kraagsteen: Een man met vogel

kraagsteen Eusebius Man met vogel1 De tweede kraagsteen die ik voor steigerslag 10 van de Eusebiustoren hakte was een man met vogel. Net zoals het origineel is deze kopie in Muschelkalksteen vrij grof gehouwen, met de tandbeitelsporen nog duidelijk zichtbaar. Dit geeft het oppervlak van de steen een levendig effect; de beitelsporen versterken de vormen van de man en de vogel. Voor de kop heb ik een fijn tandijzer gebruikt, en voor de vogel een grovere tandbeitel met platte tanden, een zogeheten ‘gradine’. Ook deze steen is een hoeksteen; de andere drie zijn symmetrisch ingedeeld met een kop in het midden en aan weerszijden iets dat hij vasthoudt.

Naast deze bonkige mannenkop is nog de hand van de man te zien en een vogel die erop heeft plaatsgenomen. Lees meer over deze reeks kraagstenen in het voorgaande bericht.
kraagsteen Eusebius Man met vogel1

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Kraagsteen voor de Eusebiustoren: vrouw met tulpen

Kraagsteen Vrouw met tulpen voor de Eusebiustoren op 22 meter hoogteHet is een lekker drukke tijd momenteel. We waren nog niet klaar met een serie ornamenten voor de Utrechtse Domkerk of er lagen al weer 18 blokken kalksteen voor nieuwe luchtboogbeelden en 10 grote blokken voor kraagstenen. De luchtboogbeelden zijn voor de Eusebiuskerk in Arnhem, en de kraagstenen komen op 22 meter hoogte in de toren van die kerk.

Vrouw met tulpen

Het eerste stuk dat ik onderhanden nam, voor de Zuidgevel van de toren, betrof een vrouwenkop met een soort pagekapsel en een bosje halfverlepte tulpen en gerbera’s (hierboven). De zuidgevel op steigerslag 10 van de toren heeft in totaal vijf kraagstenen met gezichten, waarvan er twee hoekstukken zijn. Deze is dus een linker hoekstuk. Ze zijn oorspronkelijk waarschijnlijk gehouwen door Eduard van Kuilenburg in de jaren ’50 van de vorige eeuw. Veel van deze stenen hakte hij ter plekke in taille directe in de zachte tufsteen.

diverse blokken steen voor kraagstenen voor de Eusebiustoren op 22 meter hoogte

Een deel van de blokken met gezichten en gevleugelde dieren erop

diverse blokken steen voor kraagstenen voor de Eusebiustoren op 22 meter hoogte

Oude stukken tufsteen en nieuwe blokken Muschelkalk op het erf.

De Noordgevel bevat vijf kraagstenen met gevleugelde dieren. Het is me nog niet helemaal duidelijk wat voor dieren het allemaal zijn, maar het stuk dat ik nu onder handen heb is in ieder geval een kat. Daarover later meer.

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Kantbloemen: Gotische hogels voor de Utrechtse Domkerk

Reconstructie van kantbloemen

verweerde oude kantbloemen van Ettringer tufsteen aan de Domkerk in Utrecht

verweerde oude kantbloem van Ettringer tufsteen

De Domkerk in Utrecht staat in de steigers. Vooral veel natuursteen wordt momenteel onderhanden genomen, en onderdeel daarvan zijn 16 tufstenen kantbloemen, oftewel gotische bladvormen ter versiering van de omlijsting van de spitsboogvensters. Na verschillende eeuwen van kopiëren was er van de oorspronkelijke vorm niet veel meer terug te vinden. Dat was reden genoeg om een reconstructie van de vorm te vragen. Mijn collega’s Stide Vos en Serge van Druten hebben hiervoor modellen geboetseerd en met vier beeldhouwers zijn we de zestien bloemen gaan beeldhouwen in nieuwe Weiberner tufsteen.

Er is overigens, net als over de Eusebiuskerk in Arnhem en over de Sint-Janskathedraal in Den Bosch, een boeiend, lijvig boekwerk verschenen over het bouwbeeldhouwwerk aan de Utrechtse Domkerk: ‘De Domkerk te Utrecht. Bouwsculptuur en bouwgeschiedenis 1250-1550’.

Verweerde tufsteen

gevel met oude kantbloemen aan de Domkerk van Utrecht

Een van de onderhanden gevels van de Domkerk

Niet de vormgeving echter was aanleiding voor het vervangen, maar de staat van de natuurstenen onderdelen. De originele bloemen waren ergens midden in de vorige eeuw gehouwen uit de beruchte Ettringer tuf, en begonnen te barsten en onderdelen te verliezen. Overal in Nederland worden bouwbeeldhouwwerken en steenhouwwerken in Ettringer tuf om deze reden vervangen. Op dit weblog heb ik al eerder een uitgebreid verhaal geschreven over de achtergronden van deze restauraties.

Stides model

kantbloemen in tufsteen voor Domkerk Utrecht

Stides model en mijn begin in nieuwe steen

kantbloemen in tufsteen voor Domkerk Utrecht

Voorhakken

kantbloemen in tufsteen voor Domkerk Utrecht

nieuwe kantbloem in Weiberner tufsteen

Stide had voor een deel van deze kantbloemen een model geboetseerd, en heeft deze vooral samen met Serge gehakt in nieuwe tuf. Ik heb van deze zestien er maar één onder handen genomen, omdat ondertussen ook een hele berg werk klaarlag voor de Eusebiuskerk in Arnhem: ik had op een gegeven moment maar liefst vijftig nieuwe blokken steen klaarliggen. Daarover later meer artikelen op dit blog.

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Hogels en kruisbloemen voor de Dom van Aken

twee nieuwe kruisbloemen voor de Dom van Aken in Ierse hardsteen

Voor de Dom van Aken moest een aantal pinakels vervangen worden. De oude waren gescheurd door roestend ijzer en vanwege verkeerd toegepast leger. De afzettingsrichting van de steen moet liefst horizontaal worden verwerkt, omdat er anders kans bestaat dat er een lange verticale plak afbreekt. Hier was dat indertijd verticaal gebeurd.

Het materiaal voor deze pinakels is Ierse hardsteen. Het is vrijwel hetzelfde materiaal als de bekendere Belgische hardsteen, maar het is wat egaler (sommigen zeggen saaier) en makkelijker te bewerken: het is iets minder hard en je gereedschap slijt minder omdat er minder silica in zit.

Zaagwerk

oude kruisbloem en nieuw blok hardsteen Dom van Aken

oude kruisbloem en nieuw blok hardsteen

ruw blok steen voor de Dom van Aken

door de kettingzaag te gebruiken kan het werk vlotten

Ik kreeg het oude model en nieuwe blokken Ierse hardsteen aangeleverd. De vier hogels van de kruisbloem zijn in het midden niet aan elkaar verbonden. Met een haakse slijper kan ik niet helemaal zo diep als tot aan de schacht zagen, maar met een kettingzaag is dat geen probleem. Dat versnelt het hakken aanmerkelijk! Natuurlijk zou een grote zaagmachine dit ook kunnen, maar die heb ik niet. Voor de stevigheid kon ik zelfs nog een stuk vast laten zitten, waardoor de steen niet te makkelijk kan breken.

Vormgeving

voorzagen van de kruisbloem voor de Dom van Aken

voorzagen en ruwe vorm hakken. Met de kettingzaag kan ik strak tot op de schacht zagen

Kruisbloemen zijn in essentie hetzelfde als hogels. Een gotische pinakel bevat van onder naar boven een aantal rijen bladvormen (de hogels), die gewoonlijk worden bekroond met bewerkelijkere bladvormen die in een kruisvorm tegenover elkaar staan (de kruisbloem).

Deze hogels en kruisbloemen van de Dom van Aken zijn waarschijnlijk na-oorlogse kopieën. Ze zijn in ieder geval niet al te spannend gehouwen indertijd. Ik heb, zonder al te veel af te wijken, iets meer spanning in de vorm aangebracht. De grote vormen van de kruisbloem liggen allemaal binnen hetzelfde vlak. Dat maakt het wel makkelijk om deze bloemen snel voor te zagen.

hogels van ierse hardsteen voor de Dom van Akern

op de achtergrond de oude hogels, vooraan de nieuwe

De eenvoudige waterbladhogels heb ik wat dieper gemaakt, en de contouren wat sierlijker en scherper (zie hieronder). In 1993 leerde ik voor het eerst hogels en kruisbloemen hakken, en ik heb er in de afgelopen 25 jaar al heel wat gemaakt, maar nog niet vaak in hardsteen. Omdat arduin of hardsteen, de naam zegt het al, een vrij harde steen is, is het logisch dat de vormen zo eenvoudig gehouden zijn. Maar ook de eenvoudigste waterbladhogel heeft zijn eigen charme, en het is essentieel dat het zijn vormspanning behoudt en dat na generaties van kopie op kopie er niet slechts een vage fledder overblijft. Dat maakt het voor mij ook nog enigszins interessant: het zoeken naar een mooie lijn en vormspanning.

Het is de bedoeling dat er aan de Dom van Aken de komende tijd nog veel meer pinakels vervangen gaan worden.

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Steigerbezoek Eusebiuskerk: Kraagstenen en 14 luchtboogbeelden.

Steigerbezoek Eusebiuskerk

steigerbezoek Eusebiuskerk met luchtboogbeelden

luchtboog 6

Afgelopen donderdag ben ik op bezoek geweest bij de Eusebiuskerk in Arnhem. Ik had gehoord dat twee van de vier luchtbogen waren geïnstalleerd. Voor deze kerk had ik in nieuwe kalksteen 31 kopieën gehouwen van de oude luchtboogbeeldjes en mijn collega Stide ook vier. Stide heeft verder heel veel kraagstenen en kraagsteentjes vervangen en is momenteel vooral bezig met stenen maskers. …Lees het hele artikel…

De hele dierentuin in z’n bootje (luchtboogbeeld)

Grofkorrelige dierentuin

Een hele dierentuin in een bootje. Oud luchtboogbeeld van tufsteen

Deze week had ik weer een Ark onderhanden. Dit is het laatste luchtboogbeeld dat door Theo van Reijn werd ontworpen en waarschijnlijk gehouwen door Eduard van Kuilenburg, in 1953 of ’54. Het is alleen wel sterk verweerd. Toen het op mijn erf lag, moest ik even goed kijken. Ik wist dat het weer een ark moest zijn, maar ik kon de beesten erin niet thuisbrengen. Ik dacht …Lees het hele artikel…

Een faun met gezichtsverlies, voor een kasteel

Gezichtsverlies

herstelwerkzaamheden aan een gebroken faun van zandsteen

De gebroken stukken zijn verlijmd en de eerste mortel is aangebracht

(Tweehonderdste bericht op dit blog!)

Uit de tuin van Landgoed Singraven in Denekamp kreeg ik deze week een een faun over het erf. Het was een vrolijk kereltje met een panfluit op zijn buik. Alleen had hij gezichtsverlies geleden; kennelijk was er iets op gevallen want de hele rechterkant van zijn gezicht ontbrak. Wat er van over was …Lees het hele artikel…

Een aap met een pruik (luchtboogbeeld)

luchtboogbeeldje Aap, kopiëren van tufsteen naar Muschelkalk

het kopiëren van de Aap

De oude Aap van tufsteen

Een van de leukste luchtboogbeeldjes uit de reeks ‘de Ark van Noach’ door Theo van Reijn is nu aan de beurt: een Aap. Het beestje heeft een aandoenlijk buikje, magere pootjes en een Brede Glimlach op zijn snuit. En een pruik.

Dat mijn voorzaagmachine na alle sleutel- en laswerk nu zo zuiver kan zagen is ook goed te zien in het voorgezaagde blok. Het scheelt aardig wat …Lees het hele artikel…

De Noachroeper (luchtboogbeeld)

copying flying buttress figurine The Noachroeper/ Man calling Noah from St. Eusebius's Church in Arnhem

Het kopiëren van De Noachroeper

Noachroeper

oud tufstenen luchtboogbeeldje De Noachroeper van De Eusebiuskerk in Arnhem.

Tufstenen origineel van De Noachroeper

Het volgende luchtboogbeeld voor de Eusebiuskerk in Arnhem is een van de bekendere: De Noachroeper. Het is een kaal mannetje dat in een uiterst flexibele houding voorover gebukt naar beneden roept. Misschien schreeuwt hij dat Noach moet opschieten met zijn boot omdat het water eraan komt? In ieder geval is het beeldje met veel humor gemaakt en het is meteen duidelijk wat deze vent aan het doen is. Hij heeft een lange broek aan zonder riem, en een ontbloot bovenlijf. …Lees het hele artikel…

Vertwijfelde Monnik met boek (luchtboogbeeld)

Vertwijfelde Monnik met boek, het kopiëren van de beelden

het kopiëren van de Monnik

Verweerd

Het volgende luchtboogbeeld in de reeks voor de Eusebiuskerk was een man in monnikspij, die uit een boek leest en vertwijfeld naar zijn hoofd grijpt. Het oude tufstenen beeld was vrij sterk aan de oppervlakte verweerd, maar de steen daaronder was nog redelijk goed. Er valt echter geen garantie op te geven dat …Lees het hele artikel…