Ons allerlaatste luchtboogbeeld!

Luchtboogbeeldje Fides, het Geloof. Boog met de Zeven Deugden, Eusebiuskerk Arnhem

Het Geloof

Allerlaatste

Vier luchtbogen aan de Noordzijde

Nou eerlijk gezegd hoop ik niet dat het de laatste ooit is, maar wij zijn klaar bij de Eusebiuskerk in Arnhem. Na 83 beelden gekopieerd te hebben is de koek helaas op.

Er waren er eigenlijk nog 13 meer, maar die beelden worden vervangen door een modern kunstwerk van Arno Coenen. Nieuwe decoraties, geïnspireerd op de bestaande luchtboogbeelden. De oude beelden zijn kennelijk teveel verweerd.

Dus wij hebben de afgelopen tijd de laatste drie beelden afgerond: Jelle maakte nog een man met een gieter, ik kreeg de tweekoppige adelaar onder handen en Stide zou het laatste beeldje van boog 23 maken, Het Geloof. Een van de Zeven Deugden. Maar omdat Stide momenteel erg druk is met andere zaken kwam hij er niet meer aan toe en mocht ik dit afronden. Het stelt een vrouw voor met een golvend kapsel en een kruis in haar hand.

Overzicht en terugblik

Beeld De Nacht door Eduard van Kuilenburg- nieuwe kopie in Muschelkalksteen

Kraagsteen De Nacht

Wat hebben wij de afgelopen zeven jaar aan beeldhouwwerk mogen maken voor de Eusebiuskerk? Eigenlijk teveel om op te noemen. Als je klikt op de volgende link kun je alle beeldhouwwerk terugvinden dat ik voor de Eusebiuskerk mocht maken, waaronder de ruim 50 luchtboogbeelden die ik onder handen kreeg. Maar ook Stide heeft jarenlang allerlei beeldhouwwerk aan de toren gekopieerd en acht luchtboogbeelden gehouwen, en sinds 2018 is ook Jelle er nauw bij betrokken geweest en heeft hij onder meer 24 luchtboogbeelden gekopieerd en ornamenten aan pinakels gemaakt.

A bit of an acquired taste

De boog met Zes Apostelen

Het was een prachtige opdracht. In het begin keek ik eerst een beetje scheef tegen het beeldhouwwerk van de Eusebiuskerk aan. Het stamde allemaal van na de oorlog en was heel expressief gehouwen in een grove tufsteen. Maar ik moest het eerst een beetje leren kennen voordat de waardering kwam. Ik was namelijk het bijzonder gedetailleerde beeldhouwwerk uit eerdere perioden gewend, zoals ik het onder handen kreeg van bijvoorbeeld de Sint-Janskathedraal in Den Bosch, of van Kasteel Twickel en Cannenburgh. Maar dit rechtstreeks gemaakte werk heeft een plek in mijn hart veroverd, zeker nadat we de Zeven Zonden en de Apostelen onder handen kregen.

Leerzaam project

luchtbogen met de apostelen en muzikanten

Apostelen en muzikanten

We zijn meteen weer volop gedoken in ander beeldhouwwerk, zo gaat dat nou eenmaal, maar de luchtboogbeelden zal ik missen. Natuurlijk heeft het ons ook jarenlang een stabiel inkomen gegarandeerd. Maar het belangrijkste was dat we er met zoveel plezier aan gewerkt hebben, en het heeft me ook veel geleerd over compositie en het vertellen van verhalen. Want dat is wel een ding dat deze luchtboogbeelden oproepen: we hebben vaak gesprekken gehad over wat de oorspronkelijke beeldhouwer bewoog om een thema op een bepaalde manier weer te geven, over de compositie van de hele beeldengroep bijeen, over attributen en thema’s en hoe we dit zelf zouden hebben aangepakt als wij die vraag hadden gekregen.

Galerij: Fides, Het Geloof

-klik op een fotootje om de galerij te openen-

luchtbogen met de zeven zonden

Galerij: (bijna) Alle luchtboogbeelden die ik gemaakt heb voor de Eusebiuskerk

-klik op een fotootje om de galerij te openen-

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑
en op YouTube↑

Luchtboogbeeld met twee eigenwijze koppen

Tweekoppige adelaar voltooid

Te veel andere projecten met voorrang

We hebben driekwart jaar geen luchtboogbeelden meer gemaakt voor de Eusebiuskerk omdat er een aantal andere projecten tussendoor kwam, te weten de kruisbloemen en kantbloemen voor de Utrechtse Domtoren, de beeldjes van de 4 seizoenen van Badhoevedorp, de 10 blokken van de Latijnse School in Nijmegen, de geblakerde dolfijnen van het Art’otel in Amsterdam, de Kalasams, nogmaals een hele partij kantbloemen voor de Domtoren, en vooral heel veel ornament-, reliëf- en beeldhouwwerk voor de reconstructie van twee gevelbekledingen voor de kerk van Veghel, waarover later meer, na de onthulling.

Kip zonder kop

dubbelkoppige arend vóór demontage

vóór demontage, rond 2006

Maar toen dat eenmaal afgerond was kon ik mijn hart weer ophalen aan wederom een luchtboogbeeld, een tweekoppige adelaar deze keer. Ook dit beeld had nogal te lijden gehad onder het misgelopen impregneren en de weersomstandigheden. Dientengevolge moest hij zonder kop door het leven. Op twee oude fotootjes was te zien dat de koppen niet echt heel erg sprekend waren, en als iemand het er niet mee eens is moet die het maar komen zeggen, maar ik heb de gelegenheid te baat genomen om er eens een paar goed eigenwijze koppen op te maken in schuim en gips. Ik stelde me zo voor dat die twee koppen constant ruzie met elkaar zouden hebben en stronteigenwijs waren. Rekening houdend met de blokmaat waaruit het daarna gehouwen moest worden zorgde ik er ook voor dat ze elk een andere kant op keken. Ik maakte er wel iets meer adelaarskoppen van, omdat ik niet goed met dat oude fotootje uit de voeten kon.

Schuim en gips

oude verweerde adelaar van tufsteen

enkele jaren na demontage

Zoals gezegd, de nekken van deze tweekoppige adelaar waren dusdanig grondig afgebroken dat er zelfs van een aanzet niets meer te vinden was. Dus ik boorde een paar gaten voor een steunframe en maakte er twee nekken en koppen van schuim op, die ik later bedekte met een laag gips. Ik liet het allemaal vrij grof, omdat ik het toch pas echt zou gaan vormgeven in de steen. Dit past ook beter bij de aanpak van de oorspronkelijke beeldhouwer, die de luchtboogbeelden het liefst en taille directe maakte.

Volgens onze beproefde methode zaagde ik vervolgens een kopie in nieuwe steen met mijn contourzaagmachine, waarna het hakwerk kon beginnen. Meer over de werking van deze machine kun je vinden in dit artikel en filmpje, en in alle artikelen over de kopieerzaagmachine.

Gipsen reconstructie van de koppen van de dubblekoppige adelaar

de gipsreconstructie tussen de kruisbloemen van de Domtoren

De Tweekoppige Adelaar

Tweekoppige adelaar voltooidDe tweekoppige adelaar is een oeroud motief, dat in vele culturen terug te vinden is. Vaak heeft het te maken met verwijzingen naar een keizerrijk. Van Kuilenburg had in zijn jeugdjaren in de oorlog kennelijk affiniteit met Duitsland, waar het symbool alom gevoerd werd, maar ook in de eeuwen daarvoor was de Reichsadler al een veelgebruikt symbool.

Kale vogel krijgt veren

Tweekoppige adelaar tijdens hakproces

We hebben inmiddels een hele reeks beelden van Eduard van Kuilenburg gekopieerd. Bij het overgrote merendeel daarvan hebben we nauwgezet de originele beelden gevolgd. Maar bij een beeld als deze, waarvan een groot deel ontbreekt, was het voor mij belangrijker om een interessant beeld te maken dat past in de sfeer van zijn andere werk, dan krampachtig te proberen reconstrueren wat niet meer duidelijk is. Omdat ik bij een aantal van zijn eerdere vogels ook al veren heb aangetroffen, en omdat al snel bleek dat ik anders met een groot oninteressant vlak aan de voorzijde bleef zitten, heb ik er hier voor gekozen om een nieuw verenpak aan te brengen. dubbelkoppige adelaar voltooid

Ook zijn de koppen van de tweekoppige adelaar behoorlijk eigenwijs geworden, zoals ik al voor ogen had. In eerste instantie was de linkerkop (voor de kijkers thuis rechts) een heel stuk groter dan de rechter, en moest ik nog aardig wat van het geheel weghakken voordat er een soort gelijkvormigheid in kwam. Natuurlijk heeft zoiets invloed op de stand van de kop, waardoor deze kop nog wat meer uitgerekt lijkt, wat me uitstekend van pas kwam.

Afwerking

profiel van de adelaar

de profielen moet ik ter plekke nog aanpassen

Het verenpak van de tweekoppige adelaar heb ik met een tandijzer bewerkt, waardoor een levendig effect is ontstaan.

De kop en snavel zijn wat minder uitbundig behouwen omdat anders de vormgeving eronder lijdt. Deze tweekoppige adelaar staat op de plek waar twee luchtbogen aan de kerk ontspruiten, wat waarschijnlijk ook heeft geleid tot dit ontwerp. Ik heb met punteerapparaat en mallen zo nauwkeurig mogelijk de maatvoering van de oude aansluitingen geprobeerd te volgen, maar zoals de afgelopen jaren me geleerd hebben past er nooit iets helemaal exact op zo’n oude kerk. Niets is haaks of recht. Daarom heb ik op alle delen die moeten aansluiten op bestaand werk extra massa gelaten, die ik na plaatsing ter plekke zal moeten aanpassen. Deze kip had heel expressieve poten, en als hij straks iets meer ruimte krijgt omdat ik de overtollige steen zal weghakken, dan kan ik deze nog wat duidelijker vormgeven.

Al met al een heel leuk luchtboogbeeld om te mogen maken!

Galerij

-klik op een foto om het op groter formaat te zien-

naar het volgende luchtboogbeeld→

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑
en op YouTube↑

Luchtboogbeeld: Caritas, de Liefde

het kopiëren van luchtboogbeeld Caritas voor de Eusebiuskerk in Arnhem

het beeldje Caritas tijdens het kopiëren

Caritas in de knel

Er hangen sombere wolken rond de Arnhemse Eusebiuskerk. Na jarenlang soepel en voortvarend restaureren is er een eind gekomen aan het eerste restauratiepotje. In een eerder bericht van 2016 kon ik melden dat er eindelijk geld was losgekomen, en hoewel er zeer efficiënt met de subsidies is omgesprongen, was toen al bekend dat het niet voldoende zou zijn voor de afronding van het hele project. Er is een hoop drukte in de media over, en meteen zijn er ook mensen die roepen dat het hele project een bodemloze put zou zijn, maar die praten als een kip zonder kop.

Een restauratie van topklasse

De Eusebius wordt voor dit geld, minder dan eenderde van het bedrag dat eerst was ingeschat, grondig gerestaureerd en ook aangepast aan de hedendaagse eisen. De tijd van massale kerkgang ligt nu eenmaal achter ons, en de kerk wordt nu vooral voor andere doeleinden gebruikt. Daarbij is dit een restauratie van topklasse, wat voor iedereen te zien is die de kans krijgt rond te dwalen door het gebouw en over de steigers. Zeker geen bodemloze put, maar een voorbeeldproject. Het zou dom zijn nu te stoppen, nu we de eindstreep naderen en binnen het budget zijn gebleven ondanks uitbreidingen van de restauratieaanpak. Ik zie dus met alle vertrouwen uit naar de volgende investeringsronde in dit belangrijke gebouw.

In de Gelderlander van 6 oktober 2020 was het volgende artikel te lezen:

Restauratie Eusebiuskerk weer stilgelegd; tekort van 3 miljoen euro

steigerbezoek Eusebius luchtbogen

De steiger rond de toren van de Eusebiuskerk in 2016

ARNHEM – De restauratie van de Eusebiuskerk in Arnhem is opnieuw wegens geldgebrek stilgelegd. In 2016 werden de werkzaamheden ook al eens gestaakt, omdat er geen subsidies van de verschillende overheden loskwamen.

Er ontbreekt nu nog circa 3 miljoen voor de voltooiing van de laatste fase van het grootschalige restauratieproject aan dit rijksmonument. De hoop is dat de provincie Gelderland op korte termijn financieel bijspringt.

Op deze provinciale steun was al eerder gerekend, maar door uiteenlopende omstandigheden is die nog niet toegekend.

Binnen de begroting

Het geld is nodig voor de herstelwerkzaamheden aan het koorgedeelte van het gebouw. Dat is het gedeelte aan de oostzijde van de kerk, tegenover het Duivelshuis. Het totale restauratieproject voor de Eusebiuskerk was in 2013 begroot op circa 32,5 miljoen euro. Het totale project blijft binnen de begroting.

Gedeputeerde Staten van Gelderland hebben recent aan de Provinciale Staten voorgesteld om een subsidie beschikbaar te stellen van maximaal 2,5 miljoen euro aan de Stichting Eusebius Arnhem, die verantwoordelijk voor het behoud en de exploitatie van het godshuis.

Maar pas in november beslissen de Provinciale Staten tijdens de behandeling van de begroting voor komend jaar of ze daarmee akkoord gaan.

-Lees het hele artikel hier↑-

Nog twee artikelen: het eerste over het mysterie van het budgettekort↑ en het tweede over de periode van wachten op meer geld↑.

De teneur van deze twee artikelen is hetzelfde: veel alarm en drama, terwijl er eigenlijk niet veel aan de hand is. Met het beschikbare geld is ontzettend veel gedaan en ook de afronding van de restauratie zal even zorgvuldig verlopen.

Gevolgen voor de beeldhouwers?

Kopiëren luchtboogbeeld de Hoop (Spes)

het kopiëren van luchtboogbeeld De Hoop bij 35 graden Celsius

Eigenlijk heeft dit voor ons wel en ook geen consequenties. Enerzijds blijven wij gewoon ons ding doen en persen we er nog steeds het ene na het andere luchtboogbeeld uit. Anderzijds is ook voor ons het budget tijdelijk even stilgelegd. Waarom gaan we dan wel nog gewoon door met die beeldjes, zul je je afvragen? Dat heeft alles te maken met een periode van betrekkelijke rust voor een grote drukte.

Veel werk in aantocht

Het oude luchtboogbeeld De Hoop van tufsteen

Het oude luchtboogbeeld De Hoop, van tufsteen

Ik kan er nog niet alles over zeggen, maar in weerwil van de ogenschijnlijke kalmte op dit blog zijn vooral Jelle en ik de afgelopen periode razend druk geweest. Dat is de reden dat ik het schrijven van blogartikelen er even niet bij kon hebben. Sterker nog, ik heb onlangs een luchtboogbeeld afgerond dat De Hoop voorstelde, uit de reeks van de Zeven Deugden, en ben straal vergeten er foto’s van te maken! Tja, dan lukt het ook daarom niet om daarover een artikel te schrijven. Maar die wordt niet vergeten, ik zal er later bij de Eusebiuskerk foto’s van maken, waar het beeld in opslag ligt.

Een hele drukke herfst en winter

Het wordt de komende maanden nog gekker, omdat we momenteel al bezig zijn met grote kruisbloemen voor de Utrechtse Domtoren, en er komt nog een groot project in Veghel aan, ik moet nog een aantal kleinere projecten onder handen nemen, mijn moeder wacht met smart op de grafsteen van mijn vader, en er komt nog een groot aantal ornamenten en beeldhouwwerken aan die ik nu nog niet kan benoemen.

Zeven Deugden

beeldhouwer Stide Vos met gescheurde oude luchtboogbeeldje Fides

Stide bij het oude luchtboogbeeldje van Fides. Dit beeldje laat goed zien waarom wij deze kopieën hakken: ze zitten helemaal vol met scheuren.

Maar rond de zomerperiode hadden we een wat rustigere tijd. Maar we hebben niet stilgezeten! Zoals we vorig jaar de luchtboog met de Zeven Zonden hadden, was er nu de luchtboog ernaast, met de Zeven Deugden. Jelle en ik hebben ze inmiddels bijna allemaal af, behalve het beeldje van het Geloof, dat Stide nu onder handen heeft.

Wij dachten dat het slim zou zijn om nu al de volgende luchtboog aan te pakken, omdat we al wisten dat er zoveel werk aan zat te komen. Bij de Eusebiuskerk zaten ze daar echter niet op te wachten. Deze luchtboog valt eigenlijk onder de volgende restauratiefase en daar waren ze nog niet eens aan begonnen. Plus dat het budget begon op te raken. Maar met wat overleg konden we vooruit. Als we het hadden uitgesteld was het komend voorjaar nog veel en veel drukker geworden!

Twee griffioenen

boetseren in klei van schild griffioen

Het boetseren van het schild voor de twee griffioenen

Toen er van de zomer wat ruimte kwam hebben Jelle en ik meteen de kans aangegrepen om eindelijk eens doortastend verder te gaan met het modelleerwerk aan de twee gespiegelde griffioenen, waaraan ik al in 2017 was begonnen. Het werk heeft geen haast omdat het kasteel nog niet klaar is, maar nu zijn we hard aan de slag geweest. Binnenkort een uitgebreid verslag. We hebben in ieder geval kleimodellen op ware grootte gemaakt en in gips afgegoten. Op Instagram krijg je iets van deze werkzaamheden te zien.

Caritas, de Liefde

kopiëren van luchtboogbeeld CaritasEen van de beeldjes die ik voor boog 23 gekopieerd heb is Caritas, het zinnebeeld van de Liefde. Nogal toepasselijk voor deze tijd in de restauratie van de Eusebiuskerk betekent Caritas ook Liefdadigheid en Vrijgevigheid.

Beeldhouwer Eduard van Kuilenburg heeft Caritas uit tufsteen gehouwen als een jonge vrouw in een dikke jurk, die een wat lusteloos kind in vreemde verhoudingen op schoot heeft. Het heeft een nogal klein hoofd en enorm brede schouders.

voltooide beeldje CaritasIn de kopie heb ik Caritas een paar kleine aanpassingen gegeven, waardoor het kind iets meer een kinderhoofd heeft. Ook heb ik het hart dat zich aan de rechter zijkant bevond, van een plat object omgezet in een rond, opgepompt hart, omdat ik gelukkig meer massa op dat punt in de steen had. Het is kenmerkend voor onze aanpak: we houden ons grotendeels wel aan het originele beeld, in afwerking, maatvoering en details, maar enkele punten proberen we wel nèt iets meer spanning te geven, waardoor het beeld een beetje sprekender wordt. Ook hakken we, net als bij de Zeven Zonden, de Latijnse naam van elke deugd in het zijprofiel. Zie hierover meer in het bericht over het vorige luchtboogbeeld uit deze reeks: Temperantia.

Galerij

naar het volgende luchtboogbeeld→

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑
en op YouTube↑