Ornamenten in basaltlava voor de Domkerk

kanthogels in basaltlava voor de Domkerk van Utrecht klaar voor transportDe afgelopen tijd was een periode waarin we vooral bezig waren met het houwen van stenen ornamenten. Na allemaal onderdelen van pinakels voor de Eusebiuskerk in Arnhem gingen we meteen verder met kantbloemen van basaltlava voor de Utrechtse Domkerk. Tijdens mijn vakantie waren de blokken gearriveerd en was een eerste voorbeeldhogel goedgekeurd door de beoordelingscommissie.

Franse basaltlava

voltooide en voorgezaagde kanthogel in Volvic basaltlavaVolvic Basaltlava komt uit de omgeving van het Franse dorpje Volvic in de Puy-de Dôme, in de Auvergne. Het dorp is bekend om het gelijknamige mineraalwater, maar ook de steen heeft zijn eigen roem vergaard. Basaltlava is enorm goed bestand tegen verwering, en in dit type valt ook goed te hakken, zoals bijvoorbeeld te zien aan de kathedraal van Clermont-Ferrand. Het kan nogal grauwig overkomen als het overwegend wordt toegepast, maar als het met mate binnen ander steenwerk wordt gebruikt kan het een waardevolle aanvulling zijn. Anders dan bijvoorbeeld Peperino Duro blijft Volvic goed aftekenen onder allerlei weers- en lichtomstandigheden, waar Peperino al gauw ontaardt in één grauwe vage massa en vormenspel onleesbaar wordt. Ook bij regen tekenen de lijnen zich in Volvic nog steeds goed af. Het is bijvoorbeeld bij de laatste restauratie van de Onze-Lieve-Vrouwetoren in Amersfoort veel gebruikt als vervanging van zandsteen, ook voor het beeldhouwwerk. Deze steen kleurt namelijk erg goed bij de grijzige tinten van verweerde Bentheimer zandsteen.

voltooide kanthogels van volvic basaltlava, nat door de regen

ook bij nat weer tekenen deze hogels zich heel goed af

Er zijn meer typen basaltlava, zoals de Niedermendiger en de Mayener basaltlava, die eeuwenlang om hun duurzaamheid, hardheid en scherpte zijn gebruikt voor molenstenen. Voor mij zijn dit geen prettige stenen om in te hakken; je moet echt hard werken om er iets van te maken en het blijft allemaal wel heel erg donker. Vandaar dat ik in dit geval een voorstel heb ingediend om deze ornamenten in Volvic te houwen, met name omdat ook enkele meters lager aan dezelfde gevels van de Domkerk dezelfde steen is toegepast. Alternatieven hiervoor waren Peperino en zandsteen. Zandsteen is echter wel kwetsbaarder dan Volvic.

Voor- en nadelen

voorhakken van een kantbloem in Volvic basaltlavaZoals gezegd is Volvic goed te hakken. Je kunt het zelfs emailleren, of beter gezegd glazuren, als je er eerst een sliblaag van klei op aanbrengt. Dit is vooral geschikt voor grote tegeltableau’s zonder naden. Je kunt alleen niet veel dikker dan 3 tot hooguit 5 cm gaan, en er blijft een risico dat de steen in de oven knapt. Toch zou ik weleens een reliëf willen hakken en dan laten glazuren zodat er een levendig en kleurrijk geheel ontstaat.

Het materiaal blijft altijd ruw en dat is een van de redenen dat basaltlava vaak voor traptreden gebruikt wordt. Het verweert zeer langzaam. Wel is het een lavagesteente met veel kleine gasbelletjes. Deze belletjes kunnen in sporen voorkomen, waarlangs de steen kan breken tijdens de bewerking en ook kan de steen na het zagen op de pallet alsnog spontaan langs een onzichtbare spanningslijn breken. De steen is gelaagd en hakt in de ene richting een stuk makkelijker dan de andere. Zoals de meeste natuursteen kent ook Volvic basaltlava vele kleurschakeringen, van grijs tot diep antraciet, bijna zwart, tot paarsbruin en haast bordeaux-achtig bruin.

Vier neuzen dezelfde kant op

We hebben met zijn vieren aan deze opdracht gewerkt. Stide heeft er vier gemaakt, ik vijf, Jelle hakte er twee, en Serge heeft met de overige negen het leeuwendeel voor zijn rekening genomen. Als je met zo’n groep samenwerkt komen de individuele verschillen tussen de beeldhouwers wel aan het licht, we zijn immers geen machines. Toch was er een prima samenwerking en nauw overleg onderling. Zo hebben we tot twee keer toe met zijn drieën aan één kleimodel tegelijk staan werken, waarbij het ons tot onze eigen verbazing opviel hoeveel overeenstemming er was over de vorm die we nastreven en hoe de spanning in de bladeren moet lopen. Stide had in eerste instantie een kleimodel gemaakt, dat hebben we tijdens het eerste bezoek van de commissie samen aangepast, en Serges eerste model is daarnaar gehakt.

Tien links en tien rechts

oude foto uit 1960 van linker zijbeuk van de Utrechtse Domkerk, zonder kanthogels

de gevel van de kruisbeuk, hier nog zonder hogels, rond 1960

Deze twintig kanthogels komen op de top van de linker kruisbeuk, waar de gevel overgaat naar de dakrand. Er zijn dus tien linker hogels en tien rechter. Als je tussen de Domtoren en de Domkerk staat en je loopt een stukje naar links, dan zul je ze net kunnen zien zitten. En misschien ook vanaf de terrassen naast de kerk.

Deze hogels van basaltlava vervangen twintig hogels die in de jaren ’80 zijn aangebracht. Dit waren afgietsels, maar ze hebben de afgelopen dertig jaar niet goed overleefd, waardoor ze nu al aan vervanging toe waren. Gelukkig is er nu gekozen voor sierlijke ornamenten in een veel robuustere steensoort, zodat we ervan kunnen uitgaan dat deze hogels veel langer op de kerk mogen prijken.

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑

en op YouTube↑

Terugblik op de Zuiderkapel van de Utrechtse Domkerk

tufstenen kanthogels aan de zuiderkapel van de Domkerk Utrecht

Tufstenen hogels voor de zuiderkapel

Bij een bezoek aan de Domtoren voor een offerte heb ik even de tijd genomen om nog gauw een paar fotootjes te maken van ons recent voltooide werk aan de Domkerk. Om precies te zijn de 3 gevels van de Zuiderkapel aan de Pandhofzijde.

Als je het je nog herinnert: we hadden een paar maanden geleden 29 tufstenen kantbloemen gemaakt voor de spitsbogen van de Domkerk in Utrecht. Nu hebben Serge en Stide wel het merendeel van de bloemen gehakt, maar …Lees het hele artikel…

Kruisbloemen en kantbloemen, voor Eusebius en Dom

kruisbloemen in Muschelkalk voor de EusebiuskerkKruisbloemen voor de Eusebiuskerk

We zijn bezig met de afronding van drie projecten: de eerste helft van de Eusebiuskerk in Arnhem is bijna klaar, de laatste stukken van de Sint-Janskathedraal zijn voltooid, en ook de laatste hogels voor de Zuiderkapel van de Utrechtse Domkerk staan ingepakt klaar voor verzending. De kruisbloemen hierboven op de foto zijn voor de zuidzijde van de Eusebiuskerk. Het zijn vrij eenvoudige hogels in Franse Massangis-kalksteen, met een na-oorlogse vormgeving, maar ze zullen goed aftekenen met hun strakke lijnen. Het zijn er maar een paar, en het is zogenaamd ‘inboet’-werk: …Lees het hele artikel…

Ornamentwerk voor de Domkerk en de Sint Jan-2

Wimberg

Misschien weet je het nog: ik heb afgelopen jaar een paar keer ornamenten en zelfs steenhouwwerk gemaakt voor de Sint-Janskathedraal in ‘s-Hertogenbosch.

De blogberichten vind je onder deze koppen: Steenhouwwerk en ornamenten voor de Sint-Janskathedraal, Eindelijk weer een update! en Ornamentwerk voor de Domkerk en de Sint Jan.

Onlangs kreeg ik weer een nieuwe partij ornamentwerk binnen, waaronder weer een identiek wimbergblok voor dezelfde steunbeerpinakel van de Sint Jan. Het eerste blok heb ik zelf helemaal gehouwen, inclusief steenhouwwerk. Het tweede blok werd voorbewerkt door …Lees het hele artikel…

Ornamentwerk voor de Domkerk en de Sint Jan

Een toot voor een baldakijn van de Sint Jan

Ornamentwerk in Udelfanger zandsteen: toot voor baldakijn Sint Jan

het profielwerk moet ik later nog aanpassen

Het was een interessante laatste werkweek van het jaar. Ik ging eerst naar de Sint-Janskathedraal in Den Bosch, waar ik nog wat ornamentwerk zou aanpassen. Het ging om een zogeheten ‘toot’ van een baldakijn. De oude was verweerd en ik moest een nieuwe leveren. Maar de steigerbouwers waren boven mijn hoofd al druk aan het afbreken, dus nadat ik wat maten had overgenomen ben ik met het werkstuk weer naar Achterveld gegaan om het af te ronden. Ik had dit ornament eigenlijk allang klaar, maar toen ik de …Lees het hele artikel…

Eindelijk weer een update!

Storm voor de stilte

Na het laatste bericht is het veel te lang stil op dit blog gebleven. Maar niet omdat ik niets gedaan heb! Integendeel, het is veel te druk geweest om alles te melden.

Galerij -klik op een foto om hem groter te zien-

Zo ben ik bezig geweest met het hakken van weer een familiewapen in Bentheimer zandsteen. Het ontwerp was bijna hetzelfde als de vorige, alleen zou deze los aan de muur komen te hangen. Daarom is het geheel lichter uitgevoerd, zonder beeldrand en met een dunner fond van 3 cm dik.

Luchtboogbeelden

Vervolgens ben ik weer aan de slag gegaan met …Lees het hele artikel…

Kantbloemen: Gotische hogels voor de Utrechtse Domkerk

Reconstructie van kantbloemen

verweerde oude kantbloemen van Ettringer tufsteen aan de Domkerk in Utrecht

verweerde oude kantbloem van Ettringer tufsteen

De Domkerk in Utrecht staat in de steigers. Vooral veel natuursteen wordt momenteel onderhanden genomen, en onderdeel daarvan zijn 16 tufstenen kantbloemen, oftewel gotische bladvormen ter versiering van de omlijsting van de spitsboogvensters. Na verschillende eeuwen van kopiëren was er van de oorspronkelijke vorm niet veel meer terug te vinden. Dat was reden genoeg om …Lees het hele artikel…