Een spuwerkopje voor het Zegersmonument

In Heemstede op het terrein van SEIN Expertisecentrum voor Epilepsie staat een bakstenen monument voor een van de eerste directeuren, Lambertus Zegers.

Verweerde baksteen en ontbrekend ornament

Het monument was sterk in verval. Het bezat ooit een waterspuwer, maar het was die in een ver verleden kwijtgeraakt en nu bleef er alleen nog een gat over dat herinnerde aan een keramisch ornament. Dit ornament was ooit gemaakt door de bekende keramist Willem Coenraad Brouwer, maar er was niet meer te achterhalen hoe het eruit heeft gezien.

In eerste instantie dacht ik aan een soort buldog met twee grote oren, maar uit de foto van de restanten bleek daarna dat dit niet kon kloppen.

Toen dacht ik aan een soort Indische draak of slangenkop, met de tong opzij eruit. Na wat zoeken trof ik een foto van een slangenkop die Brouwer had gemaakt voor de Van Karnebeekbron nabij het Vredespaleis in Den Haag, maar deze was heel gestileerd uitgevoerd. Dus ook deze kwam niet in aanmerking.

Galerij: toestand vóor restauratie en referentiemateriaal

Reconstructie

Reconstructie begint voor mij altijd met oud fotomateriaal bekijken en bewerken. Maar helaas, de enige oude foto was zo korrelig dat ik er niet veel informatie uit kon halen. Met vergroten en verscherpen kwam ik ook niet veel verder.

Wat wel grappig was: ik voerde de oude foto in Grok AI in en vroeg of hij er iets van kon maken. Zie hiernaast het fraaie resultaat. Wat op de oude foto’s lijkt op twee grote oren blijkt dus achteraf gewoon een speling van de schaduwen over het monument geweest te zijn.

Boetseren

Dus na veel digitaal probeerwerk kwam het uiteindelijk neer op boetseren in klei. Ik had een ruw kleimodel gemaakt en de foto’s naar de klant gestuurd, maar het antwoord kwam terug dat het wat luchtiger mocht. Niet al te heftig dreigend.

Omdat ik op de oude foto’s iets van een draak meende te herkennen was ik begonnen met een slang of drakenkop, maar de tanden mochten weg en hij mocht wat korter en wat vriendelijker.

Ik was het er wel mee eens en begon aan een wat vrolijker kopje, met grote oren. Van deze tweede versie mochten de oren nog wat aangepast. De bolling moest eruit. Het was allemaal nog grof, maar het kwam in de buurt. De derde versie werd goedgekeurd.

Beginnen met beeldhouwen

Ik had een blok Obernkirchener zandsteen uitgekozen, omdat deze steen historisch gezien bij dit soort toepassingen hoort, goed tekent en heel weer- en waterbestendig is. Ik heb het niet zoals het origineel in keramiek uitgevoerd, omdat ik daar minder bekend mee ben, waardoor zandsteen voor de klant veel voordeliger is. Ook moet je dan rekening houden met krimp en is het voltooide werk veel kwetsbaarder.

Obernkirchener zandsteen is heel sterk materiaal, vandaar dat we het indertijd gekozen hebben voor onze griffioenen. Maar het eerste blok bleek een scheur te hebben en het tweede stuk vond ik te klein opgezet, zodat ik het uiteindelijk drie keer tot dit stadium heb gemaakt!

Schijnspuwer

Vroeger is het keramieken kopje een echte waterspuwer geweest. Nu echter is er voor gekozen om het monument droog te houden, omdat het veel vochtbelasting geeft op het metselwerk en omdat door de boomwortels van dikke beuken dichtbij het bassin alweer snel zou barsten. Vandaar ook dat deze waterspuwer geen waterspuwer is maar een schijnspuwer, het is maar dat je het weet.

Plaatsing

Toen het kopje klaar was ben ik naar Heemstede getogen. Klein beetje pech: zodra ik mijn haakse slijper aanzette vlogen de stoppen eruit en het water bleek ook niet toegankelijk. Maar gelukkig had ik water en handgereedschap bij me en het kwam allemaal goed. De klant had het voor me ingemeten en het klopte perfect, dus het klusje was snel gedaan. Nog even wat onkruid uit de plantenbakken, aanvegen, en het zag er allemaal weer netjes uit.

Verweren

Het monument staat onder de bomen en wordt sinds de restauratie al weer aardig groen. De restauratie was al een paar jaar geleden gedaan, met een nieuwe flagstone vloer erin, hersteld metselwerk en een mooi nieuw hek eromheen. Maar de kop ontbrak nog lange tijd omdat er nog een beeldhouwer gezocht werd. Ik moet kennelijk nog wat meer reclame maken of beter vindbaar zijn op internet.

Maar nu is het geheel compleet. De kop steekt er nog behoorlijk wit bij af, maar ook die zal snel bijkleuren bij de rest van het monument, totdat het lijkt alsof die er altijd al heeft gezeten. Het hangt er ook van af hoe nat het monument gewoonlijk is. De algen van de bomen zullen daar de komende herfst al behoorlijk aan gaan bijdragen.

Epilepsiecentrum

Al met al een leuke opdracht, en een prettig idee dat met mijn aanvulling het geheel weer compleet is, een monument voor een bevlogen arts ‘voor lijders aan vallende ziekte’. Het was een wel een vreemd idee om daar op het terrein van SEIN te werken. Mijn eigen dochter heeft epilepsie en heeft jaren bij een arts van SEIN gelopen. Het had weinig gescheeld of ze was een maand op dit terrein opgenomen geweest voor onderzoek. Maar wij wilden haar een maand van huis op haar 4e niet aandoen, dus dat ging niet door. Vreemd hoe dat soort lijntjes soms samenkomt.

Nu, terugkijkend naar al de zorgen, pijn en leed van al die mensen met epilepsie en van hun families, en ook ons eigen gezin, ben ik wel blij dat ik hier bij SEIN iets luchtigs mocht bijdragen. Zelf ben ik ook niet zo’n fan van heftige duivelskoppen en kan ik een kwinkslag in het beeldhouwwerk wel waarderen. Er is al serieuzigheid genoeg overal.