• Een spuwerkopje voor het Zegersmonument

    In Heemstede op het terrein van SEIN Expertisecentrum voor Epilepsie staat een bakstenen monument voor een van de eerste directeuren, Lambertus Zegers.

    Verweerde baksteen en ontbrekend ornament

    Het monument was sterk in verval. Het bezat ooit een waterspuwer, maar het was die in een ver verleden kwijtgeraakt en nu bleef er alleen nog een gat over dat herinnerde aan een keramisch ornament. Dit ornament was ooit gemaakt door de bekende keramist Willem Coenraad Brouwer, maar er was niet meer te achterhalen hoe het eruit heeft gezien.

    In eerste instantie dacht ik aan een soort buldog met twee grote oren, maar uit de foto van de restanten bleek daarna dat dit niet kon kloppen.

    Toen dacht ik aan een soort Indische draak of slangenkop, met de tong opzij eruit. Na wat zoeken trof ik een foto van een slangenkop die Brouwer had gemaakt voor de Van Karnebeekbron nabij het Vredespaleis in Den Haag, maar deze was heel gestileerd uitgevoerd. Dus ook deze kwam niet in aanmerking.

    Galerij: toestand vóor restauratie en referentiemateriaal

    Reconstructie

    AI maakt er iets fraais van

    Reconstructie begint voor mij altijd met oud fotomateriaal bekijken en bewerken. Maar helaas, de enige oude foto was zo korrelig dat ik er niet veel informatie uit kon halen. Met vergroten en verscherpen kwam ik ook niet veel verder.

    Wat wel grappig was: ik voerde de oude foto in Grok AI in en vroeg of hij er iets van kon maken. Zie hiernaast het fraaie resultaat. Wat op de oude foto’s lijkt op twee grote oren blijkt dus achteraf gewoon een speling van de schaduwen over het monument geweest te zijn.

    Boetseren

    Dus na veel digitaal probeerwerk kwam het uiteindelijk neer op boetseren in klei. Ik had een ruw kleimodel gemaakt en de foto’s naar de klant gestuurd, maar het antwoord kwam terug dat het wat luchtiger mocht. Niet al te heftig dreigend.

    Omdat ik op de oude foto’s iets van een draak meende te herkennen was ik begonnen met een slang of drakenkop, maar de tanden mochten weg en hij mocht wat korter en wat vriendelijker.

    Ik was het er wel mee eens en begon aan een wat vrolijker kopje, met grote oren. Van deze tweede versie mochten de oren nog wat aangepast. De bolling moest eruit. Het was allemaal nog grof, maar het kwam in de buurt. De derde versie werd goedgekeurd.

    Beginnen met beeldhouwen

    Ik had een blok Obernkirchener zandsteen uitgekozen, omdat deze steen historisch gezien bij dit soort toepassingen hoort, goed tekent en heel weer- en waterbestendig is. Ik heb het niet zoals het origineel in keramiek uitgevoerd, omdat ik daar minder bekend mee ben, waardoor zandsteen voor de klant veel voordeliger is. Ook moet je dan rekening houden met krimp en is het voltooide werk veel kwetsbaarder.

    Obernkirchener zandsteen is heel sterk materiaal, vandaar dat we het indertijd gekozen hebben voor onze griffioenen. Maar het eerste blok bleek een scheur te hebben en het tweede stuk vond ik te klein opgezet, zodat ik het uiteindelijk drie keer tot dit stadium heb gemaakt!

    Schijnspuwer

    Vroeger is het keramieken kopje een echte waterspuwer geweest. Nu echter is er voor gekozen om het monument droog te houden, omdat het veel vochtbelasting geeft op het metselwerk en omdat door de boomwortels van dikke beuken dichtbij het bassin alweer snel zou barsten. Vandaar ook dat deze waterspuwer geen waterspuwer is maar een schijnspuwer, het is maar dat je het weet.

    Plaatsing

    Toen het kopje klaar was ben ik naar Heemstede getogen. Klein beetje pech: zodra ik mijn haakse slijper aanzette vlogen de stoppen eruit en het water bleek ook niet toegankelijk. Maar gelukkig had ik water en handgereedschap bij me en het kwam allemaal goed. De klant had het voor me ingemeten en het klopte perfect, dus het klusje was snel gedaan. Nog even wat onkruid uit de plantenbakken, aanvegen, en het zag er allemaal weer netjes uit.

    Verweren

    EEN MAN VAN LIEFDE KRACHT EN GEBED – DOOR VRIENDEN OPGERICHT – 2 MAART 1929

    Het monument staat onder de bomen en wordt sinds de restauratie al weer aardig groen. De restauratie was al een paar jaar geleden gedaan, met een nieuwe flagstone vloer erin, hersteld metselwerk en een mooi nieuw hek eromheen. Maar de kop ontbrak nog lange tijd omdat er nog een beeldhouwer gezocht werd. Ik moet kennelijk nog wat meer reclame maken of beter vindbaar zijn op internet.

    Maar nu is het geheel compleet. De kop steekt er nog behoorlijk wit bij af, maar ook die zal snel bijkleuren bij de rest van het monument, totdat het lijkt alsof die er altijd al heeft gezeten. Het hangt er ook van af hoe nat het monument gewoonlijk is. De algen van de bomen zullen daar de komende herfst al behoorlijk aan gaan bijdragen.

    Epilepsiecentrum

    Al met al een leuke opdracht, en een prettig idee dat met mijn aanvulling het geheel weer compleet is, een monument voor een bevlogen arts ‘voor lijders aan vallende ziekte’. Het was een wel een vreemd idee om daar op het terrein van SEIN te werken. Mijn eigen dochter heeft epilepsie en heeft jaren bij een arts van SEIN gelopen. Het had weinig gescheeld of ze was een maand op dit terrein opgenomen geweest voor onderzoek. Maar wij wilden haar een maand van huis op haar 4e niet aandoen, dus dat ging niet door. Vreemd hoe dat soort lijntjes soms samenkomt.

    Nu, terugkijkend naar al de zorgen, pijn en leed van al die mensen met epilepsie en van hun families, en ook ons eigen gezin, ben ik wel blij dat ik hier bij SEIN iets luchtigs mocht bijdragen. Zelf ben ik ook niet zo’n fan van heftige duivelskoppen en kan ik een kwinkslag in het beeldhouwwerk wel waarderen. Er is al serieuzigheid genoeg overal.

  • Vijf jaar aan de Domtoren gewerkt!

    Het bovenste deeel van de Domtoren in Utrecht, de zogeheten 'lantaarn', vlak na de restauratie. Het is goed te zien dat er allerlei oude en nieuwe stukken in verschillende steensoorten zijn.

    Werkplaats Beeldhouwerij ’t Oud Erf

    Nou hij is bijna klaar hoor, de Domtoren. En we hebben er hard aan gewerkt. Als onderaannemers van Slotboom Steenhouwers in Winterswijk mochten we een groot deel van het ornamentwerk uitvoeren. De steenhouwers verzorgden het totaalpakket van inmeten, steen bestellen, overleg, 3D-tekenen, zagen en steenhouwen, en wij mochten op de plek waar nog blokjes waren overgelaten de ornamenten beeldhouwen.

    exterieur van Beeldhouwerij van Velzen in de kou, de leerlingen aan het werk in de winter van 2024
    Martijn, Martha, Jelle en Tim aan het werk in de kou van de winter, in januari 2024

    We, dat zijn allereerst Jelle Steendam en ik, waarmee de reis begon. Later kwamen Nico Hogervorst en Tim Kaarsemaker erbij, en nog weer later hebben ook Martha Onderwater en Martijn Linssen ons tijdelijk bijgestaan.

    Koen van Velzen kopieert een kruisbloem van de Domtoren in Udelfanger zandsteen

    Alle spullen de smalle trap op

    In 2019, toen er nog geen complete steiger om de Domtoren stond, zijn Jelle en ik samen binnendoor de trap op geklommen met kilo’s gereedschap om een aantal proefornamenten te houwen in Monte Merlo trachiet, in Peperino Grigio en in Ledesteen. Tot onze vreugde is daarna gelukkig niet gekozen om ornamenten in Peperino te houwen (veel te doods) of in Ledesteen (“Steenhouwersverdriet”, noem ik dat maar. Bikkelhard en springerig).

    Waarom restaureren?

    Nou, daar kun je lang over vergaderen, maar het was gewoon nodig. Ik laat het je hierboven even zien. Je moet er niet aan denken dat er van ruim honderd meter hoogte stukken omlaag vallen op de mensen die er onderdoor lopen….

    Drie keer op de video

    Na een periode van stilte begon ons werk met het maken van enorme kruisbloemen in Portlandsteen. RTV Utrecht kwam op bezoek om de eerste keuring vast te leggen.

    Je kunt de video hier terugzien op tijdstip 04:49 in de video.

    Later is neef Tim nog door een verslaggeefster van RTV Utrecht geĆÆnterviewd, waarbij ikzelf ook bevraagd werd, eveneens door RTV Utrecht. Een kort stuk ervan is ook in een video vastgelegd.

     

    Nog weer later werden we benaderd door het tv-programma BinnensteBuiten van de KRO/NCRV, dat een uitgebreide reportage heeft gemaakt van ons atelier. Koen met de kruisbloemen en hogels, Tim met een groot blok voor de Domtoren, Jelle met een familiewapen en Nico met twee beelden die hij aan het restaureren was. We waren erg blij met het eindresultaat, dat een goed beeld schetst van onze werkzaamheden. Er is ook een fotoreportage van gemaakt, die je hier kunt bekijken.

    Wolkenmannetje


    Ten slotte is er nog een journaliste van het dagblad Trouw langs geweest omdat zij een reportage maakte over het restauratiewerk aan de Domtoren (klik op de plaatjes links om er een klein deel van te lezen). Aan de hand van 1 blok belichtte zij de rol van de architect, de aannemer, de steenhouwers en de beeldhouwer in dit project. Mijn werk trok uiteraard weer de aandacht, omdat ik er een ‘wolkenmannetje’ in had verwerkt.

    Op de plek waar een ornamentje had moeten komen heb ik die ruimte gebruikt om een poppetje te verstoppen. Het is maar een klein ding, maar het gaf uiteraard weer een beetje reuring. Het idee erachter is dat de toren zichzelf nu kan verdedigen. Iedereen die kritiek heeft op deze restauratie van de Domtoren kan een sneeuwbal van boven verwachten. Ik had alleen niet verwacht dat juist dĆ©ze hoek van dĆ©ze grote wimberg naar het Stadhuis gericht zou zijn… Verdenk me maar niet van opzet hoor.

    We hebben in die vijf jaar heel veel werk gemaakt voor de Domtoren, zoals piepkleine kruisbloemen en enorme kantbloemen, waterspuwers, ornamenten op allerlei soorten pinakelblokken, soms van wel 800 kilo, en af en toe iets anders dan ornamentjes. Een heel enkele keer hebben we namelijk een aardigheidje kunnen verstoppen tussen alle eindeloos dezelfde ornamenten. Dat wolkenmannetje, een scĆØne met wolven, kleine gezichtjes die een tip van de sluier oplichten…

    Wolvenkapiteel

    Hierboven een van mijn allerlaatste blokken voor de Domtoren. Het is een kapiteel in Monte Merlo trachiet, een behoorlijk harde en brokkelige steen, en de bloemetjes zijn maar een paar centimeter hoog.

    Maar als je goed tuurt, zie je rechts een wolf, en links van hem een man met een verrekijker, een dikke fotograaf en een vrouw met een jachtgeweer, die hem dreigt neer te schieten. Aan de andere zijde van het blok vinden we iemand met een protestbord (“Weg Wolf”). Maar achter hem verschuilt zich grijnzend een wolf met een hoge hoed.

    Je mag er in zien wat je zelf wilt, maar ik had- toen ik het hakte- niet gedacht dat het zo actueel zou worden, omdat in de week nadat het gemonteerd was een wolf een klein hondje wegrukte van een wandelaarster die hem aan de lijn had, en een kleuter een korte waarschuwingsbeet kreeg van een zogende moederwolf. In de provincie Utrecht, minder dan 15 kilometer van de Domtoren. Je kunt, als je goed met een verrekijker zoekt, de blokken vinden aan de kant van de Zadelstraat, op 20 meter hoogte.

    Architect Erik Jan Brans vereeuwigd door beeldhouwer Jelle Steendam op een kapiteel aan de Domtoren

    Jelle heeft op zijn kapiteelblok de scheidend architect van de Domtoren verwerkt, Erik Jan Brans. Architect Brans heeft in juli 2023 het stokje overgedragen aan zijn opvolgster Karlijn de Wild. Hiermee heeft Jelle een klein eerbetoon aan een bescheiden, vriendelijk mens gebracht, op een van de laatste werken waar hij intensief bij betrokken is geweest. Ook zijn er nog een paar blokken met dierfiguren verwerkt op ongeveer 6 meter hoog, aan de kant van het Domplein.

    Galerij: Kapitelen en blindtraceringen Domtoren

    Leerlingproject

    Tim, Nico, Jelle, Martijn en Martha op de steiger van de Domtoren

    Het werk aan de Domtoren is langzamerhand uitgegroeid tot een leerlingproject. Ik ben in 2019 begonnen met collega’s Stide Vos, Serge van Druten en, in mijn werkplaats, Jelle Steendam. Later kwamen Nico Hogervorst en Tim Kaarsemaker bij mij werken, en nog weer later kwamen Martha Onderwater en Martijn Linssen zich een kortere periode bij ons voegen, terwijl Stide en Serge zich terugtrokken uit het werk.

    Nu was ik dus nog de enige van de ‘oude garde van de jaren ’90’, en was de hoop gevestigd op de jongere generatie, zoals te merken in de documentaires.

    Martha Onderwater houwt haar eerste kruisbloem
    Tim Kaarsemaker met zĆ­jn eerste kruisbloem

    Jelle is al jaren geen ‘leerlingbeeldhouwer’ meer, hij is een volleerd beeldhouwer, en ik ben blij dat het vak met deze lichting een goede doorstart vindt. Mijn droom is dat er voor elk van hen voldoende werk blijft met inspirerende opdrachten. Niet alleen restauratiewerk, maar vooral ook nieuwe beeldhouwwerken en reliĆ«fs naar eigen ontwerp in steen en brons, en waarschijnlijk ook andere materialen zoals gietijzer en keramiek. Zelf blijf ik gewoon mijn ding doen, maar ik geniet er vooral van als deze nieuwkomers in het vak hun grenzen verleggen en nieuwe vaardigheden ontwikkelen op voor hun onontgonnen terreinen. De toekomst is aan de computer, lijkt wel, maar ik hoop met dit blog, krantenartikelen en videoverslagen te kunnen overbrengen dat de mensenhand essentieel blijft om de levendigheid te behouden.

    Fotogalerij: Verzamelde werken Domtoren

Geen berichten meer om te tonen.

Geen berichten meer om te tonen.