1. Twee grote blokken Udelfanger zandsteen: 1 voor Thomas van Aquino, 1 voor de engel van Serge
Twee grote blokken
Het werk aan de kopie van het beeld van Thomas van Aquino is eindelijk aangevangen. Ik had enige tijd eerder twee grote blokken Udelfanger zandsteen binnen gekregen: een om er twee engelen uit te zagen en een blok waar ik de twee delen van het Thomasbeeld voor de Sint-Janskathedraal in Den Bosch uit moest halen. Dus de eerste stap was beide blokken met de diamantkettingzaag in tweeën te delen.
Thomas voorzagen
Hierna ben ik met mijn kopieerzaagmachine het onderlijf van Thomas gaan voorzagen. De scheidslijn van de twee delen moest immers bij zijn kap komen, zodat
deze bijna niet zichtbaar is. Ter herinnering: in een eerder artikel beschreef ik dat het oude beeld was gemaakt uit één stuk steen, waar de lagen verticaal in lopen. Omdat het wenselijker is als de lagen horizontaal door het beeld lopen (dan kan er niet in één keer een grote plak naar beneden vallen bij verwering) wordt dat bij dit beeld anders. Maar de groeve heeft geen banken waarin de steen hoger is dan 120 cm. Daarom moest de kop uit een apart stuk.
2. Het blok is gehalveerd met de kettingzaag
3. Het zagen van het onderlijf
Vanwege de grote kleurverschillen tussen afzonderlijke blokken Udelfanger zandsteen kreeg ik een heel groot blok waar ik de twee delen uit moest halen. Hieruit zaagde ik het lijf en het hoofd van Thomas.
4. Het bovenlijf is gezaagd uit de tweede helft
5. De kop en het lijf worden grof voorgehouwen
Aaneen passen van de twee delen
Vervolgens moesten die twee voorgezaagde delen van kop en lijf op elkaar passend gemaakt worden. Het was nog niet zo makkelijk, omdat de scheidslijn niet recht loopt. Deze volgt de golvende lijn van de kap en moet hoger bij de rechterhand, omdat er anders een voegnaad door de knokkels zou lopen. Deze schuine vlakken moeten goed op elkaar aansluiten. Hiervoor moest eerst duidelijk zijn wat waar zit, en daarvoor moest ik de twee delen al een heel stuk voorhakken. Ik hakte het bovenlijf en het onderlijf al een heel stuk in de goede richting, zodat ik kon zien waar de scheidslijn kwam te lopen. Vervolgens kon ik de voegvlakken opzoeken.
6. De voegvlakken worden passend gemaakt
7. de twee delen zijn verlijmd
Voegvlak
Doordat ik de scheidslijn op beide stukken zichtbaar had gemaakt, kon ik het voegvlak aftekenen en de overtollige steen weghakken. Door steeds de stukken op elkaar te passen en af te tekenen kon ik uiteindelijk een strakke naad bereiken. Toen de passing goed genoeg was, tekende ik af waar ik de RVS pennen wilde zetten en boorde vier gaten. Twee gaten in elk stuk, zodat ik met sterke epoxylijm twee dikke draadeinden in de delen kon verlijmen. Ook het voegvlak zelf werd met een gepaste ademende mortel verbonden. Je mag namelijk nooit een horizontaal lopend dicht lijmvlak maken op een beeld in de buitenlucht. De steen kan boven de dichte lijmnaad zijn vocht niet kwijt en gaat boven de lijmnaad rotten.
Serges engel
Het andere blok is ook gehalveerd. Uit de ene helft is deze engel gezaagd voor Serge
Mijn collega Serge had ook een opdracht in Udelfanger zandsteen voor de Sint-Janskathedraal in Den Bosch. Aan hem was gevraagd of hij deze engel wilde kopiëren. Hij heeft er al eerder een gemaakt en vroeg mij of ik ook deze weer wilde voorzagen. Jelle heeft dit toen perfect voor hem gedaan.
Lees meer over het vervolg van dit project in het volgende bericht.
De diamantzaag die ik in 2015 uitkoos was een Cardi Coccodrillo35. Maar wat voor typen zijn er eigenlijk, waarvoor gebruik je ze, en wat is de beste voor welke klus?
Benzinemotor
diep zagen in kleine hoekjes
Het eerste type diamantkettingzaag voor steen en beton kwam van het Amerikaanse bedrijf ICS. De oudere types liepen op extra vette mengsmering, waren zwaar en lawaaierig en stikten vaak door een nat luchtfilter, veroorzaakt door de waternevel die de ketting opwierp. Ik mag hopen dat zij dit nu verholpen hebben. ICS heeft ook de eerste diamantketting ontwikkeld, en maakt die nu ook nog voor een heleboel andere fabrikanten. ICS heeft meerdere benzineversies in de aanbieding en maakt verschillende soorten kettingen.
Daarna kwam ook Husqvarna met een eigen machine. Zij maken natuurlijk al heel lang benzinemotoren voor kettingzagen en ook voor doorslijpmachines, dus het sloot goed aan bij hun eigen gamma aan machines. Ik weet verder geen bijzonderheden. De prijs ligt rond de 3400 euro.
Daar kon concurrrent Stihl natuurlijk niet bij achterblijven. Ook zij hebben hun eigen versie ontwikkeld, plus een eigen ketting met twee keer zo veel diamant erop.
Hydraulische aandrijving
Nou maakt een benzinemotor vrij veel herrie en stank, en de trekkracht bij lage toeren is niet geweldig. Daarom heeft ICS al snel ook een hydraulisch aangedreven versie gemaakt, in drie typen. De hydrauliek wordt geleverd door een apart hydrostation. Dit hydrostation heeft natuurlijk ook voeding nodig, en dat kan zijn via een benzinemotor (toch weer herrie en stank) of met een elektromotor op krachtstroom (en dan heb je dus een 400 Volt-aansluiting nodig). De oliedruk loopt naar de zaag via twee dikke zware hydrauliekslangen. Deze zijn stug en maken de bediening erg zwaar omdat ze continu tegenwerken.
Elektrische kettingzagen
Dan zijn er sinds een paar jaar ook elektrische diamantkettingzagen. Ik heb dus de hierboven getoonde Cardi Coccodrillo35, van het Italiaanse merk dat ook waterboren en muurzagen maakt. Hij werkt op 230 Volt bij 3420 Watt.
Maar het Duitse merk Dr. Schulze (als er Herr Doktor voor staat dan moet het wel goed zijn!) heeft er een concurrent voor gemaakt die op zowel 230 Volt als op 400 Volt werkt. Voor dat laatste heb je dan wel een aparte omvormer nodig, maar dan verbruikt hij ineens 6500 Watt, dus een stuk sterker op 3-fasenstroom. Dr. Schulze gebruikt deze zelfde motor ook voor hun doorslijper en hun ringzaag. Opvallend is dat deze machine ook een soort snelspanknop heeft en een handvat dat in allerlei standen te verstellen is. Elektrische diamantkettingzagen zijn een stuk stiller, maar niet noodzakelijk lichter dan benzinemotoren.
Pneumatische betonkettingzaag
Voor toepassingen waar vonken wegens brandgevaar absoluut ongewenst zijn is er ook een versie op lucht beschikbaar. ICS levert er zo een, in te zetten op plekken waar bijvoorbeeld veel leidingen lopen.
Voor- en nadelen van de verschillende typen
Sterk en licht
beelden loszagen met de kettingzaag
Ik wil niet beweren dat ik alles weet van de verschillende soorten diamantkettingzaag. Ik heb in het verleden gewerkt met hydraulische zagen van ICS, met een oudere benzineversie van ICS die steeds stikte en erg lawaaierig was en stonk, en nu dus met mijn eigen elektrische zaag. Maar kort gezegd: benzinezagen zijn erg flexibel in gebruik omdat ze alleen een watervoorziening nodig hebben. Dat kan al met een tank en een pomp, al zal die pomp dan ook weer op een aggregaat of een benzinemotor moeten lopen. Het wordt al een stuk makkelijker als er gewoon een waterleiding voorhanden is. Nadeel is dus de herrie en de stank. Voor dat laatste kun je de brandstof aanpassen, dat scheelt al wat. Maar als je, zoals ik toen in Nijmegen aan de Stevenskerk, urenlang achtereen moet zagen in een dicht bebouwde omgeving, dan kun je het anderen en jezelf niet aan doen om midden in de stad te gaan zagen. Stihl was mijn keuze geweest als ik een benzinezaag had gewild, omdat ik al heel veel met Stihl heb gewerkt (houtkettingzagen, heggescharen en bosmaaiers), en onder de indruk was van hun kwaliteit. Daarbij is hij ook nog eens vrij licht in gewicht.
Veel kracht en diep zagen
Dan is de hydraulische versie al een stuk stiller. Je hoort hem duidelijk, maar niet oorverdovend. Met het hydrostation op benzine is er al wat meer herrie. Deze machine is eigenlijk vooral geschikt voor werk op een goed georganiseerde bouwplaats. Je kunt heel diep zagen met de hydraulische versie en hebt veel vermogen, maar het is met het grote powerpack voor de oliedruk gewoon niet makkelijk te verplaatsen. Zeker niet als je op krachtstroom werkt. Ik heb altijd een hekel aan deze machines gehad omdat de zware hydrauliekslangen het werken zo zwaar maken. Ik was altijd aan het zoeken naar plekken waaraan ik ze kon ophangen met een eind touw of ik had ze over mijn schouder geslagen. Wel is het een heel betrouwbare machine; er kan weinig aan kapot. Hij kan tegen een stootje en kan zelfs onder water nog prima zijn werk doen.
Geen vonken
De pneumatische versie van de diamantkettingzaag is me niet bekend, maar afgaand op alle luchtdrukapparatuur lijkt me dat deze bij lage toeren niet veel kracht meer over houdt. Een groot luchtverbruik leidt ook altijd tot een koeleffect, dus ik vraag me af hoe dit werkt bij lagere omgevingstemperaturen. Misschien dat je er dan een luchtdroger bij nodig zult hebben. En je zult een grote dieselcompressor moeten huren. Ik verwacht dat deze ook een behoorlijk luid gierend lawaai maakt.
Geen stank en flexibel
Mijn elektrische versie was voor mij de uitkomst. Hij is natuurlijk niet stil, maar véél minder herrie dan een benzinemotor. Je kunt minder snel zagen dan met sommige benzine- en hydraulische zagen, omdat je minder vermogen hebt. De versie van Dr. Schulze belooft verschillende opties voor kettingen en zwaard. Maar een elektromotor van 3500 watt is geen licht dingetje, dus hij valt net zo zwaar of zwaarder uit dan met een benzinemotor.
Kettingen en snelspanner
Bij Stihl hebben ze hun eigen zwaard en ketting ontwikkeld, al hoor ik wel dat een ketting met diamant op elke schakel niet altijd handig is: soms slijt de ketting zelf sneller dan de diamant, en dan ben je dus te duur uit. Bijvoorbeeld als je zandsteen of baksteen zaagt. Dat is de reden dat ICS verschillende kettingen uitbrengt, bijvoorbeeld voor baksteen, vers beton, hard beton, graniet en een economische versie.
Nu rekt een diamantketting echt heel snel uit. Je bent tijdens het zagen voortdurend aan het controleren of de spanning nog goed is. Een te strakke ketting trekt het zwaard krom en klemt dus in de zaagsnede, een te losse ketting kan eraf lopen of gaat ook ‘zoeken’ in de zaagsnede. Hij moet zo los hangen dat de schakels aan de onderzijde van het zwaard net niet meer in de rails hangen. Als de motor aantrekt is het dan precies goed. Spannen is een vervelende klus: je moet steeds de twee moeren die je net strak hebt aangedraaid weer losdraaien, dan een lastig te bereiken sleufmoer achter de ketting aandraaien en tenslotte weer de twee borgmoeren vastdraaien. Bij Mito hebben ze daar wat op gevonden: een snelspanner bovenop de diamantkettingzaag. Deze machine komt van Chicago Diamond Supply en werkt op hydrauliek, maar ik denk dat er snel meer zullen volgen.
Ook Dr. Schulze heeft iets in die richting, dacht ik te zien. Helaas geen video’s hoe dat ding werkt.
In de restauratie wordt het gebruikt om grote stukken uit een gevel te halen met minimale schade eromheen. In de bouw gebruiken ze het voor allerlei aanpassingen aan bestaande gebouwen, al zijn daar ook grote cirkelzagen en draadzagen veel in gebruik.
Tabel
Download PDF bestand
Diep zagen met een diamantketting blijft overigens een hele dure zaagmethode. Als je een andere methode weet zou je die zeker moeten proberen. Zeker bij abrasief materiaal ben je binnen een paar uur door een ketting van € 300,- heen. De kettingen komen nog steeds van ICS, maar een heel groot voordeel is dat de moderne kettingen veel minder uitrekken. Je bent dan ook veel minder tijd kwijt met spannen van je ketting.
Update 2 april 2019: Kennelijk kan het allemaal een stuk goedkoper als je ook even in Duitsland gaat shoppen (bijvoorbeeld de Cardi Coccodrillo kost daar € 1988,45 incl btw, en daar krijg je nog een extra ketting bij!)
Update 2 februari 2025: Ik heb onlangs mijn kettingzaag weer lang getest, deze keer op een gigantisch blok zwart graniet. Met wat geduld ging hij er prima doorheen, en inmiddels begrijp ik ook beter hoe het ding wil zagen. Maar toen hij vast sloeg brak er binnenin een klein moertje van de kettingspanner. Dat is makkelijk te vervangen, alleen duurt het bijna een maand voor je weer verder kunt. Pffft.
De WEKA-TK40 ANNA machine
Ik heb gemerkt dat het Duitse Ströbel Diamant voor dit soort gereedschap nog steeds de voordeligste site is, voor zover ik weet dan. Maar de Coccodrillo plus 1 extra ketting kost daar wel inmiddels bijna 2200 euro.
De elektrische kettingzaag van Dr. Schulze is daar nu te koop als de WEKA tk40 Anna. Je moet er wel een omvormer bij hebben, maar je kunt dan zowel met 240 Volt als 400 Volt krachtstroom zagen. De motor is watergekoeld en ook de omvormer. Alles bij elkaar een duur setje van bijna € 6.000,-. Als je er genoeg werk voor hebt zeker de moeite waard, want er zit een supermakkelijke snelspanner op en hij zaagt ruim 40 cm diep. Ik heb dezelfde machine ook onder andere merknamen en met andere kleuren gezien, maar het is steeds dezelfde machine die met 3700 Watt bij 240 Volt en ook met 6500 Watt bij 400 Volt kan zagen. Zeker als je die omvormer erbij ziet staan, dan weet je dat het om dezelfde machine gaat.
Ze hebben bij Ströbel twee varianten van de ‘WEKA kettensäge’ te koop, het verschil zit hem in de hardheid van de ketting. Er zijn kettingen voor abrasieve steen, voor universeel en voor harde steen. Ik neem aan dat de meeste mensen gewoon een universele ketting willen. Gewoon even zoeken op de website.
Die omvormer is overigens ook te gebruiken voor Weka’s andere gereedschap met dezelfde elektromotor, zoals de ringzaag en de doorslijper.
Ik hoop dat je wat aan deze tips hebt. Succes met je nieuwe aankoop!
UPDATE 20 FEBRUARI 2025:
Ik kom er zojuist achter dat ook Husqvarna een elektrische diamantkettingzaag op zowel 1 als 3 fasen levert (240 en 400 Volt en ik denk ook voor 110 Volt).
Deze K7000 Chain kan daarmee, net als de WEKA hierboven, op zowel normale stroom als op krachtstroom, maar ook hier heb je een aparte omvormer nodig, de PP70. Het hele pakket ziet er erg degelijk uit, maar komt wel op bijna 9.000 euro!
Van deze machine is er ook een Flush Cut versie, wat wil zeggen dat je er strak langs een vloer of muur mee kunt zagen. Alleen voor de echte professionals, zou ik zeggen. Husqvarna maakt overigens ook nog steeds hun benzineversie.
