Een zandstenen valk voor het Valckeniershuis

Vorige week kreeg ik een oude zandstenen valk binnen. Deze was afkomstig van het geveltimpaan van het Valckeniershuis in Franeker. Dit huis is in 1662 gebouwd als woonhuis voor dominee Valckenier, en kreeg daarom als herkenningsteken een valk mee.

Het Valckeniershuis is opgeknapt en zou als winkelpand de markt op gaan. Maar de gemeente stelde als voorwaarde dat de valk weer terug moest op het dak. Daarom ging de projectontwikkelaar, Elizen Vastgoed uit Twello, op zoek en trof het beeldje ergens in Franeker in opslag aan (bij gepensioneerd collega-beeldhouwer Anske de Boer). De oude valk lag in stukken en mij werd gevraagd of ik die kon herstellen. Mijn antwoord was dat ik dat wel kon doen, maar de steen was dermate verzwakt dat ik geen garantie kon geven dat de oude valk niet na verloop van tijd weer naar beneden zou komen vallen. Ik heb daarom voorgesteld een gereconstrueerde kopie te maken in dezelfde steensoort, op basis van de oude valk.

Ik vond het eerst een beestje met een wat vreemd koppie, tot ik me bedacht dat hij natuurlijk een valkenierskap op gehad moet hebben. Ook is natuurlijk de snavel helemaal weg verweerd. Hij is indertijd met een ijzeren pen bevestigd geweest op de geveltop, en dat is de hoofdreden geweest voor de ernstige beschadiging.

(update: naar achteraf blijkt heb ik dit juist geïnterpreteerd. Zoals in de commentaren onderaan dit artikel te lezen valt, komt de valk voor in het wapen van de familie Valckenier. Een verre voorvader van Johannes Valckenier was in dienst van de Hertog van Gelre. Vanwege een onverkwikkelijke zaak in 1580 moest hij enige tijd onder de naam Geelrok de anonimiteit in, reden waarom de valk in het familiewapen zijn kapje kreeg.)

Het ijzer was gaan roesten en had bij het uitzetten het voetstuk uit elkaar gedrukt.  Als je dit combineert met de helemaal losgehakte pootjes en staart,  de zoute zeewind vanaf de wadden, en de enorm zure uitwerpselen van duiven en meeuwen die een uitzichtpunt innamen bovenop de valk, dan is het logisch dat zelfs de weervaste Bentheimer zandsteen het in dit geval begaf.

Komende week zal ik de valk gaan restaureren in afwachting van de bestelde steen. Ook zal ik de ontbrekende delen gaan reconstrueren in Plastiline-klei, zodat ik een goede kopie ervan kan gaan hakken.

Op de oude valk waren veel sporen van verguldsel te vinden. Daarom zal ook de nieuwe valk in zijn geheel verguld gaan worden.

Update: het verlijmen van de valk

De oude valk is eerst met twee rvs draadeinden, epoxylijm en restauratiemortel ineengezet. Daarna heb ik de ontbrekende delen aangevuld met plastilineklei. Dit is klei die nooit hard wordt. De oude valk had een enorm gat tussen de schouders, waar eeuwenlang de meeuwenpoep zijn bijtende werk had gedaan. Ook de snavel en de klauwen hadden daarvan te lijden gehad, terwijl de vleugels en de rest van de poten nog vrij scherp waren. Bentheimer zandsteen kan dus ruim 300 jaar goed blijven! Als er maar niet teveel meeuwen op neerstrijken.

Door het roestende ijzer waren de vleugelpunten en de staart ook verdwenen. Ook die heb ik eerst bijgewerkt met plastiline voordat ik ging hakken.

Lees verder…–