Dat was al een hele verbetering, omdat je geen apart hydrostation op krachtstroom meer nodig had. Wel werd iedere keer het luchtfilter nat (de ketting wordt gekoeld, gesmeerd en schoongespoeld met water) en dan stikte de motor. Verder liep dat ding op hele vette mengsmering waardoor je de hele dag in de walm en de herrie stond. Later kwamen na de eerste leverancier ICS ook Husqvarna en Stihl met een betonkettingzaag.

    Maar ja, als je zo diep moet zagen in lastige hoeken, wat moet je dan? Toch maar in die walm en herrie staan? Totdat ik hoorde van de elektrische kettingzaag voor steen, de Cardi Coccodrillo35, ook wel Renova genoemd. De oplossing! dacht ik. Geen herrie, geen walm, compacter en iets lichter (maar toch nog bijna 10 kilo). Van diverse kanten werd me aangeraden toch vooral een benzineversie te nemen, omdat die sterker is. ‘Nou, dan duurt het maar iets langer,’ dacht ik. ‘Is me wel wat waard.’

    Nou, dat is me niet tegengevallen. Het ding bleek heel vlot door de tufsteen te gaan. Ik kon de blokken vrij makkelijk rondom loszagen, waarna we het konden losbreken van de achterzijde. Hieronder een korte impressie: speciaal voor dit blog heeft Stide even gefilmd hoe we een blok losgezaagd hebben. Aan het einde kun je de zaagtechniek goed zien: iedere keer de punt van het zwaard in de steen steken, dan trekt de zaag zich met een beetje druk vrij makkelijk de steen in.

    (Helaas is halverwege het geluid weggevallen, maar het idee mag duidelijk zijn.)

     De zaag van 3500 watt kan tot 35 cm diep zagen, en vierkante gaten van ongeveer 12 x 12 x 35 cm zijn ermee mogelijk, tot hele grote dingen. Had ik deze indertijd maar gehad!

    Update 22 juli 2015:

    Inmiddels ben ik er weer eens achter gekomen dat benzine tegenwoordig heel kort houdbaar is. Mijn kettingzaag voor hout wilde niet starten. Ik was het een beetje vergeten, maar benzine blijft niet lang goed. Als je er geen wekelijks gebruik van maakt of een speciale toevoeging voor gebruikt, zal benzine al binnen een half jaar gaan vergummen in je tank en motor, met alle gevolgen van dien. Het vormt een plakkerige laag en kan ook rubber onderdelen aantasten. In ieder geval zal de motor niet meteen starten; je staat je eerst een ongeluk te trekken aan het startkoord en vervolgens zul je de hele motor moeten schoonmaken om erger te voorkomen. Vroeger kon je benzine gewoon jaren laten staan, maar tegenwoordig zitten er zoveel chemische toevoegingen in dat een half jaar eigenlijk al te lang is. Nog een reden waarom ik heel erg blij ben dat ik voor een elektrische machine gekozen heb!

    Update 8 november 2016:

    Stide had laatst mijn kettingzaag nodig om een stuk steen weg te zagen. Dit heb ik aangegrepen om onderstaande video te maken. Opvallend is dat Stide, hoewel hij nog moest wennen aan de zaag, en hoewel de steen erg hard is, binnen 4½ minuut dat blok weg had. Met een haakse slijper had hij het hele blok stuk moeten zagen, en had het ook veel langer geduurd.

    Lees eerst de ultieme keuzegids voordat je een betonkettingzaag gaat kopen!→

    Lees verder…

    Naar het volgende bericht over betonkettingzaag.

  • Restauratiebeeldhouwers opleiden?

    Vandaag vond ik een andere video over de restauratie van de Eusebiuskerk in Arnhem. Het is een rijk met beeldhouwwerk bewerkte gotische kerk – van oorsprong dan; een heel groot deel ervan is na de tweede wereldoorlog opnieuw opgebouwd.

    Naar het eerste bericht over dit restauratieproject.

    In deze video is er aandacht voor het uitstervende restauratievak, en wordt er ook op gewezen dat er geen belangstelling voor het ambacht zelf is. Het is altijd de vraag van ‘het kip of de ei’: is er geen belangstelling voor dit werk omdat er geen werk in is, of is er een probleem omdat we er geen mensen voor krijgen?

    Beeldhouwers opleiden?

    Wat mijn eigen vak betreft: zo heel af en toe krijg ik een verzoek van iemand die dit restauratiebeeldhouwwerk ook wil leren, of van een beeldhouwer die dit werk ‘er ook wel bij wil doen’. Maar de afgelopen jaren is er eigenlijk geen werk geweest en zaten de vier, vijf resterende restauratiebeeldhouwers in Nederland (althans waarvan ik weet dat ze dit vak fulltime doen) elkaar aan te kijken en te wachten op een opdracht. Het is niet moeilijk om geïnteresseerden te vinden die het vak willen leren. Moeilijker is het om mensen te vinden die èn handig zijn, èn talent en vormgevoel hebben, èn fysiek sterk zijn, èn in staat zijn om productie te maken, èn dit ook jaren willen blijven doen. Maar dat is allemaal nog niet zo’n punt; er moet gewoon genoeg werk zijn.

    Eigenlijk merkte ik de laatste tijd dat dit vak zo breed is, en dat het best lang duurt voordat je allerlei aspecten onder de knie hebt. Je kunt blijven leren tot je tachtigste.

    Zeven jaar opleiding

    Ik sprak laatst met de directeur van een grote restauratiesteenhouwerij over opleiden, dat je zo een half jaar verder bent voordat een leerling een beetje gaat produceren. ‘Een half jaar?’ zei hij, ‘Ik reken op zeven jaar voordat iemand goed in het werk is ingewerkt!’ En dat klopt ook wel. In Duitsland moet je eerst vier jaar als steenhouwer zijn opgeleid en gewerkt hebben, voordat je aan de opleiding tot beeldhouwer kunt beginnen. Ik geloof dat de opleiding tot beeldhouwer dan nóg eens zes jaar duurt. Zelfs de metselaars en timmerlui in de restauratie hadden het over een jaar of zeven voordat iemand zelfstandig goed kan werken, wat overigens heel aardig overeenkomt met de standaard van ‘10.000 uur voordat je een onderwerp of vak meester bent’. Dat is voor een klein bedrijfje eigenlijk haast niet op te brengen.

    Het heeft geen enkele zin om elke paar jaar een aantal nieuwe beeldhouwers op te leiden als het nu al duidelijk is dat er straks geen werk voor ze is. Dus de conclusie van de video klopt helemaal: het is een uitstervend vak. Maar dat is domweg omdat er niet genoeg werk is. Als mijn generatie ophoudt, vrees ik dat men voor dit werk naar het buitenland zal moeten, waar het zicht op de kwaliteit minder is en overleg moeilijker wordt, en dan gaat er een stuk kennis verloren, helaas.

    Batavia

    In 1985 werd er met de bouw van de Batavia begonnen in Lelystad. Het werd een leer- en opleidingsproject dat in vele opzichten een voorbeeld had kunnen zijn. Er werden mensen opgeleid in allerlei disciplines, waaronder ook beeldsnijders. Maar als er na zo’n prachtig project geen verdere werkgelegenheid is, dan verdampt het effect van de hele opleiding weer binnen enkele jaren. Het enige dat voor een stabiele kennisbasis zou kunnen zorgen (iets dat ik zelf niet in de hand heb) is een cultuuromslag, waardoor er weer werkgelegenheid is voor mensen die ‘oude’ ambachten beoefenen. Bijvoorbeeld dat het weer heel gangbaar wordt om gebouwen te versieren met toegepast beeldhouwwerk, of dat er opeens vraag ontstaat naar bijvoorbeeld religieuze beeldhouwwerken. Het model van de Batavia is dan zeker bruikbaar, en ik heb al heel lang ervan gedroomd om samen met enthousiaste jonge mensen mooie dingen te gaan maken. Misschien gaan we dat nog eens meemaken!

    Update 19-08-2015:

    Nog een video, waarin de werkplaats bij de Eusebiuskerk te zien is. Te zien is onder andere hoe twee steenhouwers werken, mijn collega Stide Vos is een tufstenen draak aan het kopiëren in Muschelkalk, en helemaal aan het eind flits ik zelf ook nog even voorbij. Helaas worden we als leerlingen benoemd, maar het moment dat we nieuwe leerlingen kunnen gaan opleiden is nog niet aangebroken. Het zou jammer zijn als met onze generatie (Stide en ik als vijftigers behoren geloof ik tot de jonkies van de restauratiebeeldhouwers) het vak in Nederland uitsterft. Met genoeg werk heeft het ook zin om nu de volgende generatie op te leiden.

    Wil je toch heel graag klassiek leren beeldhouwen? In Amsterdam is er dan Figura-Dutch Academy of of Figurative Sculpture, waar een deeltijdopleiding wordt gegeven en ook losse kortere cursussen te volgen zijn. In Antwerpen was er ooit de deeltijdopleiding tot steen- en restauratiebeeldhouwer (een aanrader), maar sinds de wisseliing van docent is dit programma beëindigd.

    Lees verder…

Geen berichten meer om te tonen.

Geen berichten meer om te tonen.