Luchtboogbeeld: Caritas, de Liefde

het kopiëren van luchtboogbeeld Caritas voor de Eusebiuskerk in Arnhem

het beeldje Caritas tijdens het kopiëren

Caritas in de knel

Er hangen sombere wolken rond de Arnhemse Eusebiuskerk. Na jarenlang soepel en voortvarend restaureren is er een eind gekomen aan het eerste restauratiepotje. In een eerder bericht van 2016 kon ik melden dat er eindelijk geld was losgekomen, en hoewel er zeer efficiënt met de subsidies is omgesprongen, was toen al bekend dat het niet voldoende zou zijn voor de afronding van het hele project. Er is een hoop drukte in de media over, en meteen zijn er ook mensen die roepen dat het hele project een bodemloze put zou zijn, maar die praten als een kip zonder kop.

Een restauratie van topklasse

De Eusebius wordt voor dit geld, minder dan eenderde van het bedrag dat eerst was ingeschat, grondig gerestaureerd en ook aangepast aan de hedendaagse eisen. De tijd van massale kerkgang ligt nu eenmaal achter ons, en de kerk wordt nu vooral voor andere doeleinden gebruikt. Daarbij is dit een restauratie van topklasse, wat voor iedereen te zien is die de kans krijgt rond te dwalen door het gebouw en over de steigers. Zeker geen bodemloze put, maar een voorbeeldproject. Het zou dom zijn nu te stoppen, nu we de eindstreep naderen en binnen het budget zijn gebleven ondanks uitbreidingen van de restauratieaanpak. Ik zie dus met alle vertrouwen uit naar de volgende investeringsronde in dit belangrijke gebouw.

In de Gelderlander van 6 oktober 2020 was het volgende artikel te lezen:

Restauratie Eusebiuskerk weer stilgelegd; tekort van 3 miljoen euro

steigerbezoek Eusebius luchtbogen

De steiger rond de toren van de Eusebiuskerk in 2016

ARNHEM – De restauratie van de Eusebiuskerk in Arnhem is opnieuw wegens geldgebrek stilgelegd. In 2016 werden de werkzaamheden ook al eens gestaakt, omdat er geen subsidies van de verschillende overheden loskwamen.

Er ontbreekt nu nog circa 3 miljoen voor de voltooiing van de laatste fase van het grootschalige restauratieproject aan dit rijksmonument. De hoop is dat de provincie Gelderland op korte termijn financieel bijspringt.

Op deze provinciale steun was al eerder gerekend, maar door uiteenlopende omstandigheden is die nog niet toegekend.

Binnen de begroting

Het geld is nodig voor de herstelwerkzaamheden aan het koorgedeelte van het gebouw. Dat is het gedeelte aan de oostzijde van de kerk, tegenover het Duivelshuis. Het totale restauratieproject voor de Eusebiuskerk was in 2013 begroot op circa 32,5 miljoen euro. Het totale project blijft binnen de begroting.

Gedeputeerde Staten van Gelderland hebben recent aan de Provinciale Staten voorgesteld om een subsidie beschikbaar te stellen van maximaal 2,5 miljoen euro aan de Stichting Eusebius Arnhem, die verantwoordelijk voor het behoud en de exploitatie van het godshuis.

Maar pas in november beslissen de Provinciale Staten tijdens de behandeling van de begroting voor komend jaar of ze daarmee akkoord gaan.

-Lees het hele artikel hier↑-

Nog twee artikelen: het eerste over het mysterie van het budgettekort↑ en het tweede over de periode van wachten op meer geld↑.

De teneur van deze twee artikelen is hetzelfde: veel alarm en drama, terwijl er eigenlijk niet veel aan de hand is. Met het beschikbare geld is ontzettend veel gedaan en ook de afronding van de restauratie zal even zorgvuldig verlopen.

Gevolgen voor de beeldhouwers?

Kopiëren luchtboogbeeld de Hoop (Spes)

het kopiëren van luchtboogbeeld De Hoop bij 35 graden Celsius

Eigenlijk heeft dit voor ons wel en ook geen consequenties. Enerzijds blijven wij gewoon ons ding doen en persen we er nog steeds het ene na het andere luchtboogbeeld uit. Anderzijds is ook voor ons het budget tijdelijk even stilgelegd. Waarom gaan we dan wel nog gewoon door met die beeldjes, zul je je afvragen? Dat heeft alles te maken met een periode van betrekkelijke rust voor een grote drukte.

Veel werk in aantocht

Het oude luchtboogbeeld De Hoop van tufsteen

Het oude luchtboogbeeld De Hoop, van tufsteen

Ik kan er nog niet alles over zeggen, maar in weerwil van de ogenschijnlijke kalmte op dit blog zijn vooral Jelle en ik de afgelopen periode razend druk geweest. Dat is de reden dat ik het schrijven van blogartikelen er even niet bij kon hebben. Sterker nog, ik heb onlangs een luchtboogbeeld afgerond dat De Hoop voorstelde, uit de reeks van de Zeven Deugden, en ben straal vergeten er foto’s van te maken! Tja, dan lukt het ook daarom niet om daarover een artikel te schrijven. Maar die wordt niet vergeten, ik zal er later bij de Eusebiuskerk foto’s van maken, waar het beeld in opslag ligt.

Een hele drukke herfst en winter

Het wordt de komende maanden nog gekker, omdat we momenteel al bezig zijn met grote kruisbloemen voor de Utrechtse Domtoren, en er komt nog een groot project in Veghel aan, ik moet nog een aantal kleinere projecten onder handen nemen, mijn moeder wacht met smart op de grafsteen van mijn vader, en er komt nog een groot aantal ornamenten en beeldhouwwerken aan die ik nu nog niet kan benoemen.

Zeven Deugden

beeldhouwer Stide Vos met gescheurde oude luchtboogbeeldje Fides

Stide bij het oude luchtboogbeeldje van Fides. Dit beeldje laat goed zien waarom wij deze kopieën hakken: ze zitten helemaal vol met scheuren.

Maar rond de zomerperiode hadden we een wat rustigere tijd. Maar we hebben niet stilgezeten! Zoals we vorig jaar de luchtboog met de Zeven Zonden hadden, was er nu de luchtboog ernaast, met de Zeven Deugden. Jelle en ik hebben ze inmiddels bijna allemaal af, behalve het beeldje van het Geloof, dat Stide nu onder handen heeft.

Wij dachten dat het slim zou zijn om nu al de volgende luchtboog aan te pakken, omdat we al wisten dat er zoveel werk aan zat te komen. Bij de Eusebiuskerk zaten ze daar echter niet op te wachten. Deze luchtboog valt eigenlijk onder de volgende restauratiefase en daar waren ze nog niet eens aan begonnen. Plus dat het budget begon op te raken. Maar met wat overleg konden we vooruit. Als we het hadden uitgesteld was het komend voorjaar nog veel en veel drukker geworden!

Twee griffioenen

boetseren in klei van schild griffioen

Het boetseren van het schild voor de twee griffioenen

Toen er van de zomer wat ruimte kwam hebben Jelle en ik meteen de kans aangegrepen om eindelijk eens doortastend verder te gaan met het modelleerwerk aan de twee gespiegelde griffioenen, waaraan ik al in 2017 was begonnen. Het werk heeft geen haast omdat het kasteel nog niet klaar is, maar nu zijn we hard aan de slag geweest. Binnenkort een uitgebreid verslag. We hebben in ieder geval kleimodellen op ware grootte gemaakt en in gips afgegoten. Op Instagram krijg je iets van deze werkzaamheden te zien.

Caritas, de Liefde

kopiëren van luchtboogbeeld CaritasEen van de beeldjes die ik voor boog 23 gekopieerd heb is Caritas, het zinnebeeld van de Liefde. Nogal toepasselijk voor deze tijd in de restauratie van de Eusebiuskerk betekent Caritas ook Liefdadigheid en Vrijgevigheid.

Beeldhouwer Eduard van Kuilenburg heeft Caritas uit tufsteen gehouwen als een jonge vrouw in een dikke jurk, die een wat lusteloos kind in vreemde verhoudingen op schoot heeft. Het heeft een nogal klein hoofd en enorm brede schouders.

voltooide beeldje CaritasIn de kopie heb ik Caritas een paar kleine aanpassingen gegeven, waardoor het kind iets meer een kinderhoofd heeft. Ook heb ik het hart dat zich aan de rechter zijkant bevond, van een plat object omgezet in een rond, opgepompt hart, omdat ik gelukkig meer massa op dat punt in de steen had. Het is kenmerkend voor onze aanpak: we houden ons grotendeels wel aan het originele beeld, in afwerking, maatvoering en details, maar enkele punten proberen we wel nèt iets meer spanning te geven, waardoor het beeld een beetje sprekender wordt. Ook hakken we, net als bij de Zeven Zonden, de Latijnse naam van elke deugd in het zijprofiel. Zie hierover meer in het bericht over het vorige luchtboogbeeld uit deze reeks: Temperantia.

Galerij

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑
en op YouTube↑

Drie luchtbogen klaar- terugblik

luchtbogen met de apostelen en muzikantenIk kreeg van mijn collega Jelle Steendam onlangs een aantal foto’s doorgezonden. We hadden inmiddels al weer heel wat luchtboogbeelden afgerond, en zoals gebruikelijk gaan we dan een dagje naar de Eusebiuskerk in Arnhem om het gemaakte werk ter plekke bij te werken voor een goede aansluiting. Dat werk wordt wel accorderen genoemd, en deze keer hadden Stide en Jelle de bovenste twee luchtboogbeelden gemaakt, dus mochten zij de aansluiting van de luchtbogen op de kerk verzorgen. We hadden al wat speelruimte gelaten omdat we wisten dat het niet perfect ging passen, maar deze keer was het wel heel veel werk. Toch had Jelle nog tijd weten te vinden om een paar aardige foto’s te maken.

Zeven zonden

luchtboog met de zeven zondenAl eerder waren de beelden van De Zeven Zonden geïnstalleerd. Maar daar viel niet zoveel aan te accorderen, dus ik hoefde niet langs te komen. Daarom was ik wel blij met Jelles foto’s van deze luchtbogen, kan ik eindelijk zien hoe ze erbij staan. Het is een heel sprekend, expressief stel geworden! Van onder naar boven zien we hier de Wellust (kopie gehouwen door Stide), de Hebzucht (kopie door Jelle), de Woede (kopie gehouwen door mij), de IJdelheid (Jelle), de Afgunst (Stide), de Vraatzucht (Jelle) en de Ledigheid (Koen). Ze zitten mooi gevarieerd op de boog en hebben elk hun eigen attribuut vast, zoals de padden aan de borst van de Wellust, de geldbuidel van de Hebzucht, het mes van de Woede, de spiegel van de IJdelheid, de slang aan het oor van de roddelende Afgunst en het werkpaard van de luie Ledigheid.

Zes apostelen

luchtboog met de ApostelenDe zes Apostelen hadden ook elk hun attribuut: van onder naar boven zien we Petrus met de sleutel (kopie door Stide), Andreas met andreaskruis (door mij gekopieerd), Paulus met zwaard (Jelle), Thomas met staf en winkelhaak (Jelle), Jacobus de Mindere met knots (Koen) en Jacobus de Meerdere met zwaard en jacobsschelp (Koen). Bovenaan houdt het Lam Gods het kruis vast (kopie gemaakt door Jelle). Meer over de thematiek van deze luchtbogen lees je in dit blogartikel↑.

Zes muzikanten

accorderen Lam Gods van luchtbogen met apostelenDe laatste boog die deze dag bezocht werd, was de groep muzikanten van boog 16.

Van onder naar boven zien we hier de trompettist (Stide), de fluitiste (Koen), de luitspeelster (Jelle), de vrouw met de lier (Jelle), de violist (Jelle), de man met de trekzak (Koen) en de man die luistert met zijn hand bij zijn oor. Stide had dit laatste beeld gehouwen en dus mocht hij hiervoor de aansluiting op de kerk verzorgen. Lees meer over deze luchtbogen onder deze link↑.

Het mag wel in de krant

krantenartikel in TrouwIn diezelfde periode verscheen er ook een een artikel in dagblad Trouw over deze restauratie (klik op de afbeelding om het online te lezen). Het artikel stipt aan hoe in deze tijd steeds meer kerkelijke gebouwen hun religieuze functie verliezen en dat er steeds vaker passende invulling voor moet worden gevonden. Dat maakt het ook lastig om sponsoren voor een peperdure restauratie te vinden. Men heeft niet meer de affiniteit met de oude positie en macht van de kerk in de samenleving.

Toch voelen mensen zich vaak wel verbonden met de beeldbepalende gebouwen zelf. En de beeldhouwwerken erop en eraan worden dan de ambassadeurs van het gebouw. Vooral de speelse luchtboogbeelden van Van Kuilenburg zijn de elementen die de bezoekers raken en uitnodigen tot kennismaking. Hebben we toch nog een belangrijke functie voor de stad, als beeldhouwers!

Niet alles gaat naar de beeldhouwers….

Nu lijkt het in het krantenartikel alsof deze restauratie 32 miljoen euro is gaan kosten omdat er zoveel beeldhouwwerk aan de kerk zit. Dat de beeldhouwers het leeuwendeel van deze restauratie opsouperen. Ik moet jullie teleurstellen, dat is helaas niet zo. Er zijn 96 luchtboogbeelden. Maak er voor het makkelijk rekenen 100 stuks van, en dan nog eens zoveel voor de toren. 200 stuks. Als wij dan zeg maar 20 miljoen zouden opmaken, dat is dan 100.000 euro per beeld? Je zult snappen dat dat niet klopt. Dat zou wel heel snel verdiend zijn voor een paar weekjes werk.

Nee, we maken maar een fractie van dit bedrag op. Er zijn nog heel veel posten die veel meer in de kosten lopen, zoals vensters, dak, vloer, steigers. Maar het beeldhouwwerk is gelukkig wel het meest in het oog springende onderdeel van de kerk, dus daarmee zijn we zeker miljoenen waard.

Update 29-8-2020 : nog wat puntjes op de i gezet

Afgelopen dinsdag zijn Jelle en ik nog een dagje terug geweest om nog wat extra accordeerwerk aan de onderliggende profielen te verzorgen. Dat gaf me ook de kans om zelf nog een reeks foto’s te maken van deze drie bogen. Ik heb ze aan de galerij toegevoegd.

 

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑
en op YouTube↑

Dankbaarheid is de vrucht van al het zoeken-1

Jan van Velzen, 1 maand voor zijn overlijden

In herinnering aan mijn vader Jan van Velzen

beeldhouwer Jan van Velzen in 1992Op zondag 19 januari 2020, om 1:14 ’s nachts overleed mijn vader Jan van Velzen. Hij was ook een beeldhouwer, een kunstenaar, maar vooral een levenskunstenaar. Dat blijkt wel uit zijn uitspraken, waarvan de titel van dit blogbericht er een was die ik nog nooit eerder van hem gehoord had. Hij deed deze uitspraak in de laatste dagen voor zijn overlijden, een periode waarin hij vervuld van dankbaarheid en liefde terugkeek op zijn leven.

Jan van Velzen was absoluut geen zweverig persoon. Hij was een tuinder en bloembollenkweker geweest en had zijn leven lang hard gewerkt.

Een arm gehucht

Onderdijk, onderpad met gracht

oude foto van dorp OnderdijkOnderdijk in 1931 was een arm Westfries lintdorpje in Noord-Holland. Het lag aan weerszijden van een hoge dijk en veel huizen hadden een eigen bruggetje over de gracht naar de dijkvoet. Zijn vader, die ook Jan van Velzen heette, was net als de meesten in het dorp een tuinder die met een schuit naar zijn stuk grond aan de overkant van het meer voer om daar onder meer uien, kool, wortels, bieten, tulpen en aardappels te kweken. Na de oogst ging het ook met de schuit naar de vaarveiling in Medemblik.

Verlangen naar schoonheid

Moeder Cornelia van Velzen-de Vries met Jan van Velzen, 2 jaarJan was het tweede kind, een vrij stil, gevoelig jongetje dat pas op zijn tweede begon te lopen. Hij gruwde van de grauwe uitzichtloosheid van het harde werken en de daagsheid waarmee alle fleur en schoonheid werd teruggebracht naar ‘gewoon doen en doorgaan’. Hij had een intens verlangen naar schoonheid en vertelde over de verrukking die hij kon voelen bij het horen van prachtige muziek in de kerk. Zijn vader was een hartelijk man met veel levenswijsheid. Op zijn sterfbed vertelde Jan hoe hij nog zijn vader voor zich zag op zondagochtend, in zijn hemd, het scheerwater met een zwaai de sloot in slingerend, luid zingend en met een hele zwerm kinderen om zich heen.

Vroege creativiteit

Jan van Velzen, ws 4 jaarAls kind was Jan al met creatieve uitingen bezig. Poppetjes van klei boetseren of bootjes maken door koekblikken zo te vouwen en buigen dat er hele slagschepen ontstonden. Maar waar ik had genoten van de creatieve tijd op de kleuterschool, had hij diezelfde grauwe daagsheid ervaren op de bewaarschool.

Kennelijk had de ‘juf’ de opvatting dat de kinderen alleen bewaard moesten worden, want ze moesten stil zijn en matjes vlechten, anders moesten ze in de spinnenkast. Matjes vlechten was voor hem dan ook een van de symbolen van ‘zo moet het en zo hoort het’. Afschuwelijk, omdat alle creativiteit onderdrukt werd.

Jannige constructies

Jan had eigenlijk helemaal geen zin om tuinder te worden, maar vader werd ziek en de oudste zoons, tieners nog, moesten het werk overnemen. Hij had veel liever bij de smid in de leer gegaan, want met je handen dingen van ijzer maken en lassen interesseerde hem veel meer. De smid werd met ontzag bekeken door de kleine jongetjes. Van zijn jongere broer was het legendarische antwoord op de vraag wat hij later wilde worden dan ook ‘Dikke smid Kees Slaman!’

Jan woonde vlakbij de smederij van Slaman

Het was hard werken in de zware zeeklei rond Onderdijk en werkelijk alles werd met de hand gedaan: spitten om te zaaien, spitten om te oogsten en twee steek diep spitten om het land voor te bewerken. Jan had een hekel aan uitzichtloosheid, dus zijn creativiteit uitte zich in allerlei ‘Jannige constructies’: uitvindingen die bedoeld waren om alles net even gemakkelijker te maken. Hij was dan ook een van de eersten die de bodem van de schuit naar helemaal bovenin brachten, zodat je met de kruiwagen erin kon rijden in plaats van alles moeizaam met de hand erin en eruit te tillen.

Flippus de Dromer

Niet altijd werden zijn oplossingen gewaardeerd. ‘Jannige constructies’ was niet echt een waarderende term, en omdat hij weleens met zijn gedachten elders was werd hij thuis ook wel Flippus de Dromer genoemd. Hij had een wat filosofische inslag en besteedde ook tijd aan observeren van zijn omgeving. Achteraf terugziend is het ook wel te begrijpen waarom hij op die plek geboren werd: voor hem was het een manier om de hele weg van zwaarte naar licht te doorlopen, en hij heeft zijn licht kunnen brengen in een tijd en omgeving die vooral gericht was op overleven.

Blessuretijd

Op zijn twintigste moest hij in militaire dienst. Maar het harde werk had zijn gevolgen al gehad: hij werd aan zijn knieën geopereerd en moest herstellen in het militaire ziekenhuis. Tot zijn afschuw bestond de therapie uit matjes vlechten! Maar in het lokaal daarnaast werden boetseerlessen gegeven. Op zijn verzoek werd hij overgeplaatst en daar werd zijn talent al snel ontdekt door zijn instructeur. Deze man regelde zelfs een introductie voor hem bij de kunstacademie in Tilburg.

Ik had altijd begrepen dat het niet was doorgegaan omdat Jan thuis nodig was en omdat zijn moeder altijd zei: ‘Fiedelaars en hureletuters komen niet in de hemel’. Maar dat was eigenlijk niet de grootste afschrikking. Vorig jaar vertelde hij me dat hij erg geschrokken was van de onverzorgde figuren met lange haren en verwilderde baarden die er rondliepen, en dat hij zich enorm ongemakkelijk en niet op zijn plek had gevoeld. Maar zijn leraar was erg teleurgesteld dat hij deze kans liet lopen. ‘Stomme bloemkoolstruik!’ had de man geroepen, waarschijnlijk uit frustratie dat zoveel talent verloren ging.

Bedrijf

huwelijk Alida Vink met Jan van VelzenJan van Velzen bouwt aan bloemenkopmachine Jan trouwde op zijn dertigste met Alida, een meisje uit nota bene hetzelfde Onderdijk, waarin hij iets had herkend van speelsheid en schoonheid, en het los zijn van alle benepenheid van het dorp. Hij begon zijn eigen bedrijf, maar de tijden waren veranderd. Het aantal kleine tuindersbedrijfjes liep hard terug en veel zelfstandigen moesten in dienst bij een fabriek in de Zaanstreek, elke dag heen en weer met een busje. Jan was met een aantal gelijkgezinden op zoek naar oplossingen en besloot met zijn twee broers fors uit te breiden. Ook richtten ze zich al een aantal jaren volledig op de bloembollenteelt. Ook daarin gebruikte hij zijn creativiteit: hij bouwde zelf zijn eigen machines voor het koppen van de tulpen en het wassen van de bollen, en paste veel machines aan zodat ze beter werkten.

-Lees hier↑ een eerder artikel over beeldhouwwerken van Jan van Velzen-

-wordt vervolgd-

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑
en op YouTube↑