Net als een paar jaar geleden ben ik weer aan de slag met een aantal onderdelen van de Sint-Janskathedraal in Den Bosch. Toen had ik onder andere een baldakijn onder handen. Deze keer heb ik een wimbergblok gemaakt.
Dit is het onderste deel van een gotische pinakel. Ik kreeg een blok nieuwe Udelfanger zandsteen binnen, en heb volgens de uitgeprinte mallen eerst het steenhouwwerk gemaakt: alle profielen netjes uitgehakt en overal waar de ornamentjes (hogels) moeten komen blijft een rechthoekig blokje staan.
Andere manier van aanpak
Steenhouwen is niet iets dat ik regelmatig doe; ik denk dat het ongeveer 15 jaar geleden is dat ik zo’n complex stuk onder handen had. Bij beeldhouwen kun je jezelf een paar fouten veroorloven: niemand ziet het als je een hand een paar centimeter naar achter legt. Maar bij steenhouwen is een paar millimeter te diep soms al een grote fout. Het gaat er om dat alles strak en zuiver is. Dus de opdracht is om heel methodisch te werk te gaan, zodat je altijd een vlak overhoudt van waaruit je het volgende kunt afmeten.
Met het nieuwe blok voor me plus een heel pak tekeningen heb ik eerst de tijd genomen om eens rustig te puzzelen: wat moet ik het eerst weghalen en wat moet absoluut blijven staan voor later?
Rondom
Bij beeldhouwen blijf je meestal aan het hele beeld rondom werken, zodat je goed weet waar alles gaat komen. Je hakt eerst het hele beeld ruw, en daarna ga je verfijnen. Als ik dat met dit pinakelblok zou doen, dan komt het niet goed. Discipline is hier het sleutelwoord. Gelukkig had ik de adviezen van buurman/collega Stide, die jaren ook als steenhouwer gewerkt heeft, en samen kwamen we er wel uit.
Een steenhouwer die dit dagelijks doet lacht hier misschien om, maar elk vak heeft zo zijn eigen vaardigheden. Enfin, het is goed gelukt. Leuk voor een keer vanwege de uitdaging, maar ik was blij dat ik verder kon met het ornamentwerk: de hogels op deze wimberg.
Afzaat
Een ander stuk dat ik op mijn erf kreeg was een afzaatblok: een schuin aflopende waterlijst, ook in Udelfanger zandsteen, waarop drie ornamenten gehouwen moesten worden. Hieronder foto’s van het beginblok en het resultaat.
Nieuw blok zandsteen, door de steenhouwerij voorbewerkt aangeleverd.
Het oude blok, ook van Udelfanger zandsteen. De ornamenten zijn sterk verweerd.
Na het laatste bericht is het veel te lang stil op dit blog gebleven. Maar niet omdat ik niets gedaan heb! Integendeel, het is veel te druk geweest om alles te melden.
Zo ben ik bezig geweest met het hakken van weer een familiewapen in Bentheimer zandsteen. Het ontwerp was bijna hetzelfde als de vorige, alleen zou deze los aan de muur komen te hangen. Daarom is het geheel lichter uitgevoerd, zonder beeldrand en met een dunner fond van 3 cm dik.
Vervolgens ben ik weer aan de slag gegaan met de volgende reeks luchtboogbeelden voor de Eusebiuskerk. Vorig jaar heb ik er 24 gehakt voor 4 luchtbogen aan de Noordzijde van de kerk, met als thema de Ark van Noach. Dit jaar zijn de vier luchtbogen aan de Zuidzijde aan de beurt. Nee, drie, want een luchtboog met 7 bazuinengelen heb ik in november 2016 al gekopieerd. We begonnen met een luchtboog die oorspronkelijk was ontworpen en gehouwen door George van der Wagt, rond 1954.
Het thema van deze boog zijn de zaligsprekingen uit de Bergrede. Van der Wagt heeft dit uitgebeeld door een reeks lammen, kreupelen, blinden en gebrekkigen te hakken in de tufsteen. Ik zie echter eerlijk gezegd het verband hiervan niet met de zegening van Jezus. Van der Wagt vond dat het goed hoekig moest worden om zo een duidelijke tekening te krijgen vanaf de grond. Na vijftig jaar is het alleen erg moeilijk om nog te zien wat het voor moet stellen, ook van dichtbij. Een van de beelden, een Vrouw met Klompvoet, was nog maar voor een kwart aanwezig. Deze moest ik reconstrueren voordat ik kon gaan kopiëren.
Ik had het best druk met het wapen, de griffioenen en de luchtboogbeelden, en er zou nog veel meer aankomen. Het zag er naar uit dat ik niet alles alleen af zou krijgen. Mijn collega Stide was bezig met beeldhouwwerk voor de toren van de Eusebiuskerk, en mijn andere collega Serge met eigen opdrachten, dus ik zocht een oplossing. En die kwam in de persoon van Jelle. Jelle is opgeleid als kunstenaar en weet ook goed zijn weg in steen. Omdat er altijd verder geleerd kan worden in dit vak is het een mooie combinatie: Jelle komt helpen met beelden hakken en leert gelijk wat kneepjes van het vak. Voor mij is het ook fijn dat het beroep na mijn generatie van drie collega’s niet uitsterft voor Nederland. Hieronder Jelle in actie met de beeldenzaag. Dit beeld wordt daarna door hem uitgehakt.
We hebben ook zaagwerk gedaan aan een aantal luchtboogbeelden en 12 koppen voor de westgevel van de toren , die momenteel door Stide gehakt worden.
Ikzelf een luchtboogbeeld aan het hakken dat net voorgezaagd is
Vier luchtbogen aan de Noordzijde
Jelle en ik hebben samen om en om deze beelden gemaakt. Het werk aan de griffioenen ligt nu even stil, omdat de kerk met een oplevertermijn zit: in maart moeten de vier bogen compleet zijn en de toren voltooid. In 2020 volgen de andere veertig luchtboogbeelden aan de andere kant van de kerk. We zijn, om de sfeer te proeven en te zien wat er inmiddels al voor deze kerk gemaakt is, op steigerbezoek geweest bij de Eusebiuskerk.
Steenhouwwerk
hakken vanuit een blok
Als ik het idee had dat ik het druk had, dan kan een ander daar kennelijk nog overheen: ik werd gebeld door de restauratiesteenhouwerij of ik een deel kon overnemen, omdat zij het nog veel drukker hadden. De bouw loopt goed in Nederland. Overal komt men vakmensen tekort en krijgen aannemers het werk niet allemaal rond. Als het daar regent, druppelt het ook bij mij. Een paar jaar geleden had ik weleens maanden zonder opdrachten, maar die periode is helemaal voorbij. Dus nu ben ik met een voor mij ongebruikelijke klus bezig, het steenhouwen van een wimberg: het onderste deel van een pinakel, met profileringen, driepassen, spitsbogen en kruisbloempjes. Daarna komt het hakken van de ornamenten daarop.
zuiver meten
Ik heb dit natuurlijk al eens eerder gedaan. Maar dat is wel bijna 15 jaar geleden, dus ik moest even goed nadenken hoe ik dit aan zou pakken. Er is namelijk wel degelijk een verschil tussen steenhouwwerk en beeldhouwwerk. Steenhouwwerk is alles wat je met sjablonen kunt aftekenen op je steen. Het is strak geometrisch werk waarvoor je heel systematisch moet werken om alles zuiver haaks en scherp te houden. Beeldhouwwerk is organischer. Daarbij gaat het om de vormgeving, stijl, spanning in de lijnvoering, sierlijkheid en dergelijke. Deze twee vullen elkaar aan; het een kan in de gotiek niet zonder het ander. In dit blok vallen de ornamenten onder beeldhouwwerk, en al het andere is steenhouwwerk. Binnenkort meer over dit pinakelonderdeel.
Domkerk Utrecht
Tenslotte heb ik nog met Stide en Serge de Domkerk van Utrecht beklommen in verband met een offerte. Prachtige, indrukwekkende plek van boven!
