Een zandstenen valk voor het Valckeniershuis

oude zandstenen valk Valckeniershuis Franeker

De oude valk kwam sterk verweerd en in vier stukken aan

Vorige week kreeg ik een oude zandstenen valk binnen. Deze was afkomstig van het geveltimpaan van het Valckeniershuis in Franeker. Dit huis is in 1662 gebouwd als woonhuis voor dominee Valckenier, en kreeg daarom als herkenningsteken een valk mee.

Het Valckeniershuis is opgeknapt en zou als winkelpand de markt op gaan. Maar de gemeente stelde als voorwaarde dat de valk weer terug moest op het dak. Daarom ging de projectontwikkelaar, Elizen Vastgoed uit Twello, op zoek en trof het beeldje ergens in Franeker in opslag aan (bij gepensioneerd collega-beeldhouwer Anske de Boer). De oude valk lag in stukken en mij werd gevraagd of ik die kon herstellen. Mijn antwoord was dat ik dat wel kon doen, maar de steen was dermate verzwakt dat ik geen garantie kon geven dat de oude valk niet na verloop van tijd weer naar beneden zou komen vallen. Ik heb daarom voorgesteld een gereconstrueerde kopie te maken in dezelfde steensoort, op basis van de oude valk.

Ik vond het eerst een beestje met een wat vreemd koppie, tot ik me bedacht dat hij natuurlijk een valkenierskap op gehad moet hebben. Ook is natuurlijk de snavel helemaal weg verweerd. Hij is indertijd met een ijzeren pen bevestigd geweest op de geveltop, en dat is de hoofdreden geweest voor de ernstige beschadiging.

(update: naar achteraf blijkt heb ik dit juist geïnterpreteerd. Zoals in de commentaren onderaan dit artikel te lezen valt, komt de valk voor in het wapen van de familie Valckenier. Een verre voorvader van Johannes Valckenier was in dienst van de Hertog van Gelre. Vanwege een onverkwikkelijke zaak in 1580 moest hij enige tijd onder de naam Geelrok de anonimiteit in, reden waarom de valk in het familiewapen zijn kapje kreeg.)

Vackeniershuis

het Valckeniershuis in Franeker

Het ijzer was gaan roesten en had bij het uitzetten het voetstuk uit elkaar gedrukt. Als je dit combineert met de helemaal losgehakte pootjes en staart, de zoute zeewind vanaf de wadden, en de enorm zure uitwerpselen van duiven en meeuwen die een uitzichtpunt innamen bovenop de valk, dan is het logisch dat zelfs de weervaste Bentheimer zandsteen het in dit geval begaf.

Komende week zal ik de valk gaan restaureren in afwachting van de bestelde steen. Ook zal ik de ontbrekende delen gaan reconstrueren in Plastiline-klei, zodat ik een goede kopie ervan kan gaan hakken.

Op de oude valk waren veel sporen van verguldsel te vinden. Daarom zal ook de nieuwe valk in zijn geheel verguld gaan worden.

Update: het verlijmen van de valk

het verlijmen van de rvs draadeinden in beide poten. De pennen zitten tot in de borst van de vogel.

het verlijmen van de rvs draadeinden in beide poten. De pennen zitten tot in de borst van de vogel

de valk is met plastiline aangeheeld.

de valk is al deels met plastiline aangeheeld.

De oude valk is eerst met twee rvs draadeinden, epoxylijm en restauratiemortel ineengezet. Daarna heb ik de ontbrekende delen aangevuld met plastilineklei. Dit is klei die nooit hard wordt. De oude valk had een enorm gat tussen de schouders, waar eeuwenlang de meeuwenpoep zijn bijtende werk had gedaan. Ook de snavel en de klauwen hadden daarvan te lijden gehad, terwijl de vleugels en de rest van de poten nog vrij scherp waren. Bentheimer zandsteen kan dus ruim 300 jaar goed blijven! Als er maar niet teveel meeuwen op neerstrijken.

Door het roestende ijzer waren de vleugelpunten en de staart ook verdwenen. Ook die heb ik eerst bijgewerkt met plastiline voordat ik ging hakken.

→lees verder….

Valk 2Valk Valckeniershuis Franeker oud Valk Valckeniershuis Franeker oud

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

7 reacties op “Een zandstenen valk voor het Valckeniershuis

  1. Geachte,

    Bijgaand meer info over het pand waar het valkje op heeft gestaan. Wij hebben ergens gelezen dat het geen valckje maar een uiltje moet voorstellen. Of dit klopt is niet helemaal duidelijk.

    Mvg.

    J.P. Verhoog

    http://www.kaldadel.nl/index.php/de-voorstraat-per-huisnummer/33-voorstraat-51

    • Koen van Velzen schreef:

      Mmm, omdat het huis indertijd gebouwd is voor Professor Valckenier, lijkt het idee van dat uiltje mij meer een benaming van iemand die er van een afstand een slag naar gedaan heeft. Het past eigenlijk minder bij de naam, maar aan de andere kant was de uil natuurlijk wel het dier van Pallas Athene, die het dier tot symbool van de wijsheid verklaarde (http://goo.gl/DycTsj). Wat natuurlijk weer bij het beroep van theoloog past. Misschien zullen we het wel nooit zeker weten, maar ik kan er nu moeilijk weer een uil van maken…

  2. Paul Valckenier Kips schreef:

    allereerst….wat een prachtig stuk vakwerk! Gewoon van grote klasse.
    Iedereen waant zijn uil een valk te zijn, zo luidt een oud gezegde.
    In dit geval is het écht een uil*! Staat zelfs in onze familie kroniek!
    prof. dr. jan (johannes) Valckenier is één van mijn voorouders.
    Hij is in Keulen geboren op 2 november. 1670, hij was o.m. hoogleraar in de Godsgeleerdheid en de Hebreeuwse taal. Hoogleraar te Franeker van 24 maart 1654 tot 5 Juni 1668. Dan vertrekt hij naar Leiden waar zijn studie ook begon. Hij wordt hoogleraar tot zijn dood op 8 december, 1670. Hij was getrouwd met Hester de Hochepied.
    Hij heeft een graf gekocht in Franekerk, maar is uiteindelijk begraven in de Piterskerk te Leiden. In dat graf, voorzien van de wapens Valckenier en de Hochepied. In ons huis hangen o.m. de portretten van het echtpaar, door Izaak Luttichuys, gesigneerd en gedateerd 1650.

    *lees hieronder voor de correctie: valk

    • Koen van Velzen schreef:

      Grappig… Ik kreeg opdracht om de valk weer terug te brengen en heb dat braaf gedaan. Als er fondsen voor komen wil ik best nog wel een keer een uiltje hakken hoor. Ik geloof dat het dan een steenuil moet zijn.Tja zo kom je af en toe nog eens een verrassing tegen in de restauratie! Dus eigenlijk heb ik meegewerkt aan geschiedvervalsing? Ik kan er wel om lachen, maar als u dit nog wilt veranderen, mijn zegen heeft u.

      • Paul Valckenier Kips schreef:

        maak ik in mijn enthousiasme toch een enorme blunder van wereldklasse!
        Ik bedoelde natuurlijk een VALK!
        Jan Gillisz. Valckenier geb. in 1522, gezant van de Koning van Denemarken huwde in 1550 met Marikken Gansneb genaamd Tengnagel.
        Het Valckenier wapen bestond eerst uit een valk op een boomtak.Toen Jan met Marikken huwde plaatste hij de wassenaars (manen ) uit haar wapen bij het zijne.
        Omstreeks 1580 leefden de Valckeniers enige tijd incognito, vandaar de Gekapte VALK.
        Het wapen is te zien in de kerk te franeker.
        Mijn excuses voor de blunder, U heeft het niet alleen heel mooi gedaan maar ook goed, dus toch maar geen steenuil…..?

        • Koen van Velzen schreef:

          Leuk om te lezen, die familiegeschiedenis. Hele oude families allemaal. Wat een opluchting dat het toch goed was! Maar eerlijk gezegd had ik me er ook niet druk over gemaakt als het anders was.

          • ingeborg Landers schreef:

            De gekapte valk in het wapen van de Valckeniersis omdat de familie onder de graaf van Gelre onder de schuilnaan geelrok door het leven ging. De kap op de valk staat voor incognito Ingeborg v.d.wiel/Vackenier de Greeve.Zo ook nog steeds in ons wapen als helmteken.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.