De boog der zeven zonden-2: Hakken!

kopiëren luchtboogbeeldje De Woede. Foto tijdens het hakken van de detailsMisschien herinner je je nog dat ik de volgende reeks luchtboogbeeldjes binnenkreeg? In een artikel van 9 maart 2019 op dit blog kun je lezen hoe ze in brokken op ons erf arriveerden. Jelle is toen een hele tijd bezig geweest om alle losse delen bijeen te zoeken en weer samen te voegen tot herkenbare beelden. Dit waren de zeven beelden van boog 24, met als onderwerp De Zeven Zonden. De eerste beelden zijn inmiddels klaar.

Nou heb ik zelf nog niet eens zoveel werk voor deze boog gemaakt, omdat ik vooral druk was met andere projecten: Thomas van Aquino, kantbloemen voor de Domkerk, en familiewapens (ik ben al weer met de volgende bezig, in hardsteen).

Ondeugende dames voor Jelle

Jelle Steendam bezig met hakken kopie luchtboogbeeldje De Vraatzucht Jelle Steendam met De Vraatzucht

Ook Stide had het druk met andere projecten, dus Jelle was degene die het meest de vaart erin had. Hij heeft een aantal beelden voorgezaagd en achtereenvolgens De IJdelheid en De Vraatzucht staan hakken. Hij is nu bezig met De Hebzucht. Ik heb alleen De Woede nog maar gemaakt en Stide werkt nu aan De Wellust.

Luchtboogbeeldje De Ijdelheid, kopie door Jelle Steendam

De IJdelheid is erg ingenomen met haar eigen schoonheid

De IJdelheid is een dame met lang haar en een spiegel, de Vraatzucht is een dikke dame die iets in haar mond propt, en de de Wellust is een blote dame met padden aan haar borst. Ik houd het hier verder maar kort over die beelden, dat mogen de heren op hun eigen website uitleggen.

De Woede

lopiëren luchtboogbeeldje De WoedeKopie hakken van luchtboogbeeldje De WoedeEen van de zeven zonden is de razernij, woede of boosheid. Dit was het beeldje dat ik zelf onder handen kreeg. Het stelt een man voor die een mes trekt en met een van nijd vertrokken kop en de haren strak achterover iedereen de schrik aanjaagt.

uitdrukkingsstudie voor luchtboogbeeldje De Woede

Het originele beeld had scherpe tandjes, maar wel de ogen dicht, zodat de uitdrukking een beetje halfslachtig was. Ik heb er dus maar een paar fotootjes aan besteed om uit te zoeken hoe de ogen staan bij zo’n kop.

Latijnse termen

luchtboogbeeldje hakken De Woede (close-up)

Elk van deze zeven ondeugden heeft een latijnse term, en het lijkt me wel aardig om voor elk beeldje dat woord in de zijkant van het profiel te hakken. Dit zou dan Ira worden, de Vraatzucht wordt Gula, de IJdelheid Superbia en de Wellust wordt Luxuria. Dan zijn er nog Avaritia (gierigheid/hebzucht), Acedia (luiheid/traagheid) en Invidia (afgunst/kwaadsprekerij). Ook elke deugd heeft zo zijn term, maar die komen pas veel later aan bod, want hierna krijgen we eerst de Muzikanten en de Apostelen onder handen van boog 14 en 16.

Kisten vol puin: oude foto’s gezocht!

kisten met luchtboogbeelden die nog gekopieerd moeten worden.

een aantal van de kisten met oude luchtboogbeelden

een kist met een luchtboogbeeld dat in puin ligt

als je oude foto’s hebt dan zou dat me erg helpen bij de reconstructie

Het was een paar weken goed weer, dus ik heb de gelegenheid te baat genomen om alle overige luchtboogbeelden alvast op te meten, zodat we te zijner tijd de nieuwe steen kunnen bestellen. Maar ik trof lang niet alle beelden in goede staat aan! Er waren een paar kisten bij met alleen nog maar een goeie laag puin onderin. Ik twijfel er niet aan dat we desnoods ook deze beelden heel aardig zouden kunnen reconstrueren, maar zeven van deze beelden zullen niet meer terugkeren op de kerk. Er wordt hard nagedacht over een moderne invulling voor de gaten die ze achterlaten.

verweerde tufsteen beelden in opslag op erf beeldhowuerij

een klein deel van de oude beelden op het erf

Maar voor de rest moeten we alles herstellen en voor de ontbrekende delen onze creativiteit erop loslaten. Als iemand nog oude foto’s van de luchtbogen weet waarop de beelden nog in vol ornaat prijken, dan kan ik die heel goed gebruiken. Mijn emailadres vind je op de contactpagina.

Bijna 60 klaar, nog 38 te gaan?

verweerde beelden van De Muzikanten in opslag

een paar van de zeven muzikanten en zeven apostelen van boog 14 en 16

We schieten al lekker op met nieuwe beelden hakken: met deze drie zijn we op 56 beland en nummer 57 en 58 zijn al onderhanden. Het is bijna niet voor te stellen dat we er al zoveel gemaakt hebben en het blijft leuk om te doen! Ik moet eerlijk toegeven dat de Dwaze Maagden en vooral de Gebrekkigen niet zo erg interessant waren, maar deze zijn zeker de moeite waard omdat ze zo expressief zijn en duidelijk een verhaal vertellen. En dan moet je nog bedenken dat we nog heel veel werk voor de toren van de Eusebiuskerk hebben gemaakt. Vooral Stide heeft maanden in de werkplaats in Arnhem staan hakken en erg veel kraagstenen gekopieerd.

lijst met alle luchtbogen en hun thema's

-klik op de foto voor een grote weergave-

Er zijn er nog een hoop beeldjes te gaan, maar niet alle beelden zijn nog te redden. We weten dus niet hoeveel we er precies nog krijgen, maar voor de nieuwsgierigen onder ons is hier een overzicht met alle luchtboognummers en de thema’s per boog.

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑

en op YouTube↑

kopie van Thomas van Aquino voltooid

-klik op de foto’s voor meer details-

de twee delen van het beeld zijn aangeen gelijmd

7. De delen zijn verlijmd

begin maken met het hakken van de kop

8. beginnen met hakken van gezicht en vogel

Thomas in twee delen

Na lange onderbrekingen (pinakels voor de Eusebiuskerk en kanthogels voor de Domkerk maken) is het beeld van Thomas van Aquino nu eindelijk af. In mijn eerdere blogberichten kun je lezen wie deze man was en hoe ik het beeld reconstrueerde, en hoe ik het kopiëren van het beeld ben begonnen met een heleboel zaagwerk.

Toen ik de draad weer oppakte waren de twee delen al aan elkaar verankerd met twee dikke roestvrijstalen draadeinden van 20mm dik en zo’n 50 à 60 cm lang. Dat komt niet zomaar meer los. Ik had het zo gemaakt dat het bovendeel een beetje als een dop over het onderdeel valt. Wel moest ik het voegvlak nog met een restauratiemortel verbinden, want om het vlak 100% passend te krijgen is ondoenlijk. Ik mag het niet verlijmen want een horizontale lijmnaad is vragen om problemen. Het water kan niet meer door de steen zakken en de steen erboven gaat rotten en kapotvriezen. Ik heb natuurlijk wel de pennen met epoxylijm goed vastgezet. Met de mortel heb ik de naad afgevoegd in dezelfde kleur en je ziet er nog maar heel weinig van.

hakken van het gezicht en de vogel op de kopie van het beeld van Thomas van Aquino

9. detailleren vogel en hoofd

hijsen van het beeld van Thomas van Aquino

10. hijsen

Veertjes en pootjes

Daarna volgden de bekende stappen van het hakken van de details. Met wat meetwerk en gaandeweg detailleren ontstond er een goed gelijkende kopie van het verweerde beeld. Ik heb hiervoor geen punteerapparaat gebruikt, want mijn voorzaagmachine had me al zoveel referentie gegeven dat ik met passers en sjablonen eenvoudig de tussenliggende punten veel vlotter kon overnemen.

Ik had bij het oude beeld de missende delen met plastilineklei aangeheeld. Deze klei wordt niet hard en kan later makkelijk weer verwijderd worden. Het kleurde opmerkelijk goed bij de rest van het beeld, zodat het niet storend werkte bij het kopiëren.

Het duifje op Thomas’ schouder was heel gedetailleerd gehakt, met kleine pootjes en veertjes. Dit soort dingen is niet echt moeilijk te maken in deze steen, het vraagt alleen wat meer geduld.

kopie beeld van Thomas van Aquino hoger gezet voor het hakken van de plooien

11. hakken van de onderste helft

afwerken van de onderzijde van beeld van Thomas van Aquino

12. plooien hakken en afwerken

Op werkhoogte en draaibaar

Vervolgens heb ik het beeld een slag hoger geplaatst om de onderste helft aan te kunnen pakken. Ik zet ze altijd dicht bijeen en liefst op een draaischijf, zodat ik ze steeds in de goede stand kan plaatsen en ik makkelijk alles kan bekijken.

De bokken heb ik zo laten maken dat ze op kleine pallets passen, zodat ik ze eenvoudig met een palletwagen kan verrijden. Ook zijn ze stapelbaar, zodat ik er een aardige hoogte mee kan bereiken. Maar deze bokken zijn alleen voor grotere beelden; voor kleinere gebruik ik mijn gele schaartafels. Ook daar kan ik de draaischijven prima op kwijt.
Mocht dat te laag zijn dan kan ik er nog een opzetstuk op zetten.

schuren van habijt zandstenen beeld

13. Het schuren van het habijt

kopie van beeld van Thomas van Aquino naast herstelde origineel

14. Beeld voltooid; het origineel nog met kleireparaties

Poetsen en schuren

Toen alle details naar mijn zin waren kwam het schuurwerk. Met diamantraspen en schuurstenen heb ik met de hand het hele beeld opgepoetst. Later vond ik het toch nog niet mooi genoeg. Ik ontdekte dat het in deze Udelfanger zandsteen best goed gaat als je het met schuurpapier of schuurlinnen naschuurt met de hand. Het geeft een soort fluwelige afwerking die goed past bij het beeld, en alle krassen van de beitel en de schuurstenen raak je eenvoudig kwijt. Wel is het weer even een geduldwerkje. Ik heb dagenlang op zijn habijt zitten schuren en kon het goed aan mijn vingertoppen merken.

kopie en origineel naast elkaar. Origineel nu zonder klei

15. hier de voltooide kopie en het origineel zonder klei

het originele beeld van Thomas van Aquino, beschadigd.

16. Het origineel vóór reparatie

Geschiedschrijving achteraf

Aan de achterzijde van het originele beeld waren allemaal verschillende beitelsporen te zien. Ik heb die in de kopie teruggebracht. Maar om duidelijk te maken voor toekomstige generaties heb ik het volgende er ook in gehakt: kopie 2019 k. van velzen

Hiermee moet het voor latere historici makkelijker te duiden zijn wat er dit jaar met dit beeld is gebeurd. Ik durf er namelijk niet op te vertrouwen dat dit blog de eeuwen zal overleven. Misschien het internet niet eens. Men zegt dat een goeie zonne-uitbarsting al genoeg is om al onze elektronica en zelfs de elektrische apparatuur en voorzieningen uit te schakelen. We zullen zien, maar Thomas blijft zo in ieder geval een beetje de geschiedenis bewaken.

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑

en op YouTube↑

Ornamenten in basaltlava voor de Domkerk

kanthogels in basaltlava voor de Domkerk van Utrecht klaar voor transportDe afgelopen tijd was een periode waarin we vooral bezig waren met het houwen van stenen ornamenten. Na allemaal onderdelen van pinakels voor de Eusebiuskerk in Arnhem gingen we meteen verder met kantbloemen van basaltlava voor de Utrechtse Domkerk. Tijdens mijn vakantie waren de blokken gearriveerd en was een eerste voorbeeldhogel goedgekeurd door de beoordelingscommissie.

Franse basaltlava

voltooide en voorgezaagde kanthogel in Volvic basaltlavaVolvic Basaltlava komt uit de omgeving van het Franse dorpje Volvic in de Puy-de Dôme, in de Auvergne. Het dorp is bekend om het gelijknamige mineraalwater, maar ook de steen heeft zijn eigen roem vergaard. Basaltlava is enorm goed bestand tegen verwering, en in dit type valt ook goed te hakken, zoals bijvoorbeeld te zien aan de kathedraal van Clermont-Ferrand. Het kan nogal grauwig overkomen als het overwegend wordt toegepast, maar als het met mate binnen ander steenwerk wordt gebruikt kan het een waardevolle aanvulling zijn. Anders dan bijvoorbeeld Peperino Duro blijft Volvic goed aftekenen onder allerlei weers- en lichtomstandigheden, waar Peperino al gauw ontaardt in één grauwe vage massa en vormenspel onleesbaar wordt. Ook bij regen tekenen de lijnen zich in Volvic nog steeds goed af. Het is bijvoorbeeld bij de laatste restauratie van de Onze-Lieve-Vrouwetoren in Amersfoort veel gebruikt als vervanging van zandsteen, ook voor het beeldhouwwerk. Deze steen kleurt namelijk erg goed bij de grijzige tinten van verweerde Bentheimer zandsteen.

voltooide kanthogels van volvic basaltlava, nat door de regen

ook bij nat weer tekenen deze hogels zich heel goed af

Er zijn meer typen basaltlava, zoals de Niedermendiger en de Mayener basaltlava, die eeuwenlang om hun duurzaamheid, hardheid en scherpte zijn gebruikt voor molenstenen. Voor mij zijn dit geen prettige stenen om in te hakken; je moet echt hard werken om er iets van te maken en het blijft allemaal wel heel erg donker. Vandaar dat ik in dit geval een voorstel heb ingediend om deze ornamenten in Volvic te houwen, met name omdat ook enkele meters lager aan dezelfde gevels van de Domkerk dezelfde steen is toegepast. Alternatieven hiervoor waren Peperino en zandsteen. Zandsteen is echter wel kwetsbaarder dan Volvic.

Voor- en nadelen

voorhakken van een kantbloem in Volvic basaltlavaZoals gezegd is Volvic goed te hakken. Je kunt het zelfs emailleren, of beter gezegd glazuren, als je er eerst een sliblaag van klei op aanbrengt. Dit is vooral geschikt voor grote tegeltableau’s zonder naden. Je kunt alleen niet veel dikker dan 3 tot hooguit 5 cm gaan, en er blijft een risico dat de steen in de oven knapt. Toch zou ik weleens een reliëf willen hakken en dan laten glazuren zodat er een levendig en kleurrijk geheel ontstaat.

Het materiaal blijft altijd ruw en dat is een van de redenen dat basaltlava vaak voor traptreden gebruikt wordt. Het verweert zeer langzaam. Wel is het een lavagesteente met veel kleine gasbelletjes. Deze belletjes kunnen in sporen voorkomen, waarlangs de steen kan breken tijdens de bewerking en ook kan de steen na het zagen op de pallet alsnog spontaan langs een onzichtbare spanningslijn breken. De steen is gelaagd en hakt in de ene richting een stuk makkelijker dan de andere. Zoals de meeste natuursteen kent ook Volvic basaltlava vele kleurschakeringen, van grijs tot diep antraciet, bijna zwart, tot paarsbruin en haast bordeaux-achtig bruin.

Vier neuzen dezelfde kant op

We hebben met zijn vieren aan deze opdracht gewerkt. Stide heeft er vier gemaakt, ik vijf, Jelle hakte er twee, en Serge heeft met de overige negen het leeuwendeel voor zijn rekening genomen. Als je met zo’n groep samenwerkt komen de individuele verschillen tussen de beeldhouwers wel aan het licht, we zijn immers geen machines. Toch was er een prima samenwerking en nauw overleg onderling. Zo hebben we tot twee keer toe met zijn drieën aan één kleimodel tegelijk staan werken, waarbij het ons tot onze eigen verbazing opviel hoeveel overeenstemming er was over de vorm die we nastreven en hoe de spanning in de bladeren moet lopen. Stide had in eerste instantie een kleimodel gemaakt, dat hebben we tijdens het eerste bezoek van de commissie samen aangepast, en Serges eerste model is daarnaar gehakt.

Tien links en tien rechts

oude foto uit 1960 van linker zijbeuk van de Utrechtse Domkerk, zonder kanthogels

de gevel van de kruisbeuk, hier nog zonder hogels, rond 1960

Deze twintig kanthogels komen op de top van de linker kruisbeuk, waar de gevel overgaat naar de dakrand. Er zijn dus tien linker hogels en tien rechter. Als je tussen de Domtoren en de Domkerk staat en je loopt een stukje naar links, dan zul je ze net kunnen zien zitten. En misschien ook vanaf de terrassen naast de kerk.

Deze hogels van basaltlava vervangen twintig hogels die in de jaren ’80 zijn aangebracht. Dit waren afgietsels, maar ze hebben de afgelopen dertig jaar niet goed overleefd, waardoor ze nu al aan vervanging toe waren. Gelukkig is er nu gekozen voor sierlijke ornamenten in een veel robuustere steensoort, zodat we ervan kunnen uitgaan dat deze hogels veel langer op de kerk mogen prijken.

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑

en op YouTube↑

Pinakels voor de Eusebiuskerk-2: hogels!

hogels hakken voor de Eusebiuskerk

Zoals ik in een eerder blogbericht al uitlegde ben ik voor de zomervakantie bezig geweest met hogels hakken aan pinakelonderdelen voor de Eusebiuskerk in Arnhem.

Ook mijn collega’s Stide Vos, Serge van Druten en Jelle Steendam leverden hieraan hun bijdrage. Ik heb nog niet gezien hoe de pinakels nu opgesteld zijn, maar ik heb er alle vertrouwen in dat het er nu prima bij staat.

Oplevering

Schachtstuk met hogels voor de Eusebiuskerrk. Onderaan een ornament met verrassing erin verwerkt

Het was nog even spannend of het allemaal op tijd af zou zijn. De steenhouwerij maakt altijd het basiswerk, dat wil zeggen alle geometrische delen van de pinakels. Wij verzorgen de ornamenten (de hogels), daarna gaat het naar de kerk, waar de aannemer zorgt voor de plaatsing. Het was op dat moment een drukte van jewelste bij de kerk, want …Lees het hele artikel…

Terugblik op de Zuiderkapel van de Utrechtse Domkerk

tufstenen kanthogels aan de zuiderkapel van de Domkerk Utrecht

Tufstenen hogels voor de zuiderkapel

Bij een bezoek aan de Domtoren voor een offerte heb ik even de tijd genomen om nog gauw een paar fotootjes te maken van ons recent voltooide werk aan de Domkerk. Om precies te zijn de 3 gevels van de Zuiderkapel aan de Pandhofzijde.

Als je het je nog herinnert: we hadden een paar maanden geleden 29 tufstenen kantbloemen gemaakt voor de spitsbogen van de Domkerk in Utrecht. Nu hebben Serge en Stide wel het merendeel van de bloemen gehakt, maar …Lees het hele artikel…

Pinakels voor de Eusebiuskerk


We hebben momenteel karrenvrachten vol met onderdelen van pinakels onder handen. Ze zijn allemaal bestemd voor de Eusebiuskerk in Arnhem. Hieronder wat foto’s van het werk dat ik tot nu toe hiervoor gemaakt heb. Op de foto hierboven zie je al een aantal blokken klaar staan voor transport: achtereenvolgens een oud tufstenen blok, een blok rood zandsteen van mij, dan een van Stide en een van Jelle, en tenslotte nog …Lees het hele artikel…

Twee gestolen gevelbeelden: een kop en een lepelaar

Terug van weggeweest!

Ik heb de afgelopen tijd veel verschillende projecten onder handen gehad en ben even niet toegekomen aan berichten erover op dit blog. Maar, gelukkig hebben we de foto’s nog, zoals de zakenman zei toen hij zijn miljoenenjacht zag zinken. Dit project is een interessante uitdaging geweest tussen alle ornamentwerk door. Het ging namelijk om een gevelbeeld met een lepelaar en een boeddhakop uit Haarlem.

De originele natuurstenen ornamenten waren afkomstig uit de gevel van het Luthers Wees-en Oudeliedenhuis, dat gebouwd was in 1906. Na de sloop van dit tehuis zijn de stenen hergebruikt in de tuinmuur van het in 2015 ook weer gesloopte Vitae Vesper Bejaardenverzorgingstehuis. Er is een appartementencomplex op dit terrein gekomen en de gevelstenen bleven afgedankt en verweesd achter. Het Lutherse Kerkbestuur wilde …Lees het hele artikel…

Wat is er nodig voor de redding van de Notre Dame? (2)

-lees hier deel 1 van dit artikel-

Een heel kort tijdsbestek (2)

President Macron heeft dus aangekondigd dat de kathedraal in vijf jaar herbouwd moet worden. Hij heeft een Franse generaal aangesteld om het geheel te leiden en er is ook al een prijsvraag aangekondigd voor een nieuwe vieringtoren. Het zal wel iets worden van staal en glas, met een moderne iets piramide-achtige vorm… o, waar heb ik zoiets al meer gezien?

Allemaal heel opmerkelijk. Een aantal weloverwogen te nemen beslissingen wordt er snel doorheen gedrukt zonder discussie of overleg, en het inzetten van het leger geeft vrijheid om een heleboel regels te omzeilen. Er is immers een gigantische stroom aan materialen nodig (voor het dak zijn alleen al meer dan 1300 dikke rechte eikenbomen nodig, en waar haal je die zo gauw vandaan? Gelukkig hebben …Lees het hele artikel…

Wordt de computer de redding voor de Notre Dame? (1)

Een ramp met vèrstrekkende gevolgen

brand Notre Dame

By Wandrille de Préville – Own work, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Over enige tijd zal dit weer oud nieuws zijn, maar nu ligt het iedereen nog vers in het geheugen: een enorme brand die het dak van de Notre Dame in Parijs deed instorten, op 15 april 2019. Tijdens de lopende restauratie brak vuur uit ergens rond de basis van de vieringtoren, die vervolgens afbrandde en met de rest van het dak deels op de steiger viel en deels op het gewelf eronder. Een deel van het gewelf stortte in. Allemaal vaktermen die ik later verder zal uitleggen. Het verbaasde me hoe erg ik schrok van de eerste televisiebeelden van de brandende kathedraal. Het is is weer duidelijk dat het niet zomaar ergens een willekeurige Franse kerk betreft, maar een iconische plek die behoort tot het erfgoed van de hele wereld. Toch is het gek dat de brand in dit gebouw meer emoties oproept dan een oorlog of een hongersnood op televisie. Het is tenslotte maar materie die er voor de mens is. Is de mens zelf dan niet belangrijker?

Een heel kort tijdsbestek (1)

Notre Dame vóór 2019

Notre Dame vóór 2019. Foto door Daniel Vorndran / DXR, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

De Franse president Macron verkondigde …Lees het hele artikel…

Thomas van Aquino, deel 2: zagen

Thomas van Aquino, deel 2: zagen. Twee grote blokken zandsteen

1. Twee grote blokken Udelfanger zandsteen: 1 voor Thomas van Aquino, 1 voor de engel van Serge

Twee grote blokken

Het werk aan de kopie van het beeld van Thomas van Aquino is eindelijk aangevangen. Ik had enige tijd eerder twee grote blokken Udelfanger zandsteen binnen gekregen: een om er twee engelen uit te zagen en een blok waar ik de twee delen van het Thomasbeeld voor de Sint-Janskathedraal in Den Bosch uit moest halen. Dus de eerste stap was beide blokken met de diamantkettingzaag in tweeën te delen.

Th. van Aquino, deel 2: zagen. Met de kettingzaag gehalveerd blok

2. Het blok is gehalveerd met de kettingzaag

Thomas van Aquino, deel 2: zagen. Onderlijf voorzagen

3. Het zagen van het onderlijf

Thomas voorzagen

Hierna ben ik met mijn kopieerzaagmachine het onderlijf van Thomas gaan voorzagen. De scheidslijn van de twee delen moest immers bij zijn kap komen, zodat …Lees het hele artikel…