Luchtboogbeelden: vier maal Noachs Ark

Theo van Reijns thema van Noachs Ark

Er staan 96 luchtboogbeeldjes op de Eusebiuskerk in Arnhem, verdeeld over 14 luchtbogen. Vier luchtbogen zijn gevuld met dierfiguren rond het thema van Noachs Ark, ontworpen door de Haarlemse beeldhouwer Theo van Reijn (en voor het grootste deel gehouwen door zijn uitvoerend beeldhouwer Eduard van Kuilenburg). Hij bekroonde elk van deze luchtbogen met de ark zelf, in verschillende episodes van het verhaal van de Zondvloed.
Het afgelopen jaar heb ik een groot deel besteed aan het kopiëren van 26 van deze beeldjes. Het leek me een goed moment om deze vier arken eens naast (of onder) elkaar te zetten. Dit zijn de vier kopieën die ik in nieuwe Muschelkalk maakte.

Noachs ark: een dierentuin in een boot-ark kopie

1: Alle dieren zijn ingeladen

Op dit eerste beeld zie je de ark vol dieren, klaar voor vertrek. Hij staat nog op stutten, omdat Noachs ark op het droge gebouwd werd en hij hem vol dieren laadde voordat de regens kwamen.

luchtboogbeeld Noachs ark: Noach vlucht voor het water

2: Het water komt in woeste golven aanzetten en Noach klimt in de ark

Het tweede beeld toont hoe de regens zijn begonnen en het water om de ark heen kolkend omlaag komt zetten. Noach vlucht voor het aanstormende water.

Noachs ark

3: Na veertig dagen regen bidt Noach om een oplossing. De duif zit al klaar.

Het regende veertig dagen. Hier zien we Noach zitten bidden in zijn roeibootje. Ik snap eigenlijk niet waarom Van Reijn hier een duif met iets in zijn snavel heeft afgebeeld. Het was zo verweerd dat niet duidelijk was wat het moest voorstellen. Ik heb er een olijftak van gemaakt, hoewel de duif die pas bij de tweede terugkeer naar Noachs ark in de snavel had.

Noachs ark

4: De duif is al op het dak geland, maar Noach zoekt hem nog.

In de vierde scene blikt Noach uit het venster, zoekend naar de duif. Ook de ezel kijkt uit het raam, maar de duif zit allang op het dak.

Noachs ark: nieuw in Muschelkalk, oud in Ettringer tufsteen. Toren van de Eusebiuskerk

Noachs ark: nieuw in Muschelkalk, oud in Ettringer tufsteen

Een ander klein kraagsteentje met zijn kopie ernaast. Ik heb iets meer details toegevoegd.

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Kraagsteen voor de Eusebiustoren: een vogelbeest?

Vogelbeest: een kopie van een tufstenen kraagsteen door John Grosman in nieuwe Muschelkalksteen voor de Eusebiustoren in Arnhem
Een van de laatste van de 10 kraagstenen voor de Zuid- en Noordzijde van de toren van de Eusebiuskerk op 23 meter hoogte was dit gevleugelde vogelbeest. Hij zit wat gedrongen in zijn hoekje en spreidt daar zijn klauwen en zijn vleugels. Dit stuk was oorspronkelijk gehouwen in 1954 door John Grosman, die ook een tweetal luchtbogen heeft versierd met beeldjes. Zijn zeven bazuinengelen uit de Apocalyps heb ik eerder al onder handen gehad; lees het verslag hier↑.

Stijlkenmerken

Grosman heeft deze beeldjes indertijd vlot gehouwen in de oorspronkelijke tufsteen, en de beitelslagen waren van dichtbij nog goed te herkennen. Ik heb deze stijl niet gewijzigd. Stide en ik waren het er over eens: als je zo nodig je eigen stempel op dit werk zou moeten drukken en dingen gaat wijzigen, dan doe je deze stijl geweld aan, je doet afbreuk aan een tijdsbeeld en je zult ofwel met iets totaal anders eindigen of met iets dat kant noch wal raakt, dat vleesch noch visch is. Dus ik heb met veel genoegen dit figuurtje vrij nauwgezet gekopieerd. Ik heb de groep indertijd nog ter plekke aan de toren kunnen bekijken en daar was duidelijk te zien dat deze vijf van Grosman een samenhangend geheel vormen, ook al kan ik de betekenis ervan niet duiden. De meeste van de vijf figuren hebben een vrij driehoekig, plat gezicht dat dicht op de oorspronkelijke oppervlakte gehouwen is, en zijn voorzien van vleugels.

Poten en vleugels

Dit vogelbeest was een klein beetje beschadigd. Hij miste een klauw aan zijn rechterpoot en er was wat oppervlakteschade. Ondanks dat hij er nog goed uit ziet wordt hij vervangen omdat deze Ettringer Tufsteen nu al tekenen van verval begint te tonen zoals piepkleine haarscheuren, die onvermijdelijk in de komende decennia gevaar gaan opleveren dat er stukken omlaag gaan komen. Ook is het origineel nu nog duidelijk afleesbaar, dus eenvoudig getrouw te kopiëren. Er zijn beeldhouwwerken aan de Eusebiuskerk die nu al uiteen vallen en onderdelen missen. Dat vereist dus dat er een reconstructie gemaakt wordt voordat er een kopie gehouwen kan worden.

Zoals gezegd heb ik dit vogelbeest redelijk secuur gekopieerd, behalve dan dat ik de vleugels iets dunner heb uitgevoerd. Muschelkalk kan iets fijner gedetailleerd worden dan tuf en is ook sterker, zodat ik vaker dingen iets ranker kan uitvoeren dan het origineel. Naar mijn mening doet dit verder geen enkele afbreuk aan de voorstelling van het originele beeldhouwwerk.

Punteren of frezen…

het voorzagen van een luchtboogbeeld op de kopieerzaagmachine

het voorzagen van een luchtboogbeeld op de kopieerzaagmachine

Er zijn natuurlijk methoden om dit beeldhouwwerk nog veel exacter te kopiëren. Ik kan het met een punteerapparaat tot op de millimeter opmeten en nahakken in nieuwe steen. Of ik kan het vogelbeest met plastilineklei helemaal puntgaaf bijboetseren, dan laten scannen met een 3D-scanner, en dan laten uitfrezen in een nieuw blok steen met een CNC-vijfassige freesmachine. Het mag duidelijk zijn dat aan deze methoden naast het voordeel van accuratesse ook een aantal nadelen hangen zoals langere levertijd en veel hoger prijskaartje. Een CNC-frees kopieert elk putje, dus moet ieder model ofwel puntgaaf worden voorbereid of je moet een ruime marge houden boven het uiteindelijke bewerkte vlak. Dit zijn ook kostbare machines, dus dit freeswerk is ook niet gratis. Tegen de tijd dat de scan bewerkt is en de robot en de steen er klaar voor zijn, ben ik al rond met voorzagen. Ook komt er geen verder tussentransport bij.

Daarom is mijn kopieerzaag voor de luchtboogbeeldjes een perfecte tussenoplossing: ik kan snel heel veel steen nauwkeurig verwijderen, en tegen lage kosten. Toch is er weinig voorbereiding van het origineel nodig en houd ik net zoveel marge over als ik van tevoren heb ingesteld. Helaas kan ik deze machine voor de kraagstenen niet goed gebruiken omdat deze figuren zijn ingebed in strak steenhouwwerk. Ik mag niet het risico lopen dit te beschadigen met een ietwat uitgeschoten zaagsnede. Bij de luchtboogbeelden is dit risico nagenoeg niet aanwezig, omdat deze rondom gezaagd moeten worden. Vandaar dat ik dit vogelbeest en al zijn andere broertjes uit de hand heb opgemeten met behulp van passers en profielmallen.

Twee gevleugelde kubistische beesten: oude tufstenen kraagstenen uit 1954 door John Grosman van de Eusebiustoren in Arnhem

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Kraagsteen: een kat met vleugels

kopie van kraagsteen voor Eusebiustoren: kat met vleugels naar tufstenen origineel in nieuwe muschelkalksteen
kopie van kraagsteen voor Eusebiustoren: kat met vleugels naar tufstenen origineel in nieuwe muschelkalksteenDeze volgende kraagsteen voor de Eusebiustoren is bestemd voor de Noordzijde op 22 meter hoog, en maakt deel uit van een groep chimaera’s of een soort gevleugelde katten.
De kat met vleugels op deze kraagsteen houdt een soort pot of een zak vast, het is niet duidelijk wat het moet voorstellen. kopie van kraagsteen voor Eusebiustoren: kat met vleugels naar tufstenen origineel in nieuwe muschelkalksteenIk heb er een geldbuidel van gemaakt door een touwtje te hakken op het smalste deel. Deze vijf katten hebben allemaal hetzelfde platte driehoekige gezicht en dezelfde zwaar uitgevoerde vleugels. kopie van kraagsteen voor Eusebiustoren: kat met vleugels naar tufstenen origineel in nieuwe muschelkalksteenMet een levendige tandijzerslag, net zoals het origineel al had, heb ik geprobeerd de vlotte uitstraling van het oorspronkelijke beeldhouwwerk te behouden. Deze beeldengroep is gehouwen door John Grosman, die ook de zeven bazuinengelen hakte die ik eerder onder handen kreeg.

Luchtboog

het voorzagen van een luchtboogbeeld op de kopieerzaagmachineDe kraagstenen voor deze twee groepen schieten nu al flink op, dus ik ben ook meteen verder gegaan met het voorzagen van een reeks luchtboogbeeldjes van luchtboog 33, oorspronkelijk gemaakt door George van der Wagt. Hierover later meer.

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Kraagsteen voor de Eusebiustoren: 1 dame met twee duiven

Kopie van kraagsteen in nieuwe Muschelkalksteen van 1 dame met twee duiven

Dame met twee duiven

Zoals je in de berichten van de laatste periode hebt kunnen lezen ben ik de afgelopen weken aan de slag met kraagstenen voor de Eusebiustoren. Deze toren van de Eusebiuskerk in Arnhem staat al een paar jaar in de steigers om grote delen van Ettringer tufsteen te vervangen in de weervastere Weiberner tuf. Al het beeldhouwwerk wordt vervangen in Muschelkalk, een grove Duitse kalksteen met veel poriën. Door zijn grofheid sluit deze steen goed aan bij het ruwe karakter van de oorspronkelijke tuf, maar hij is wel veel beter bestand tegen het weer. Na verloop van jaren zullen de zachte bruine delen uitgespoeld zijn, maar de witte delen worden steeds lichter, en de insluiting van wat vuil uit de lucht zal ervoor zorgen dat het beeldhouwwerk zich steeds duidelijker gaat aftekenen.

Twee niveaus met bouwbeeldhouwwerk

Aan de toren bevinden zich op twee niveaus grote en kleine kraagstenen: op steigerlaag 20 (op 45 meter hoogte) en op steigerlaag 10 (op 23 meter hoogte). Ook zijn er op dat laatste niveau nog heel veel maskers met groteske koppen. Deze maskers zijn intussen al door mijn collega Stide gekopieerd. We zijn nu samen druk bezig aan 10 Zuid en 10 Noord, en de volgende daarvan was deze dame met twee duiven.

Aanpak

blokken voor nieuwe kraagstenen op het erf van de beeldhouwerij

Nieuwe blokken kalksteen voor kraagstenen

Zoals je op de foto van de blokken steen kunt zien, krijg ik de steen voorbewerkt aangeleverd. De steenhouwers hebben de profielen al gemaakt, en het deel dat in de muur steekt is opgeruwd zodat de specie straks goed hecht. Op alleen een glad zaagvlak heeft specie weinig grip. Onderaan de kraagsteen is nog een rond profiel. Strikt genomen is dit ook steenhouwwerk, maar deze keer is dat aan mij overgelaten. Als ik dat er netjes heb op gemaakt kan ik beginnen met het eigenlijke beeldhouwwerk. Meestal begin ik met een profielsjabloon van de kop te maken en over te zetten op de steen. Vandaaruit kan ik de overige delen van de kop inmeten en nahakken in de nieuwe steen.

Ik meet vooral veel met passers, maar bij blokken als deze is de plek van de belangrijkste onderdelen makkelijk en snel te vinden met een doorzichtige folie. Delen als de duiven en de handen vallen bijna helemaal binnen één bol vlak. Op dit folie kan ik de lijnen snel overnemen met een markeerstift en daarna weer overzetten op de steen. Als je wilt zien hoe dit in praktijk gaat kun je het beste het volgende blogbericht hierover lezen: Tien tips 2: van ontwerp naar steen.

Kopie van kraagsteen in nieuwe Muschelkalksteen van 1 dame met twee duiven

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Tweede steigerbezoek aan de Eusebiuskerk

Steigerbezoek Eusebiuskerk accorderen luchtboogbeeldenIk was het bijna vergeten, maar een paar weken geleden ben ik nog naar de Eusebiuskerk terug geweest voor een tweede steigerbezoek, om de tweede groep luchtboogbeelden te bekijken. De eerste helft was vorig jaar al geïnstalleerd, en onlangs was de tweede reeks van 12 beelden geplaatst.

Accorderen

Steigerbezoek Eusebiuskerk accorderen luchtboogbeeldenEr was nog wat werk aan de bovenste luchtboogbeelden, waar de blokken steen overgaan in de muur van de kerk. Die aansluiting verliep niet helemaal vlekkeloos, dus aan mij het verzoek of ik de staande vlakken wilde aanpassen aan het omringende werk. Steigerbezoek Eusebiuskerk accorderen luchtboogbeeldenDeze klus wordt accorderen genoemd. Ik had een klein compressortje mee en mijn luchthamers en beitels. Het was een mooie gelegenheid om eens rond te kijken hoe de vier luchtbogen met 26 beelden erbij staan, de sfeer te proeven en nog een paar fotootjes te maken.

Krapjes

Steigerbezoek Eusebiuskerk accorderen luchtboogbeelden

Vooral het laatste beeld van de dieren in Noachs ark had veel aandacht nodig: bovenaan paste alles prima, maar onderaan stak de steen ruim 3 centimeter buiten het muurvlak uit! Ik heb geen idee hoe dat kon gebeuren, maar het is vrij eenvoudig weer te herstellen. Op de steiger werken geeft alleen zijn eigen uitdagingen: ik moest me in een klein gat persen om het profiel aan de onderzijde bij te werken. Gelukkig was er net genoeg ruimte en is alles weer netjes aangepast. Het was goed weer voor een tweede steigerbezoek, om weer eens rond te kijken en het uitzicht over Arnhem te bewonderen.

Lees hier alle berichten over luchtboogbeeldjes voor de Eusebiuskerk

Links naar alle afzonderlijke beeldjes:

Luchtboog 5: Alk, Olifant, Zeeleeuw, Kaapse Buffel, Eekhoorn, Biddend Mannetje, Noach vlucht voor het water.

Luchtboog 4: Beer met honingpot, Aap met pruik, Noachroeper, Vertwijfelde Monnik, Ark met dieren.

Lees hier↑ over het eerste steigerbezoek-

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Kraagsteen: Dikke man met korenaren

Kraagsteen Eusebiustoren man met korenaren, kopie in muschelkalksteen

Kraagsteen Eusebiustoren man met korenaren, kopie in muschelkalksteenDe volgende kraagsteen voor de Eusebiustoren is de kop van een man met korenaren. Het tufstenen origineel was wat beschadigd en miste een deel van zijn neus. Voordat ik hem begon na te hakken in nieuwe Muschelkalksteen heb ik eerst met plastilineklei de neus aangeheeld, zodat ik een idee had wat ik moest gaan maken. Plastiline is klei die nooit uithardt, dus na het werk kan ik dit weer eenvoudig verwijderen.

Thema en afwerking

Kraagsteen Eusebiustoren man met korenaren, kopie in muschelkalksteen

Ik weet niet helemaal wat het thema van deze koppen is; er zijn twee vrouwen (met tulpen en duiven) en drie mannen (met een valk?, korenaren en uilen). Maar in ieder geval is de uitbeelding consequent.

De vorige mannenkop heb ik vrij grof uitgewerkt om de verweerde kop weer te geven, maar deze man met korenaren heb ik met een grove rasp afgewerkt om het gladdere uiterlijk recht te doen. Zoals je kunt zien vallen de handen met de korenaren allemaal binnen één groot rond oppervlak. Van daaruit kon ik met een sjabloon vrij eenvoudig de grote vormen overnemen. Dit zijn leuke onderwerpen om te hakken, omdat ik op zoek kan gaan naar het karakter van de kop in kwestie. Het heeft allemaal niet zo’n artistieke lading, wat eigenlijk met bouwbeeldhouwwerk een vaak voorkomend gegeven is. Vaak is er een zekere speelsheid en niet zoveel pretentie. Ik vind het dan ook jammer dat we tegenwoordig de bouwbeeldhouwkunst volledig uit het straatbeeld verbannen hebben. Op een enkel project na, bijvoorbeeld de Haarlemse gevelstenen. Later meer!

 

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Kraagsteen: Een man met vogel

kraagsteen Eusebius Man met vogel1 De tweede kraagsteen die ik voor steigerslag 10 van de Eusebiustoren hakte was een man met vogel. Net zoals het origineel is deze kopie in Muschelkalksteen vrij grof gehouwen, met de tandbeitelsporen nog duidelijk zichtbaar. Dit geeft het oppervlak van de steen een levendig effect; de beitelsporen versterken de …Lees het hele artikel…

Kraagsteen voor de Eusebiustoren: vrouw met tulpen

Kraagsteen Vrouw met tulpen voor de Eusebiustoren op 22 meter hoogteHet is een lekker drukke tijd momenteel. We waren nog niet klaar met een serie ornamenten voor de Utrechtse Domkerk of er lagen al weer 18 blokken kalksteen voor nieuwe luchtboogbeelden en 10 grote blokken voor kraagstenen. De luchtboogbeelden zijn voor de Eusebiuskerk in Arnhem, en de kraagstenen komen op 22 meter hoogte in de toren …Lees het hele artikel…

Steigerbezoek Eusebiuskerk: Kraagstenen en 14 luchtboogbeelden.

Steigerbezoek Eusebiuskerk

steigerbezoek Eusebiuskerk met luchtboogbeelden

luchtboog 6

Afgelopen donderdag ben ik op bezoek geweest bij de Eusebiuskerk in Arnhem. Ik had gehoord dat twee van de vier luchtbogen waren geïnstalleerd. Voor deze kerk had ik in nieuwe kalksteen 31 kopieën gehouwen van de oude luchtboogbeeldjes en mijn collega Stide ook vier. Stide heeft verder heel veel kraagstenen en kraagsteentjes vervangen en is momenteel vooral bezig met stenen maskers. …Lees het hele artikel…

De hele dierentuin in z’n bootje (luchtboogbeeld)

Grofkorrelige dierentuin

Een hele dierentuin in een bootje. Oud luchtboogbeeld van tufsteen

Deze week had ik weer een Ark onderhanden. Dit is het laatste luchtboogbeeld dat door Theo van Reijn werd ontworpen en waarschijnlijk gehouwen door Eduard van Kuilenburg, in 1953 of ’54. Het is alleen wel sterk verweerd. Toen het op mijn erf lag, moest ik even goed kijken. Ik wist dat het weer een ark moest zijn, maar ik kon de beesten erin niet thuisbrengen. Ik dacht …Lees het hele artikel…