• Zeven bazuinengelen voor de Eusebius

    Goed nieuws

    Twee verweerde tufstenen bazuinengelen van de Eusebiuskerk in Arnhem
    Twee verweerde tufstenen engelen met bazuin

    Misschien weet je het nog… er was goed nieuws voor de Eusebiuskerk in Arnhem. De kerk heeft van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 1,9 miljoen toegewezen gekregen voor de restauratie.

    Het is niet genoeg om de hele kerk te restaureren, maar we kunnen weer een heel stuk vooruit. Voor mij en mijn collega Stide houdt dat groen licht in voor het hakken van nog zeven luchtboogbeelden.

    Lees hier het eerste bericht over deze restauratie.

    Bazuinengelen

    de oude bazuinengelen van tufsteen moeten eerst gerepareerd worden
    de beelden moeten eerst gerepareerd worden

    Ik ben begonnen met de eerste van deze reeks. Deze groep van luchtboog 32 stelt zeven bazuinengelen voor. Ik weet het niet zeker, maar ik vermoed dat dit thema afkomstig is uit het boek Openbaring, het laatste bijbelboek, waarin Johannes de Evangelist beschrijft dat hij een enorm visioen heeft gezien. Onder andere beschrijft hij zeven engelen met een bazuin, en telkens als er eentje gaat toeteren dan barst er een ongelooflijk onheil los over de aarde en haar bewoners. Ik word er niet vrolijker van, maar als je het per sé wilt lezen, dan kan dat hier.

    Impregneren

    Deze engelkes met hun toeters zijn met zijn zevenen op luchtboog 32 vertegenwoordigd, rond de jaren 1950-1960 gehouwen uit Ettringer tuf. Ze gingen zo hard achteruit dat deze beeldjes in de jaren ’90 geïmpregneerd zijn met een speciaal acrylharsprocédé, wat hen voor de eeuwigheid had moeten bewaren. Of in ieder geval een heel eind die kant op. Maar vreemd genoeg bleek het verval ook na die tijd hard door te gaan, en kwamen er losse onderdelen naar beneden, waarna men besloot de beelden uit voorzorg te demonteren en op te slaan. Zelfs in hun kisten bleven ze uiteen vallen. Vandaar dat ik ze nu mag kopiëren in Duitse Muschelkalksteen.

    Herstellen

    Bazuinengelen voorzagen vanuit een blok kalksteen
    voorzagen vanuit een blok kalksteen

    Diverse losse onderdelen van de bazuinengelen waren al met lijm vastgezet door de aannemer. Maar elk beeldje miste wel stukken en ook de uitgespoelde zachte delen van ‘bims’ zorgden voor grote gaten. Omdat ik gebruik maak van mijn kopieerzaag om het proces te versnellen moet ik eerst de gaten opvullen. Hierbij merkte ik dat de beeldjes aan de buitenrand geen water opnemen, maar in de kern wel. Daardoor vermoed ik dat de zogeheten ‘Vollkern-Acrylharz-Impregnierung’ in dit geval of op dit materiaal niet gewerkt heeft zoals de bedoeling was.

    Zagen en kopiëren

    Bazuinengel voor de Eusebiuskerk in Arnhem. Het origineel was vrij simpel en grof bewerkt. De kopie is scherper, maar wel hetzelfde
    Het origineel was vrij simpel en grof bewerkt. De kopie is scherper, maar wel hetzelfde uitgewerkt, met beitelslagen duidelijk zichtbaar.

    Na het repareren heb ik uit een blok nieuwe Muschelkalksteen een engeltje voorgezaagd, en daarna ben ik begonnen met het hakwerk. Net als bij de eerdere beelden is het weer de bedoeling dat het grove karakter van de Wederopbouwbeelden terugkomt in de kopie, met de beitelslagen en tandijzersporen.

    Tien maagden

    Ik ben er inmiddels achter dat de twee meiskes die Stide en ik de vorige keer gemaakt hebben ook naar de Bijbel verwijzen: het zijn een paar van de vijf dwaze en vijf wijze maagden. Jezus vertelde zijn leerlingen graag zijn lessen in gelijkenissen, en op een dag vertelde hij hun over de komst van het Hemels Koninkrijk. ‘Als je daarop wacht en vergeet je energie op peil te houden, dan ben je niet klaar als de bruidegom komt’, vertelde hij hen. In zijn gelijkenis vertelde hij over tien wachtende meisjes, die alle tien een lamp mee hadden, maar slechts vijf daarvan hadden ook extra olie. Je kunt het hele verhaal, inclusief het (volgens mij later toegevoegde) rampzalige eind van tandengeknars en jammerklachten hier lezen.

    Naar het volgende artikel over deze luchtboogbeelden.

  • De laatste pinakel voor de Cuneratoren

    Laatste pinakel voor de Cuneratoren. tufstenen blok van pinakel Cuneratoren
    oud verweerd pinakelblok

    De restauratie van de Cuneratoren in Rhenen nadert zijn einde. Mijn collega Jan Tolboom uit Leusden had de opdracht aangenomen om hiervoor al het ornamentwerk te leveren, te weten acht grote pinakels en een partij hogels. Halverwege het project vroeg hij mij of ik van de volgende vijf pinakels steeds de helft wilde hakken, om zo de werklast te verdelen.

    Naar het eerste bericht over deze restauratie.

    De oude blokken dateren van vlak na de oorlog, toen zoveel kerken en kastelen dringend hersteld moesten worden. In Rhenen heeft natuurlijk eerst de slag om de Grebbelinie gewoed, en ook in de verder oorlogsjaren zal er wel schade bij gekomen zijn. In de wederopbouwtijd is er daarna in korte tijd enorm veel tufsteen verwerkt, en er zal toen ook wel een grote vraag zijn geweest naar vaklui. Maar restauratiebeeldhouwers zijn altijd al in de minderheid geweest, dat is iets van alle tijden. Ik vermoed dat er daarom snel een aantal vrij laag geschoolde mensen aan het beeldhouwwerk zijn gezet, want de kwaliteit van de vormgeving is niet echt geweldig. Hiernaast een foto van de oude tufsteen: sterk aan het verweren en de vormgeving van de ornamenten was bedenkelijk.

    De oude pinakels, die op ongeveer zestig meter hoog in de torenmuur ingebed waren, zijn indertijd in de beruchte Ettringer tuf gehouwen. Die steen begint al na een jaar of veertig, vijftig uiteen te vallen en levert dan gevaar op voor de omgeving. Vandaar dat er nieuwe moesten komen, en deze keer in Muschelkalksteen. De pinakels zijn nu gemaakt door Slotboom Steenhouwers en het ornamentwerk eraan door Jan Tolboom en mij.

    Laatste pinakel voor de Cuneratoren. met lood beklede lantaarn van Cuneratoren in Rhenen
    met lood beklede lantaarn van de Cuneratoren

    Nadat zo ongeveer zes of zeven van de acht pinakels waren geplaatst, zijn we tezamen met het volledige personeel van Slotboom Steenhouwers de toren op geweest. De loodgieters waren druk bezig de houten lantaarn met lood te bekleden, en hoewel er een frisse wind stond was het uitzicht geweldig, over de rivier en heel Rhenen en omgeving.

    Laatste pinakel voor de Cuneratoren. pinakelblok cuneratoren nieuw
    het onderste blok van de laatste pinakel

    De pinakels van de jaren vijftig/zestig zijn kopieën van ouder werk, en nu kopiëren we de tufstenen blokken alweer. Dan bestaat uiteraard de kans dat je steeds verder van het origineel afdwaalt. Omdat er geen originele voorbeelden meer zijn, is de keuze nu om terug te grijpen op vormgeving die op andere plaatsen te vinden is. Daarom is er in overleg met de architect en de adviseur van de Rijksdienst voor het Cultureel erfgoed door Jan Tolboom een aantal nieuwe ontwerpen gemaakt. De ornamenten op deze pinakels zijn allemaal anders geworden, en dat is juist de aardigheid ervan. Deze keer hebben de hogels wat meer de kromming gekregen zoals het origineel beoogde.

    Laatste pinakel voor de Cuneratoren. pinakelblokken Cuneratoren Rhenen Muschelkalk
    Laatste pinakel voor de Cuneratoren. pinakelblokken Cuneratoren Muschelkalk

     

Geen berichten meer om te tonen.

Geen berichten meer om te tonen.