Een zandstenen kopje voor de Eusebius

rij van 9 hoofdjes in de Eusebiuskerk. Vooraan een kopje van vrouw met kap
Kopje in Udelfanger zandsteen

Ik had in december een klein klusje voor de Eusebiuskerk in Arnhem te doen. Hoog bovenaan in de zijmuur van het zuidertransept zijn 9 kleine kopjes ingemetseld. Drie zijn oude hoofdjes, nog gemaakt in de Middeleeuwen, vier zijn van de jaren ’50 van de twintigste eeuw, en één hoofdje ontbrak. Ik werd gevraagd om een nieuw kopje te maken voor de ontbrekende plek. De aanvullingen van de jaren ’50 dragen duidelijk de sporen van die tijd, en dat zal ook vast wel voor de mijne gelden. Het is nog best lastig om een primitief hoofd te hakken en je zo in te houden dat het allemaal niet te gedetailleerd wordt.

Om en om

De hoofdjes in de kerkmuur zijn om en om geplaatst: telkens is er een kraagsteentje uit de vorige eeuw afgewisseld met een Middeleeuwse. Die laatste zijn het eenvoudigst, en ook het voorbeeld waar ik op terug wil grijpen. Helaas is het niet allemaal zo makkelijk, want er zit ook een hele mooie vrouwenkop tussen in rode zandsteen. Deze dame heeft een prachtig uitgewerkte kap op. Gelukkig is er veel naslagwerk over te vinden in het boek over de Eusebiuskerk. Je kunt dit boek niet meer nieuw vinden, maar misschien is het online nog tweedehands te vinden↑. Daarin zijn heel veel kraagsteentjes met hoofdjes erop afgebeeld, behalve deze reeks dan. En ook zag ik een paar foto’s van oude zandstenen kraagsteentjes uit het Arnhems Gemeentemuseum, die net als de rode dame prachtig uitgewerkt waren. Maar die kant ging ik dus niet op.

Eenvoudige gezichten

middeleeuwse kraagsteen met kopjeDe andere kraagstenen hebben primitieve ogen, simpele gezichten en dikke lippen. Ik vond in het boek ook nog een foto van een kraagsteentje dat als cadeau naar een Australische kapel is verstuurd, en een soortgelijke vormgeving heeft. Dus dat is wat ik ook in mijn kraagsteen met kopje heb opgezocht. Het kereltje kreeg een pagekapsel en dikke lippen, en grote flaporen. Ik heb een grof kleimodelletje gemaakt en het daarna uitgehakt in Udelfanger zandsteen. De steenhouwerij had het profielwerk er al aan gedaan. Ergens wel jammer, dan had ik de grove vorm van de oude kraagstenen aangehouden. Ik heb nog even geprobeerd of het beter was als ik het allemaal glad schuurde, maar dan werd het weer veel te dood, dus heb ik het met een beitelslag gelaten. Het is altijd lastig om van foto’s te werken, dus ik hoop dat het goed binnen de reeks past.

 

 

nieuwe kraagsteen met primitief kopje

 

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑
en op YouTube↑

Luchtboogbeeld De Ledigheid

-naar het eerste bericht over deze luchtboog-↑

eerste stadium van voorhakken De Ledigheid

Acedia

Het volgende luchtboogbeeld van boog 24 van de Eusebiuskerk in Arnhem was me niet helemaal duidelijk. We hebben alle zeven zonden voorbij zien komen, behalve de Luiheid, ook wel ledigheid, gemakzucht of traagheid genoemd, dus dit moest hem dan worden.

Ledigheid

vervolg hakken luchtboogbeeld De LedigheidAlleen snap ik niet goed hoe de beeldhouwer dit bedoeld had. Ik dacht dus ook eerst dat dit de Hoogmoed was, een dame met wellustig decolleté die hoog te paard zit. Of moet het een ezel voorstellen?

Dolce Far Niente

luchtboogbeeld De Ledigheid voltooidMisschien dat deze dame de doelloosheid van een rijke verveelde dame uitbeeldt, die nutteloos haar dagen slijt en de werkpaarden het werk laat doen? ‘Ledigheid is des duivels oorkussen,’ zei men vroeger al, al dacht ik altijd dat ze bedoelden dat je erg lenig moest zijn als je de duvel een zoen op zijn oor wilde geven. Deze dame is in ieder geval lenig genoeg!

Hoe het ook zij, ik heb het beeld gewoon gekopieerd. Al werkend merkte ik dat niet alleen de borsten overboord dreigen te hangen, maar zelfs de tepels zijn in beeld. ‘Het is zeker weer voedertijd’, merkte collega Stide op. ‘Hoezo?’ vroeg ik.

‘Nou,’ zei hij, ‘de biggetjes kijken al over de trog!’

Structuur

luchtboogbeeld De Ledigheid voltooid

Het oude beeld had een sterk verweerd oppervlak, maar toch was er iets te zien dat de beeldhouwer iets van structuur had aangebracht en een dikke wollen jurk had gesuggereerd. Dat heb ik geprobeerd na te bootsen door eerst het paard en de jurk te boucharderen, en daarna met een spitsbeitel korte, ondiepe voren in de jurk te maken, waardoor een levendig oppervlak ontstaat.

Potjeslatijn

beeld De Afgunst-voorzagen

voorzagen van De Afgunst-stap 2

In een vorig bericht over deze luchtboog heb ik verteld over het thema dat deze beelden uitdragen: de zeven hoofdzonden. Elk beeld dat we tot dusver gehouwen hebben (en Jelle heeft er drie van de zeven gemaakt) heeft een Latijnse naam in het zijprofiel gekregen: Superbia voor de IJdelheid, Gula voor de Vraatzucht, Ira voor de Woede, Avaritia voor de Hebzucht, deze Luiheid of Ledigheid heet Acedia, en dan komt Stide straks nog met Luxuria voor de Wellust en Invidia voor de Afgunst. Die zijn inmiddels ook onderweg.

Een mysogyne beeldhouwer?

beeld De Afgunst-voorzagen

voorzagen van De Afgunst- stap 3

Een aantal dames heeft opgemerkt dat de vrouwen er nogal bekaaid afkomen in deze reeks, want eigenlijk is alleen de Woede een man. Dat druiste tegen hun rechtvaardigheidsgevoel in en sommigen kenden de beeldhouwer daarom een zeer negatieve kijk op vrouwen toe.

Maar ook van de komende reeks die de Deugden moet voorstellen is de meerderheid als vrouw weergegeven. De conclusie is duidelijk: Eduard van Kuilenburg, die in de jaren vijftig bijna alle luchtboogbeelden hakte, had geen moeite met vrouwen. Integendeel: hij maakte liever beelden van vrouwen dan van mannen. Dat zou verklaren waarom er zoveel vrouwen tussen deze beelden te vinden zijn.

Inmeten

profielen hakken De Luiheid

het profiel leunt 5 graden naar links ten opzichte van het muurvlak en 61 graden neerwaarts

Omdat bij de vorige luchtbogen het bovenste beeld steeds niet helemaal lekker in het muurvlak paste, ben ik voor dit beeld speciaal nog naar de Eusebiuskerk getogen om samen met Remon Theissen van Slotboom Steenhouwers te meten hoe de stand van de boog ten opzichte van de kerk was. Zo’n bezoek aan de kerk is altijd een prachtige gelegenheid om het werk van de afgelopen tijd in ogenschouw te nemen. Het werd me weer duidelijk hoeveel vakmanschap er in deze restauratie gestoken wordt. Het voltooide deel staat er prachtig bij, en ook onze eerdere luchtboogbeelden met de bazuinengelen, wijze maagden, dwaze maagden en gebrekkigen uit de zaligsprekingen komen daarin goed uit.

luchtbogen Eusebiuskerk zuidzijde luchtbogen Eusebiuskerk zuidzijde luchtbogen Eusebiuskerk zuidzijde luchtbogen Eusebiuskerk zuidzijde luchtbogen Eusebiuskerk zuidzijde

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Ik ben ook te vinden op Instagram
en op Twitter
en op YouTube

De boog der zeven zonden-2: Beeldhouwen!

kopiëren luchtboogbeeldje De Woede. Foto tijdens het hakken van de detailsMisschien weet je het nog: op 9 maart 2019 plaatste ik een bericht over onze volgende luchtboogbeelden voor de Eusebiuskerk, die in brokken op ons erf arriveerden. Deze beelden waren tot in de kern met acrylhars geïmpregneerd, maar er ging iets mis en ze barstten uit …Lees het hele artikel…

Pinakels voor de Eusebiuskerk-2: hogels!

hogels hakken voor de Eusebiuskerk

Zoals ik in een eerder blogbericht al uitlegde ben ik voor de zomervakantie bezig geweest met hogels hakken aan pinakelonderdelen voor de Eusebiuskerk in Arnhem.

Ook mijn collega’s Stide Vos, Serge van Druten en Jelle Steendam leverden hieraan hun bijdrage. Ik heb nog niet gezien hoe de pinakels nu opgesteld zijn, maar ik heb er alle vertrouwen in dat …Lees het hele artikel…

Pinakels voor de Eusebiuskerk


We hebben momenteel karrenvrachten vol met onderdelen van pinakels onder handen. Ze zijn allemaal bestemd voor de Eusebiuskerk in Arnhem. Hieronder wat foto’s van het werk dat ik tot nu toe hiervoor gemaakt heb. Op de foto hierboven zie je al een aantal blokken klaar staan voor transport: achtereenvolgens een oud tufstenen blok, een blok rood zandsteen van mij, dan een van Stide en een van Jelle, en tenslotte nog …Lees het hele artikel…

De boog der zeven zonden

luchtboogbeelden 'De Zeven Zonden' oud, opgesteld op het erf.

Wij, beeldhouwers

Er komt weer een leuk project aan! Zoals je wellicht weet zijn we al een paar jaar aan het werk voor de Eusebiuskerk in Arnhem. Wie zijn we? Nou ten eerste ikzelf natuurlijk, Koen van Velzen, restauratiebeeldhouwer, aangenaam. Ik werk samen met …Lees het hele artikel…

Kruisbloemen en kantbloemen, voor Eusebius en Dom

kruisbloemen in Muschelkalk voor de EusebiuskerkKruisbloemen voor de Eusebiuskerk

We zijn bezig met de afronding van drie projecten: de eerste helft van de Eusebiuskerk in Arnhem is bijna klaar, de laatste stukken van de Sint-Janskathedraal zijn voltooid, en ook de laatste hogels voor de Zuiderkapel van de Utrechtse Domkerk staan ingepakt klaar voor verzending. De kruisbloemen hierboven op de foto zijn voor de zuidzijde van de Eusebiuskerk. Het zijn vrij eenvoudige hogels in Franse Massangis-kalksteen, met een na-oorlogse vormgeving, maar ze zullen goed aftekenen met hun strakke lijnen. Het zijn er maar een paar, en het is zogenaamd ‘inboet’-werk: …Lees het hele artikel…

Beeld ‘De Nacht’ voor de Eusebiustoren


Laatste fase van de toren

Het werk aan de toren van de Eusebiuskerk nadert de afronding. Eigenlijk zijn de beelden van De Dag en De Nacht nog de laatste stukken waar met klem op wordt gewacht. Daarom denk ik dat er een diepe zucht van opluchting vanaf de kerktoren kwam toen ik deze week De Nacht had afgerond. De toren, en een deel van de kerk, moet immers uit de steigers zijn als er dit najaar een herdenking wordt gehouden van de Slag om Arnhem, 75 jaar geleden. Maar dit beeld is niet het enige …Lees het hele artikel…

Ornamentwerk voor de Domkerk en de Sint Jan-2

Wimberg

Misschien weet je het nog: ik heb afgelopen jaar een paar keer ornamenten en zelfs steenhouwwerk gemaakt voor de Sint-Janskathedraal in ‘s-Hertogenbosch.

De blogberichten vind je onder deze koppen: Steenhouwwerk en ornamenten voor de Sint-Janskathedraal, Eindelijk weer een update! en Ornamentwerk voor de Domkerk en de Sint Jan.

Onlangs kreeg ik weer een nieuwe partij ornamentwerk binnen, waaronder weer een identiek wimbergblok voor dezelfde steunbeerpinakel van de Sint Jan. Het eerste blok heb ik zelf helemaal gehouwen, inclusief steenhouwwerk. Het tweede blok werd voorbewerkt door …Lees het hele artikel…

De Oppergodmajoor (luchtboogbeeld)

luchtboogbeeld De Oppergodmajoor van George vd Wagt. Kopiëren in kalksteenHet volgende luchtboogbeeld is het bovenste van luchtboog 33. De beelden op deze boog zijn in 1954 gemaakt door George van der Wagt, en stellen zes lammen, blinden en kreupelen voor, naar aanleiding van de Zaligsprekingen van de Bergrede. Bovenaan zit een mannelijke figuur met een baard, in een zegenende houding.

Mudra

luchtboogbeeld De Oppergodmajoor (met Abhaya Mudra) van George vd Wagt. Kopie in kalksteenDeze zegenende houding wordt vaak afgebeeld in de christelijke kunst, met name op iconen. Ik weet niet of deze houding in de christelijke literatuur een naam heeft. Ik ken hem wel uit de Oosterse yoga; daar heet dit handgebaar de Abhaya Mudra: ‘zonder vrees’-handgebaar. Het is bedoeld om alle angst weg te nemen van de gezegende persoon. In het Westen heeft dit gebaar een meer algemeen zegenende betekenis.

Oppergodmajoor

De Zaligsprekingen: oud luchtboogbeeldje Vrouw Met Hoofdpijn

De Zaligsprekingen: oud luchtboogbeeldje Vrouw Met Hoofdpijn

Het is me niet duidelijk wie dit beeld moet voorstellen. In de archiefstukken van de restauratie wordt dit als ‘profeet’ betiteld, maar ik denk dat het eerder God de vader moet voorstellen, op zijn hemelse troon. Misschien heeft de beeldhouwer hiermee bedoeld dat de mensen die lijden gezegend worden. Van der Wagt was kennelijk niet religieus. In een krantenartikel uit die tijd legt hij uit dat hij niet wist waar het verhaal van de Dwaze en Wijze Maagden over ging. Hij heeft een bijbel geleend en het verhaal gelezen, ‘en daarom sjouwen er nu allemaal vrouwen met oliekannetjes over de kerk’. Dus ik vermoed dat hij niet zozeer een hogere betekenis aan dit beeld toekende, maar de reeks ermee afrondde. Misschien is dit ook op verzoek van het kerkbestuur gebeurd, of wie de iconografische thema’s dan ook bepaalde.

naar de volgende reeks luchtboogbeelden→

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram
en op Twitter
en op YouTube