Werkplaats Beeldhouwerij ’t Oud Erf

Nou hij is bijna klaar hoor, de Domtoren. En we hebben er hard aan gewerkt. Als onderaannemers van Slotboom Steenhouwers in Winterswijk mochten we een groot deel van het ornamentwerk uitvoeren. De steenhouwers verzorgden het totaalpakket van inmeten, steen bestellen, overleg, 3D-tekenen, zagen en steenhouwen, en wij mochten op de plek waar nog blokjes waren overgelaten de ornamenten beeldhouwen.

We, dat zijn allereerst Jelle Steendam en ik, waarmee de reis begon. Later kwamen Nico Hogervorst en Tim Kaarsemaker erbij, en nog weer later hebben ook Martha Onderwater en Martijn Linssen ons tijdelijk bijgestaan.

Alle spullen de smalle trap op

In 2019, toen er nog geen complete steiger om de Domtoren stond, zijn Jelle en ik samen binnendoor de trap op geklommen met kilo’s gereedschap om een aantal proefornamenten te houwen in Monte Merlo trachiet, in Peperino Grigio en in Ledesteen. Tot onze vreugde is daarna gelukkig niet gekozen om ornamenten in Peperino te houwen (veel te doods) of in Ledesteen (“Steenhouwersverdriet”, noem ik dat maar. Bikkelhard en springerig).

Waarom restaureren?

Nou, daar kun je lang over vergaderen, maar het was gewoon nodig. Ik laat het je hierboven even zien. Je moet er niet aan denken dat er van ruim honderd meter hoogte stukken omlaag vallen op de mensen die er onderdoor lopen….

Drie keer op de video

Na een periode van stilte begon ons werk met het maken van enorme kruisbloemen in Portlandsteen. RTV Utrecht kwam op bezoek om de eerste keuring vast te leggen.

Je kunt de video hier terugzien op tijdstip 04:49 in de video.

Later is neef Tim nog door een verslaggeefster van RTV Utrecht geïnterviewd, waarbij ikzelf ook bevraagd werd, eveneens door RTV Utrecht. Een kort stuk ervan is ook in een video vastgelegd.

Nog weer later werden we benaderd door het tv-programma BinnensteBuiten van de KRO/NCRV, dat een uitgebreide reportage heeft gemaakt van ons atelier. Koen met de kruisbloemen en hogels, Tim met een groot blok voor de Domtoren, Jelle met een familiewapen en Nico met twee beelden die hij aan het restaureren was. We waren erg blij met het eindresultaat, dat een goed beeld schetst van onze werkzaamheden. Er is ook een fotoreportage van gemaakt, die je hier kunt bekijken.

Wolkenmannetje

Ten slotte is er nog een journaliste van het dagblad Trouw langs geweest omdat zij een reportage maakte over het restauratiewerk aan de Domtoren (klik op de plaatjes links om er een klein deel van te lezen). Aan de hand van 1 blok belichtte zij de rol van de architect, de aannemer, de steenhouwers en de beeldhouwer in dit project. Mijn werk trok uiteraard weer de aandacht, omdat ik er een ‘wolkenmannetje’ in had verwerkt.

Op de plek waar een ornamentje had moeten komen heb ik die ruimte gebruikt om een poppetje te verstoppen. Het is maar een klein ding, maar het gaf uiteraard weer een beetje reuring. Het idee erachter is dat de toren zichzelf nu kan verdedigen. Iedereen die kritiek heeft op deze restauratie van de Domtoren kan een sneeuwbal van boven verwachten. Ik had alleen niet verwacht dat juist déze hoek van déze grote wimberg naar het Stadhuis gericht zou zijn… Verdenk me maar niet van opzet hoor.

We hebben in die vijf jaar heel veel werk gemaakt voor de Domtoren, zoals piepkleine kruisbloemen en enorme kantbloemen, waterspuwers, ornamenten op allerlei soorten pinakelblokken, soms van wel 800 kilo, en af en toe iets anders dan ornamentjes. Een heel enkele keer hebben we namelijk een aardigheidje kunnen verstoppen tussen alle eindeloos dezelfde ornamenten. Dat wolkenmannetje, een scène met wolven, kleine gezichtjes die een tip van de sluier oplichten…

Wolvenkapiteel

Hierboven een van mijn allerlaatste blokken voor de Domtoren. Het is een kapiteel in Monte Merlo trachiet, een behoorlijk harde en brokkelige steen, en de bloemetjes zijn maar een paar centimeter hoog.

Maar als je goed tuurt, zie je rechts een wolf, en links van hem een man met een verrekijker, een dikke fotograaf en een vrouw met een jachtgeweer, die hem dreigt neer te schieten. Aan de andere zijde van het blok vinden we iemand met een protestbord (“Weg Wolf”). Maar achter hem verschuilt zich grijnzend een wolf met een hoge hoed.

Je mag er in zien wat je zelf wilt, maar ik had- toen ik het hakte- niet gedacht dat het zo actueel zou worden, omdat in de week nadat het gemonteerd was een wolf een klein hondje wegrukte van een wandelaarster die hem aan de lijn had, en een kleuter een korte waarschuwingsbeet kreeg van een zogende moederwolf. In de provincie Utrecht, minder dan 15 kilometer van de Domtoren. Je kunt, als je goed met een verrekijker zoekt, de blokken vinden aan de kant van de Zadelstraat, op 20 meter hoogte.

Jelle heeft op zijn kapiteelblok de scheidend architect van de Domtoren verwerkt, Erik Jan Brans. Architect Brans heeft in juli 2023 het stokje overgedragen aan zijn opvolgster Karlijn de Wild. Hiermee heeft Jelle een klein eerbetoon aan een bescheiden, vriendelijk mens gebracht, op een van de laatste werken waar hij intensief bij betrokken is geweest. Ook zijn er nog een paar blokken met dierfiguren verwerkt op ongeveer 6 meter hoog, aan de kant van het Domplein.

Galerij: Kapitelen en blindtraceringen Domtoren

Leerlingproject

Het werk aan de Domtoren is langzamerhand uitgegroeid tot een leerlingproject. Ik ben in 2019 begonnen met collega’s Stide Vos, Serge van Druten en, in mijn werkplaats, Jelle Steendam. Later kwamen Nico Hogervorst en Tim Kaarsemaker bij mij werken, en nog weer later kwamen Martha Onderwater en Martijn Linssen zich een kortere periode bij ons voegen, terwijl Stide en Serge zich terugtrokken uit het werk.

Nu was ik dus nog de enige van de ‘oude garde van de jaren ’90’, en was de hoop gevestigd op de jongere generatie, zoals te merken in de documentaires.

Jelle is al jaren geen ‘leerlingbeeldhouwer’ meer, hij is een volleerd beeldhouwer, en ik ben blij dat het vak met deze lichting een goede doorstart vindt. Mijn droom is dat er voor elk van hen voldoende werk blijft met inspirerende opdrachten. Niet alleen restauratiewerk, maar vooral ook nieuwe beeldhouwwerken en reliëfs naar eigen ontwerp in steen en brons, en waarschijnlijk ook andere materialen zoals gietijzer en keramiek. Zelf blijf ik gewoon mijn ding doen, maar ik geniet er vooral van als deze nieuwkomers in het vak hun grenzen verleggen en nieuwe vaardigheden ontwikkelen op voor hun onontgonnen terreinen. De toekomst is aan de computer, lijkt wel, maar ik hoop met dit blog, krantenartikelen en videoverslagen te kunnen overbrengen dat de mensenhand essentieel blijft om de levendigheid te behouden.

Fotogalerij: Verzamelde werken Domtoren