Luchtboogbeeld De Ledigheid

-naar het eerste bericht over deze luchtboog-↑

eerste stadium van voorhakken De LedigheidAcedia

vervolg hakken luchtboogbeeld De Ledigheid

Het volgende luchtboogbeeld van boog 24 van de Eusebiuskerk in Arnhem was me niet helemaal duidelijk. We hebben alle zeven zonden voorbij zien komen, behalve de Luiheid, ook wel ledigheid, gemakzucht of traagheid genoemd, dus dit moest hem dan worden.

Ledigheid

luchtboogbeeld De Ledigheid voltooid

Alleen snap ik niet goed hoe de beeldhouwer dit bedoeld had. Ik dacht dus ook eerst dat dit de Hoogmoed was, een dame met wellustig decolleté die hoog te paard zit. Of moet het een ezel voorstellen?

Misschien dat deze dame de doelloosheid van een rijke verveelde dame uitbeeldt, die nutteloos haar dagen slijt en de werkpaarden het werk laat doen? ‘Ledigheid is des duivels oorkussen,’ zei men vroeger al, al dacht ik altijd dat ze bedoelden dat je erg lenig moest zijn als je de duvel een zoen op zijn oor wilde geven. Deze dame is in ieder geval lenig genoeg!

Hoe het ook zij, ik heb het beeld gewoon gekopieerd. Al werkend merkte ik dat niet alleen de borsten overboord dreigen te hangen, maar zelfs de tepels zijn in beeld. ‘Het is zeker weer voedertijd’, merkte collega Stide op. ‘Hoezo?’ vroeg ik.

‘Nou,’ zei hij, ‘de biggetjes kijken al over de trog!’

Structuur

luchtboogbeeld De Ledigheid voltooid

Het oude beeld had een sterk verweerd oppervlak, maar toch was er iets te zien dat de beeldhouwer iets van structuur had aangebracht en een dikke wollen jurk had gesuggereerd. Dat heb ik geprobeerd na te bootsen door eerst het paard en de jurk te boucharderen, en daarna met een spitsbeitel korte, ondiepe voren in de jurk te maken, waardoor een levendig oppervlak ontstaat.

Potjeslatijn

beeld De Afgunst-voorzagen

voorzagen van De Afgunst-stap 2

In een vorig bericht over deze luchtboog heb ik verteld over het thema dat deze beelden uitdragen: de zeven hoofdzonden. Elk beeld dat we tot dusver gehouwen hebben (en Jelle heeft er drie van de zeven gemaakt) heeft een Latijnse naam in het zijprofiel gekregen: Superbia voor de IJdelheid, Gula voor de Vraatzucht, Ira voor de Woede, Avaritia voor de Hebzucht, deze Luiheid of Ledigheid heet Acedia, en dan komt Stide straks nog met Luxuria voor de Wellust en Invidia voor de Afgunst. Die zijn inmiddels ook onderweg.

Een mysogyne beeldhouwer?

beeld De Afgunst-voorzagen

voorzagen van De Afgunst- stap 3

Een aantal dames heeft opgemerkt dat de vrouwen er nogal bekaaid afkomen in deze reeks, want eigenlijk is alleen de Woede een man. Dat druiste tegen hun rechtvaardigheidsgevoel in en sommigen kenden de beeldhouwer daarom een zeer negatieve kijk op vrouwen toe.

Maar ook van de komende reeks die de Deugden moet voorstellen is de meerderheid als vrouw weergegeven. De conclusie is duidelijk: Eduard van Kuilenburg, die in de jaren vijftig bijna alle luchtboogbeelden hakte, had geen moeite met vrouwen. Integendeel: hij maakte liever beelden van vrouwen dan van mannen. Dat zou verklaren waarom er zoveel vrouwen tussen deze beelden te vinden zijn.

Inmeten

profielen hakken De Luiheid

het profiel leunt 5 graden naar links ten opzichte van het muurvlak en 61 graden neerwaarts

Omdat bij de vorige luchtbogen het bovenste beeld steeds niet helemaal lekker in het muurvlak paste, ben ik voor dit beeld speciaal nog naar de Eusebiuskerk getogen om samen met Remon Theissen van Slotboom Steenhouwers te meten hoe de stand van de boog ten opzichte van de kerk was. Zo’n bezoek aan de kerk is altijd een prachtige gelegenheid om het werk van de afgelopen tijd in ogenschouw te nemen. Het werd me weer duidelijk hoeveel vakmanschap er in deze restauratie gestoken wordt. Het voltooide deel staat er prachtig bij, en ook onze eerdere luchtboogbeelden met de bazuinengelen, wijze maagden, dwaze maagden en gebrekkigen uit de zaligsprekingen komen daarin goed uit.

luchtbogen Eusebiuskerk zuidzijde luchtbogen Eusebiuskerk zuidzijde luchtbogen Eusebiuskerk zuidzijde luchtbogen Eusebiuskerk zuidzijde luchtbogen Eusebiuskerk zuidzijde

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Ik ben ook te vinden op Instagram
en op Twitter
en op YouTube

Een familiewapen in steen laten hakken… waar moet ik op letten?

Kopie van oud familiewapen, zandsteen.

Ik krijg regelmatig de vraag wat het kost om een familiewapen in steen te laten hakken. Ik heb echter gemerkt dat voor veel klanten er nog vrij veel onduidelijkheid is. Waarom is het zo duur, waarom zijn er verschillende prijsklassen voor hetzelfde wapen, en wat doe jij anders dan anderen? Wat is de meerwaarde om een familiewapen te laten hakken door een beeldhouwer, in plaats van het door een machine te laten zandstralen, frezen of door een steenhouwer te laten hakken?

Een familiewapen is een vorm van reliëf

wapensteen met familiewapen, wapenreliëf in steen

Rond familiewapen, zandsteen, 2013

Op dit blog kun je veel soorten reliëfs die ik de afgelopen jaren in steen heb gemaakt, plus een aantal familiewapens, die eigenlijk ook onder de reliëfs vallen. Een reliëf verschilt in zoverre van een 3D-beeldhouwwerk dat het een brug slaat tussen een tekening en een volledig beeldhouwwerk. Een tekening speelt zich af in het platte vlak en kan, net als een foto, van alles afbeelden dat met een beeldhouwwerk niet kan: een wolk, lichtval, een reflectie, een vliegende vogel…

Een ruimtelijk beeldhouwwerk is tastbaar, heeft een omvang, en is vooral van alle zijden te bekijken en aan te raken. Een goed stuk beeldhouwwerk heeft dan ook liefst aan alle kanten iets interessants te bieden. Een reliëf bevindt zich halverwege deze twee: het kan wolken afbeelden, maar een spiegeling wordt moeilijker, en lichtval is al helemaal lastig, maar aan de andere kant is het wel tastbaar, en het kan soms ook bijna rondom bekeken worden…. maar niet altijd!

Een hoogreliëf gezien van opzij. (Foto door Ser Amantio di Nicolao, Wikimedia Commons)

bas-relief met levensboom

Een bas-relief is veel platter uitgevoerd (Foto door Philippe Chavin – Eigen werk, CC BY 2.5, Wikimedia Commons)

Het verschil tussen hoogreliëf en basreliëf

zandsteen familiewapenEr wordt vaak onderscheid gemaakt tussen hoogreliëf en basreliëf. Het eerste is bijna alsof er een volledig ruimtelijk beeldhouwwerk tegen een platte achtergrond is aangezet, en het tweede is meer een platte voorstelling die ondiep uit het materiaal is gewerkt. Eigenlijk is het onderscheid tussen deze twee termen niet heel belangrijk om te weten, behalve dan dat een reliëf heel plat of heel ruimtelijk kan worden uitgewerkt. Zelf vind ik een reliëf met veel volumeverschillen het interessantst, maar het is uiteraard ook kostbaarder omdat het iets meer materiaal kost en vooral veel meer werk is.

Een familiewapen in steen gemaakt door een beeldhouwer

Dat ruimtelijk denken is de beeldhouwer eigen. Als beeldhouwer zoek ik ook steeds naar de expressie en beweging in de voorstelling, en probeer ik er een bepaalde spanning en levendigheid in te brengen. Vandaar dat ik al snel naar volumineuzere vormen neig. Ik zou ook de voorstelling ondiep kunnen uitwerken en dan staan alle lijnen er netjes op, maar het mist de beweging in de dekkleden en de bolling van helm en schild.

een familiewapen ondiep gehouwen in steen, als basreliëf

Een plat uitgewerkt familiewapen in basreliëf

Daarom zijn de kosten hoger

kleine wapensteen in Udelfanger zandsteen-voltooid

Dus als ik de twee bovenstaande afbeeldingen vergelijk, dan is het verschil duidelijk te zien. De ene kost een paar dagen om te maken, en de andere kost een paar weken. Die steen zal niet zoveel duurder zijn, dat blijft ongeveer hetzelfde. Dus het is dan ook maar net wat je wilt: als je een eenvoudig plat plaatje wilt, dan staat daar een zekere prijs voor. Ben je gecharmeerd van ruimtelijk ogend werk, dan hangt daar een ander prijskaartje aan.

Een duidelijke weergave van mijn aanpak van het maken van een familiewapen in steen is te vinden in de meeste blogberichten over dit onderwerp, maar wellicht is de volgende link in dit geval het duidelijkst: Een zandstenen familiewapen met diep reliëf↑.

Meer familiewapens in steen

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Ik ben ook te vinden op Instagram
en op Twitter
en op YouTube

Arduin familiewapen voltooid

familiewapen arduin met twee valken. Familiewapen, wapensteen, reliëf met wapen, familienwappen

Het arduin familiewapen waarover ik laatst een bericht over deelde is inmiddels voltooid. Ik heb het gehouwen uit een stuk Belgisch hardsteen (arduin) van 41 x 66 x 16 cm. Na het vorige bericht dat ik hierover deelde, ben ik nog lang bezig geweest met alles scherper maken en de details schuren om alle valse deukjes te verwijderen. Ook moesten alle kleine puntjes scherper gemaakt worden, de lijst moest bijgewerkt worden en natuurlijk de tekst moest erin gehakt worden en ingeschilderd.

De reliëfdiepte is acht centimeter; tien centimeter wordt in de muur ingemetseld. Er is een tekst onder: Me Restauravit MMXIX, oftewel ‘ik ben gerestaureerd in 2019’, en dat slaat op het gebouw waarin deze wapensteen straks wordt ingemetseld.

Hieronder nogmaals de voortgang van het maken van dit wapenreliëf in een galerie samengevat. Klik op een plaatje voor de vergrote weergave.

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Ik ben ook te vinden op Instagram
en op Twitter
en op YouTube

Een hardstenen familiewapen met twee valken

Hardstenen familiewapen

Ik ben vrolijk verder gegaan met de volgende opdracht, weer een hardstenen familiewapen deze keer. De vorige was een kleinere steen met alleen het schild. Dat vroeg om iets meer aandacht voor de vorm van het schild, om de voorstelling interessant te maken. Maar dit wapenschild is van zichzelf al heel uitgebreid door de helm, de dekkleden en het helmteken. Ik houd van diep uitgewerkte wapenstenen, en deze is geen uitzondering: de totale diepte van het reliëf wordt acht centimeter.

De klant woont in België en heeft een huis gerenoveerd waar al een gedenkplaat van Belgisch hardsteen in aanwezig is. Vandaar dat deze gevelsteen dezelfde maat krijgt, 41 x 66 cm. Het is natuurlijk een vrij langgerekte maat, terwijl het eigenlijke wapen een min of meer vierkant vlak beslaat. Daardoor is er onder het wapen nog ruimte voor een latijnse tekst. Daar kom ik volgende week aan toe.

De ruwe vorm

familiewapen overzetten tekening op hardsteenIk ben begonnen met eerst maar eens de tekening over te zetten op de steen. Daar doe ik nooit moeilijk over: ik plak de print op de steen en hak de lijnen in de steen, dwars door het papier heen. Hopla.

Van houtsnijders heb ik geleerd dat het handig is als je eerst de contouren figuurzaagt. Dan heb je dat alvast staan en kun je daarop blijven vertrouwen. Nu is dat in steen, en zeker in Belgisch hardsteen of arduin zoals de Vlamingen zeggen, wat moeizamer, maar het blijft een goed plan. Met de boor kon ik ook binnenin op een aantal plaatsen de vorm en de diepte van het fond (de achtergrond) vastleggen.

Foutmarges inbouwen, of juist niet te veel?

hardstenen familiewapen-contouren borenHet voorhakken van een reliëf is toch een beetje anders dan van een vrijstaand beeld. Bij een beeld is het handig om wat ruimte te sparen voor als je een fout maakt. Dat wil zeggen dat je zorgt dat je bij het voorhakken nog niet gelijk alles helemaal vastlegt, zodat je bijvoorbeeld ledematen nog een stukje kunt verleggen als het niet helemaal naar je zin is. Bij een reliëf is dat niet handig. Je blijft eeuwig zoeken waar al die frutsels nu uiteindelijk moeten komen als je niet hele harde kaders aanbrengt. Door de onderdelen zuiver haaks naar beneden tot op de ondergrond te hakken, blijft tot op het einde de plek van elk onderdeel bewaard, ook als je de hoogte ervan met een grof tandijzer gaat vormgeven. De speelruimte die je altijd nodig hebt als beeldhouwer zit ‘m in dit geval in de diepte. Je kunt immers een slecht stuk steen tegenkomen, of je maakt een hakfout. Bij een reliëf kun je zonder al te veel schade vaak nog wat dingen een stukje dieper leggen.

Volumes indelen

arduin wapensteen: volumes indelenIk heb er al eerder over geschreven: de volgende stap is het bepalen van de hoogten van de verschillende onderdelen. Hier is het de helm die het meest uit zal steken. Ik wilde de dekkleden links en rechts lager houden dan de helm, het schild moet onder de helm vallen en dus ook lager liggen, en het allerlaagste punt zijn de punten van de dekkleden en vooral het helmteken.

Die indeling maak ik gewoon op het oog. Ik pakte de haakse slijper en zaagde vlotweg de vlakken van de dekkleden een slag lager. Vervolgens tekende ik het schild weer af, hield rekening met de voorstelling op het schild, en zette de juiste bolling erop.

Gelukkig had ik ooit een keer precies zo’n helmpje gemaakt in dolomiet, en die hing nog aan de muur. Met dat stuk ernaast was het helemaal simpel om de helm vorm te geven.

Spelen

familiewapen grof voorhakkenToen ik die onderdelen er eenmaal in hoogte had opgezet, kwam het leukste deel. Dit is waarom ik zo van familiewapens houd. Het spijt me voor de klanten, maar ik heb eigenlijk niets met familiewapens an sich. Voor mij is familie wel belangrijk, maar ik ben niet zo bezig met voorouders en nageslacht. Veel verder dan dankbaarheid voor wat ze me hebben meegegeven en voor wat zij voor moois zij nog gaan brengen gaat het bij mij eigenlijk niet.

arduin wapensteen detaillerenMaar het máken van deze wapenreliëfs vind ik helemaal leuk! En dat komt door het lijnenspel en alle beweging in de voorstelling. De strakke vormen van de helm en het schild, met als contrast de zwierige bogen van de dekkleden… het is voor mij iedere keer weer spelen met lijnen en volumes. Daarom maak ik ook nooit een model van deze dingen. Ik begin gewoon, en laat de lijnen me leiden naar de vorm. Het moet natuurlijk wel enigszins symmetrisch worden, dus ik hak meestal eerst de ene kant en doe dan hetzelfde gespiegeld aan de andere kant.

Halverwege: afwerken

arduin wapensteen: halverwege hakproces

Als alle vormen er zo ongeveer opstaan komt het detailleren en afwerken van het hardstenen familiewapen. Daar gaat meestal de meeste tijd in zitten. Ik heb het schild een beetje getailleerd om het wat speelser te maken, en het ook een goeie bolling gegeven om er spanning aan te geven. Maar alles moet wel strak worden, anders is het een rommelig geheel en ook niet goed af te lezen. Dus de komende week ben ik nog een hele tijd bezig met strak en scherp maken, en met de letters hakken. Ook moet de lijst nog strak gemaakt worden.

Lees verder in het volgende bericht↑

familiewapen hardsteen halverwege hakproces
-hieronder de timelapse in dia’s. Klik op een foto voor de galerij-
Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram
en op Twitter
en op YouTube

De boog der zeven zonden-2: Hakken!

kopiëren luchtboogbeeldje De Woede. Foto tijdens het hakken van de detailsMisschien herinner je je nog dat ik de volgende reeks luchtboogbeeldjes binnenkreeg? In een artikel van 9 maart 2019 op dit blog kun je lezen hoe ze in brokken op ons erf arriveerden. Jelle is toen een hele tijd bezig geweest om alle losse delen bijeen te zoeken en weer samen te voegen tot herkenbare beelden. Dit waren de zeven beelden van boog 24, met als onderwerp De Zeven Zonden. De eerste beelden zijn inmiddels klaar.

Nou heb ik zelf nog niet eens zoveel werk voor deze boog gemaakt, omdat ik vooral druk was met andere projecten: Thomas van Aquino, kantbloemen voor de Domkerk, en familiewapens (ik ben al weer met de volgende bezig, in hardsteen).

Ondeugende dames voor Jelle

Jelle Steendam bezig met hakken kopie luchtboogbeeldje De Vraatzucht Jelle Steendam met De Vraatzucht

Ook Stide had het druk met andere projecten, dus Jelle was degene die het meest de vaart erin had. Hij heeft een aantal beelden voorgezaagd en achtereenvolgens De IJdelheid en De Vraatzucht staan hakken. Hij is nu bezig met De Hebzucht. Ik heb alleen De Woede nog maar gemaakt en Stide werkt nu aan De Wellust.

Luchtboogbeeldje De Ijdelheid, kopie door Jelle Steendam

De IJdelheid is erg ingenomen met haar eigen schoonheid

De IJdelheid is een dame met lang haar en een spiegel, de Vraatzucht is een dikke dame die iets in haar mond propt, en de de Wellust is een blote dame met padden aan haar borst. Ik houd het hier verder maar kort over die beelden, dat mogen de heren op hun eigen website uitleggen.

De Woede

lopiëren luchtboogbeeldje De WoedeKopie hakken van luchtboogbeeldje De WoedeEen van de zeven zonden is de razernij, woede of boosheid. Dit was het beeldje dat ik zelf onder handen kreeg. Het stelt een man voor die een mes trekt en met een van nijd vertrokken kop en de haren strak achterover iedereen de schrik aanjaagt.

uitdrukkingsstudie voor luchtboogbeeldje De Woede

Het originele beeld had scherpe tandjes, maar wel de ogen dicht, zodat de uitdrukking een beetje halfslachtig was. Ik heb er dus maar een paar fotootjes aan besteed om uit te zoeken hoe de ogen staan bij zo’n kop.

Latijnse termen

luchtboogbeeldje hakken De Woede (close-up)

Elk van deze zeven ondeugden heeft een latijnse term, en het lijkt me wel aardig om voor elk beeldje dat woord in de zijkant van het profiel te hakken. Dit zou dan Ira worden, de Vraatzucht wordt Gula, de IJdelheid Superbia en de Wellust wordt Luxuria. Dan zijn er nog Avaritia (gierigheid/hebzucht), Acedia (luiheid/traagheid) en Invidia (afgunst/kwaadsprekerij). Ook elke deugd heeft zo zijn term, maar die komen pas veel later aan bod, want hierna krijgen we eerst de Muzikanten en de Apostelen onder handen van boog 14 en 16.

Kisten vol puin: oude foto’s gezocht!

kisten met luchtboogbeelden die nog gekopieerd moeten worden.

een aantal van de kisten met oude luchtboogbeelden

een kist met een luchtboogbeeld dat in puin ligt

als je oude foto’s hebt dan zou dat me erg helpen bij de reconstructie

Het was een paar weken goed weer, dus ik heb de gelegenheid te baat genomen om alle overige luchtboogbeelden alvast op te meten, zodat we te zijner tijd de nieuwe steen kunnen bestellen. Maar ik trof lang niet alle beelden in goede staat aan! Er waren een paar kisten bij met alleen nog maar een goeie laag puin onderin. Ik twijfel er niet aan dat we desnoods ook deze beelden heel aardig zouden kunnen reconstrueren, maar zeven van deze beelden zullen niet meer terugkeren op de kerk. Er wordt hard nagedacht over een moderne invulling voor de gaten die ze achterlaten.

verweerde tufsteen beelden in opslag op erf beeldhowuerij

een klein deel van de oude beelden op het erf

Maar voor de rest moeten we alles herstellen en voor de ontbrekende delen onze creativiteit erop loslaten. Als iemand nog oude foto’s van de luchtbogen weet waarop de beelden nog in vol ornaat prijken, dan kan ik die heel goed gebruiken. Mijn emailadres vind je op de contactpagina.

Bijna 60 klaar, nog 38 te gaan?

verweerde beelden van De Muzikanten in opslag

een paar van de zeven muzikanten en zeven apostelen van boog 14 en 16

We schieten al lekker op met nieuwe beelden hakken: met deze drie zijn we op 56 beland en nummer 57 en 58 zijn al onderhanden. Het is bijna niet voor te stellen dat we er al zoveel gemaakt hebben en het blijft leuk om te doen! Ik moet eerlijk toegeven dat de Dwaze Maagden en vooral de Gebrekkigen niet zo erg interessant waren, maar deze zijn zeker de moeite waard omdat ze zo expressief zijn en duidelijk een verhaal vertellen. En dan moet je nog bedenken dat we nog heel veel werk voor de toren van de Eusebiuskerk hebben gemaakt. Vooral Stide heeft maanden in de werkplaats in Arnhem staan hakken en erg veel kraagstenen gekopieerd.

lijst met alle luchtbogen en hun thema's

-klik op de foto voor een grote weergave-

Er zijn er nog een hoop beeldjes te gaan, maar niet alle beelden zijn nog te redden. We weten dus niet hoeveel we er precies nog krijgen, maar voor de nieuwsgierigen onder ons is hier een overzicht met alle luchtboognummers en de thema’s per boog.

naar het volgende artikel over deze luchtboogbeelden→

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑

en op YouTube↑

kopie van Thomas van Aquino voltooid

-klik op de foto’s voor meer details-

de twee delen van het beeld zijn aangeen gelijmd

7. De delen zijn verlijmd

begin maken met het hakken van de kop

8. beginnen met hakken van gezicht en vogel

Thomas in twee delen

Na lange onderbrekingen (pinakels voor de Eusebiuskerk en kanthogels voor de Domkerk maken) is het beeld van Thomas van Aquino nu eindelijk af. In mijn eerdere blogberichten kun je lezen wie deze man was en hoe ik het beeld reconstrueerde, en hoe ik het kopiëren van het beeld ben begonnen met een heleboel zaagwerk.

Toen ik de draad weer oppakte waren de twee delen al aan elkaar verankerd met twee dikke roestvrijstalen draadeinden van 20mm dik en zo’n 50 à 60 cm lang. Dat komt niet zomaar meer los. Ik had het zo gemaakt dat het bovendeel een beetje als een dop over het onderdeel valt. Wel moest ik het voegvlak nog met een restauratiemortel verbinden, want om het vlak 100% passend te krijgen is ondoenlijk. Ik mag het niet verlijmen want een horizontale lijmnaad is vragen om problemen. Het water kan niet meer door de steen zakken en de steen erboven gaat rotten en kapotvriezen. Ik heb natuurlijk wel de pennen met epoxylijm goed vastgezet. Met de mortel heb ik de naad afgevoegd in dezelfde kleur en je ziet er nog maar heel weinig van.

hakken van het gezicht en de vogel op de kopie van het beeld van Thomas van Aquino

9. detailleren vogel en hoofd

hijsen van het beeld van Thomas van Aquino

10. hijsen

Veertjes en pootjes

Daarna volgden de bekende stappen van het hakken van de details. Met wat meetwerk en gaandeweg detailleren ontstond er een goed gelijkende kopie van het verweerde beeld. Ik heb hiervoor geen punteerapparaat gebruikt, want mijn voorzaagmachine had me al zoveel referentie gegeven dat ik met passers en sjablonen eenvoudig de tussenliggende punten veel vlotter kon overnemen.

Ik had bij het oude beeld de missende delen met plastilineklei aangeheeld. Deze klei wordt niet hard en kan later makkelijk weer verwijderd worden. Het kleurde opmerkelijk goed bij de rest van het beeld, zodat het niet storend werkte bij het kopiëren.

Het duifje op Thomas’ schouder was heel gedetailleerd gehakt, met kleine pootjes en veertjes. Dit soort dingen is niet echt moeilijk te maken in deze steen, het vraagt alleen wat meer geduld.

kopie beeld van Thomas van Aquino hoger gezet voor het hakken van de plooien

11. hakken van de onderste helft

afwerken van de onderzijde van beeld van Thomas van Aquino

12. plooien hakken en afwerken

Op werkhoogte en draaibaar

Vervolgens heb ik het beeld een slag hoger geplaatst om de onderste helft aan te kunnen pakken. Ik zet ze altijd dicht bijeen en liefst op een draaischijf, zodat ik ze steeds in de goede stand kan plaatsen en ik makkelijk alles kan bekijken.

De bokken heb ik zo laten maken dat ze op kleine pallets passen, zodat ik ze eenvoudig met een palletwagen kan verrijden. Ook zijn ze stapelbaar, zodat ik er een aardige hoogte mee kan bereiken. Maar deze bokken zijn alleen voor grotere beelden; voor kleinere gebruik ik mijn gele schaartafels. Ook daar kan ik de draaischijven prima op kwijt.
Mocht dat te laag zijn dan kan ik er nog een opzetstuk op zetten.

schuren van habijt zandstenen beeld

13. Het schuren van het habijt

kopie van beeld van Thomas van Aquino naast herstelde origineel

14. Beeld voltooid; het origineel nog met kleireparaties

Poetsen en schuren

Toen alle details naar mijn zin waren kwam het schuurwerk. Met diamantraspen en schuurstenen heb ik met de hand het hele beeld opgepoetst. Later vond ik het toch nog niet mooi genoeg. Ik ontdekte dat het in deze Udelfanger zandsteen best goed gaat als je het met schuurpapier of schuurlinnen naschuurt met de hand. Het geeft een soort fluwelige afwerking die goed past bij het beeld, en alle krassen van de beitel en de schuurstenen raak je eenvoudig kwijt. Wel is het weer even een geduldwerkje. Ik heb dagenlang op zijn habijt zitten schuren en kon het goed aan mijn vingertoppen merken.

kopie en origineel naast elkaar. Origineel nu zonder klei

15. hier de voltooide kopie en het origineel zonder klei

het originele beeld van Thomas van Aquino, beschadigd.

16. Het origineel vóór reparatie

Geschiedschrijving achteraf

Aan de achterzijde van het originele beeld waren allemaal verschillende beitelsporen te zien. Ik heb die in de kopie teruggebracht. Maar om duidelijk te maken voor toekomstige generaties heb ik het volgende er ook in gehakt: kopie 2019 k. van velzen

Hiermee moet het voor latere historici makkelijker te duiden zijn wat er dit jaar met dit beeld is gebeurd. Ik durf er namelijk niet op te vertrouwen dat dit blog de eeuwen zal overleven. Misschien het internet niet eens. Men zegt dat een goeie zonne-uitbarsting al genoeg is om al onze elektronica en zelfs de elektrische apparatuur en voorzieningen uit te schakelen. We zullen zien, maar Thomas blijft zo in ieder geval een beetje de geschiedenis bewaken.

Galerij met timelapse van het beeld

-klik op een foto om de grote weergave te bekijken-

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑

en op YouTube↑

Kleine wapensteen in Udelfanger zandsteen

Kleine wapensteen met barokke vorm

Voor een klant maakte ik een klein familiewapen in Udelfanger zandsteen. Omdat er deze keer geen dekkleden en helm bij waren, heb ik voor een wat barokkere schildvorm gekozen om het zo toch een levendig geheel te maken. Ook heb ik het schild een mooie bolling geprobeerd te geven, zodat er een interessante vorm ontstaat met de randen omgekruld alsof het een perkamentrol is.

Afwerking

Vanwege het kleine formaat van deze wapensteen vroeg het veel aandacht om alle details goed scherp te krijgen. Het is gemaakt om goed uit te komen door een sterke schaduwvorming. Deze kleine wapensteen komt straks bovenin een gevel, zodat de schaduwval belangrijk is om het plaatje te kunnen herkennen. Voor het contrast heb ik daarom ook de achtergrond van het familiewapen ‘geprikt’, dat wil zeggen dat ik met hamer en puntbeitel kleine putjes heb geslagen in de achtergrond. Het ruwe oppervlak laat zo het gladde schild goed uitkomen.

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑

en op YouTube↑

Ornamenten in basaltlava voor de Domkerk

kanthogels in basaltlava voor de Domkerk van Utrecht klaar voor transportDe afgelopen tijd was een periode waarin we vooral bezig waren met het houwen van stenen ornamenten. Na allemaal onderdelen van pinakels voor de Eusebiuskerk in Arnhem gingen we meteen verder met kantbloemen van basaltlava voor de Utrechtse Domkerk. Tijdens mijn vakantie waren de blokken gearriveerd en was een eerste voorbeeldhogel goedgekeurd door de beoordelingscommissie.

Franse basaltlava

voltooide en voorgezaagde kanthogel in Volvic basaltlavaVolvic Basaltlava komt uit de omgeving van het Franse dorpje Volvic in de Puy-de Dôme, in de Auvergne. Het dorp is bekend om het gelijknamige mineraalwater, maar ook de steen heeft zijn eigen roem vergaard. Basaltlava is enorm goed bestand tegen verwering, en in dit type valt ook goed te hakken, zoals bijvoorbeeld te zien aan de kathedraal van Clermont-Ferrand. Het kan nogal grauwig overkomen als het overwegend wordt toegepast, maar als het met mate binnen ander steenwerk wordt gebruikt kan het een waardevolle aanvulling zijn. Anders dan bijvoorbeeld Peperino Duro blijft Volvic goed aftekenen onder allerlei weers- en lichtomstandigheden, waar Peperino al gauw ontaardt in één grauwe vage massa en vormenspel onleesbaar wordt. Ook bij regen tekenen de lijnen zich in Volvic nog steeds goed af. Het is bijvoorbeeld bij de laatste restauratie van de Onze-Lieve-Vrouwetoren in Amersfoort veel gebruikt als vervanging van zandsteen, ook voor het beeldhouwwerk. Deze steen kleurt namelijk erg goed bij de grijzige tinten van verweerde Bentheimer zandsteen.

voltooide kanthogels van volvic basaltlava, nat door de regen

ook bij nat weer tekenen deze hogels zich heel goed af

Er zijn meer typen basaltlava, zoals de Niedermendiger en de Mayener basaltlava, die eeuwenlang om hun duurzaamheid, hardheid en scherpte zijn gebruikt voor molenstenen. Voor mij zijn dit geen prettige stenen om in te hakken; je moet echt hard werken om er iets van te maken en het blijft allemaal wel heel erg donker. Vandaar dat ik in dit geval een voorstel heb ingediend om deze ornamenten in Volvic te houwen, met name omdat ook enkele meters lager aan dezelfde gevels van de Domkerk dezelfde steen is toegepast. Alternatieven hiervoor waren Peperino en zandsteen. Zandsteen is echter wel kwetsbaarder dan Volvic.

Voor- en nadelen

voorhakken van een kantbloem in Volvic basaltlavaZoals gezegd is Volvic goed te hakken. Je kunt het zelfs emailleren, of beter gezegd glazuren, als je er eerst een sliblaag van klei op aanbrengt. Dit is vooral geschikt voor grote tegeltableau’s zonder naden. Je kunt alleen niet veel dikker dan 3 tot hooguit 5 cm gaan, en er blijft een risico dat de steen in de oven knapt. Toch zou ik weleens een reliëf willen hakken en dan laten glazuren zodat er een levendig en kleurrijk geheel ontstaat.

Het materiaal blijft altijd ruw en dat is een van de redenen dat basaltlava vaak voor traptreden gebruikt wordt. Het verweert zeer langzaam. Wel is het een lavagesteente met veel kleine gasbelletjes. Deze belletjes kunnen in sporen voorkomen, waarlangs de steen kan breken tijdens de bewerking en ook kan de steen na het zagen op de pallet alsnog spontaan langs een onzichtbare spanningslijn breken. De steen is gelaagd en hakt in de ene richting een stuk makkelijker dan de andere. Zoals de meeste natuursteen kent ook Volvic basaltlava vele kleurschakeringen, van grijs tot diep antraciet, bijna zwart, tot paarsbruin en haast bordeaux-achtig bruin.

Vier neuzen dezelfde kant op

We hebben met zijn vieren aan deze opdracht gewerkt. Stide heeft er vier gemaakt, ik vijf, Jelle hakte er twee, en Serge heeft met de overige negen het leeuwendeel voor zijn rekening genomen. Als je met zo’n groep samenwerkt komen de individuele verschillen tussen de beeldhouwers wel aan het licht, we zijn immers geen machines. Toch was er een prima samenwerking en nauw overleg onderling. Zo hebben we tot twee keer toe met zijn drieën aan één kleimodel tegelijk staan werken, waarbij het ons tot onze eigen verbazing opviel hoeveel overeenstemming er was over de vorm die we nastreven en hoe de spanning in de bladeren moet lopen. Stide had in eerste instantie een kleimodel gemaakt, dat hebben we tijdens het eerste bezoek van de commissie samen aangepast, en Serges eerste model is daarnaar gehakt.

Tien links en tien rechts

oude foto uit 1960 van linker zijbeuk van de Utrechtse Domkerk, zonder kanthogels

de gevel van de kruisbeuk, hier nog zonder hogels, rond 1960

Deze twintig kanthogels komen op de top van de linker kruisbeuk, waar de gevel overgaat naar de dakrand. Er zijn dus tien linker hogels en tien rechter. Als je tussen de Domtoren en de Domkerk staat en je loopt een stukje naar links, dan zul je ze net kunnen zien zitten. En misschien ook vanaf de terrassen naast de kerk.

Deze hogels van basaltlava vervangen twintig hogels die in de jaren ’80 zijn aangebracht. Dit waren afgietsels, maar ze hebben de afgelopen dertig jaar niet goed overleefd, waardoor ze nu al aan vervanging toe waren. Gelukkig is er nu gekozen voor sierlijke ornamenten in een veel robuustere steensoort, zodat we ervan kunnen uitgaan dat deze hogels veel langer op de kerk mogen prijken.

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑

en op YouTube↑

Pinakels voor de Eusebiuskerk-2: hogels!

hogels hakken voor de Eusebiuskerk

Zoals ik in een eerder blogbericht al uitlegde ben ik voor de zomervakantie bezig geweest met hogels hakken aan pinakelonderdelen voor de Eusebiuskerk in Arnhem.

Ook mijn collega’s Stide Vos, Serge van Druten en Jelle Steendam leverden hieraan hun bijdrage. Ik heb nog niet gezien hoe de pinakels nu opgesteld zijn, maar ik heb er alle vertrouwen in dat het er nu prima bij staat.

Oplevering

Schachtstuk met hogels voor de Eusebiuskerrk. Onderaan een ornament met verrassing erin verwerkt

Het was nog even spannend of het allemaal op tijd af zou zijn. De steenhouwerij maakt altijd het basiswerk, dat wil zeggen alle geometrische delen van de pinakels. Wij verzorgen de ornamenten (de hogels), daarna gaat het naar de kerk, waar de aannemer zorgt voor de plaatsing. Het was op dat moment een drukte van jewelste bij de kerk, want …Lees het hele artikel…

Een kort radio-interview door Bureau Kijkindevegte

Daniel Mayer [CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0)]

Op zondag 11 augustus 2019 werd ik geïnterviewd door radioprogramma Bureau Kijkindevegte naar aanleiding van de volgende luisteraarsvraag: Hoe herstelt een beeldhouwer fouten bij het hakken in steen? Een kort interview over de aanpak van beeldhouwen in steen. Meer over deze vraag kun je vinden in het volgende artikel: …Dat neusje eraf?..↑

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑

en op YouTube↑