Een hardstenen familiewapen met twee valken

Hardstenen familiewapen

Ik ben vrolijk verder gegaan met de volgende opdracht, weer een hardstenen familiewapen deze keer. De vorige was een kleinere steen met alleen het schild. Dat vroeg om iets meer aandacht voor de vorm van het schild, om de voorstelling interessant te maken. Maar dit wapenschild is van zichzelf al heel uitgebreid door de helm, de dekkleden en het helmteken. Ik houd van diep uitgewerkte wapenstenen, en deze is geen uitzondering: de totale diepte van het reliëf wordt acht centimeter.

De klant woont in België en heeft een huis gerenoveerd waar al een gedenkplaat van Belgisch hardsteen in aanwezig is. Vandaar dat deze gevelsteen dezelfde maat krijgt, 41 x 66 cm. Het is natuurlijk een vrij langgerekte maat, terwijl het eigenlijke wapen een min of meer vierkant vlak beslaat. Daardoor is er onder het wapen nog ruimte voor een latijnse tekst. Daar kom ik volgende week aan toe.

De ruwe vorm

familiewapen overzetten tekening op hardsteenIk ben begonnen met eerst maar eens de tekening over te zetten op de steen. Daar doe ik nooit moeilijk over: ik plak de print op de steen en hak de lijnen in de steen, dwars door het papier heen. Hopla.

Van houtsnijders heb ik geleerd dat het handig is als je eerst de contouren figuurzaagt. Dan heb je dat alvast staan en kun je daarop blijven vertrouwen. Nu is dat in steen, en zeker in Belgisch hardsteen of arduin zoals de Vlamingen zeggen, wat moeizamer, maar het blijft een goed plan. Met de boor kon ik ook binnenin op een aantal plaatsen de vorm en de diepte van het fond (de achtergrond) vastleggen.

Foutmarges inbouwen, of juist niet te veel?

hardstenen familiewapen-contouren borenHet voorhakken van een reliëf is toch een beetje anders dan van een vrijstaand beeld. Bij een beeld is het handig om wat ruimte te sparen voor als je een fout maakt. Dat wil zeggen dat je zorgt dat je bij het voorhakken nog niet gelijk alles helemaal vastlegt, zodat je bijvoorbeeld ledematen nog een stukje kunt verleggen als het niet helemaal naar je zin is. Bij een reliëf is dat niet handig. Je blijft eeuwig zoeken waar al die frutsels nu uiteindelijk moeten komen als je niet hele harde kaders aanbrengt. Door de onderdelen zuiver haaks naar beneden tot op de ondergrond te hakken, blijft tot op het einde de plek van elk onderdeel bewaard, ook als je de hoogte ervan met een grof tandijzer gaat vormgeven. De speelruimte die je altijd nodig hebt als beeldhouwer zit ‘m in dit geval in de diepte. Je kunt immers een slecht stuk steen tegenkomen, of je maakt een hakfout. Bij een reliëf kun je zonder al te veel schade vaak nog wat dingen een stukje dieper leggen.

Volumes indelen

arduin wapensteen: volumes indelenIk heb er al eerder over geschreven: de volgende stap is het bepalen van de hoogten van de verschillende onderdelen. Hier is het de helm die het meest uit zal steken. Ik wilde de dekkleden links en rechts lager houden dan de helm, het schild moet onder de helm vallen en dus ook lager liggen, en het allerlaagste punt zijn de punten van de dekkleden en vooral het helmteken.

Die indeling maak ik gewoon op het oog. Ik pakte de haakse slijper en zaagde vlotweg de vlakken van de dekkleden een slag lager. Vervolgens tekende ik het schild weer af, hield rekening met de voorstelling op het schild, en zette de juiste bolling erop.

Gelukkig had ik ooit een keer precies zo’n helmpje gemaakt in dolomiet, en die hing nog aan de muur. Met dat stuk ernaast was het helemaal simpel om de helm vorm te geven.

Spelen

familiewapen grof voorhakkenToen ik die onderdelen er eenmaal in hoogte had opgezet, kwam het leukste deel. Dit is waarom ik zo van familiewapens houd. Het spijt me voor de klanten, maar ik heb eigenlijk niets met familiewapens an sich. Voor mij is familie wel belangrijk, maar ik ben niet zo bezig met voorouders en nageslacht. Veel verder dan dankbaarheid voor wat ze me hebben meegegeven en voor wat zij voor moois zij nog gaan brengen gaat het bij mij eigenlijk niet.

arduin wapensteen detaillerenMaar het máken van deze wapenreliëfs vind ik helemaal leuk! En dat komt door het lijnenspel en alle beweging in de voorstelling. De strakke vormen van de helm en het schild, met als contrast de zwierige bogen van de dekkleden… het is voor mij iedere keer weer spelen met lijnen en volumes. Daarom maak ik ook nooit een model van deze dingen. Ik begin gewoon, en laat de lijnen me leiden naar de vorm. Het moet natuurlijk wel enigszins symmetrisch worden, dus ik hak meestal eerst de ene kant en doe dan hetzelfde gespiegeld aan de andere kant.

Halverwege: afwerken

arduin wapensteen: halverwege hakproces

Als alle vormen er zo ongeveer opstaan komt het detailleren en afwerken van het hardstenen familiewapen. Daar gaat meestal de meeste tijd in zitten. Ik heb het schild een beetje getailleerd om het wat speelser te maken, en het ook een goeie bolling gegeven om er spanning aan te geven. Maar alles moet wel strak worden, anders is het een rommelig geheel en ook niet goed af te lezen. Dus de komende week ben ik nog een hele tijd bezig met strak en scherp maken, en met de letters hakken. Ook moet de lijst nog strak gemaakt worden.

Lees verder in het volgende bericht↑

familiewapen hardsteen halverwege hakproces
-hieronder de timelapse in dia’s. Klik op een foto voor de galerij-
Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram
en op Twitter
en op YouTube

kopie van Thomas van Aquino voltooid

-klik op de foto’s voor meer details-

de twee delen van het beeld zijn aangeen gelijmd

7. De delen zijn verlijmd

begin maken met het hakken van de kop

8. beginnen met hakken van gezicht en vogel

Thomas in twee delen

Na lange onderbrekingen (pinakels voor de Eusebiuskerk en kanthogels voor de Domkerk maken) is het beeld van Thomas van Aquino nu eindelijk af. In mijn eerdere blogberichten kun je lezen wie deze man was en hoe ik het beeld reconstrueerde, en hoe ik het kopiëren van het beeld ben begonnen met een heleboel zaagwerk.

Toen ik de draad weer oppakte waren de twee delen al aan elkaar verankerd met twee dikke roestvrijstalen draadeinden van 20mm dik en zo’n 50 à 60 cm lang. Dat komt niet zomaar meer los. Ik had het zo gemaakt dat het bovendeel een beetje als een dop over het onderdeel valt. Wel moest ik het voegvlak nog met een restauratiemortel verbinden, want om het vlak 100% passend te krijgen is ondoenlijk. Ik mag het niet verlijmen want een horizontale lijmnaad is vragen om problemen. Het water kan niet meer door de steen zakken en de steen erboven gaat rotten en kapotvriezen. Ik heb natuurlijk wel de pennen met epoxylijm goed vastgezet. Met de mortel heb ik de naad afgevoegd in dezelfde kleur en je ziet er nog maar heel weinig van.

hakken van het gezicht en de vogel op de kopie van het beeld van Thomas van Aquino

9. detailleren vogel en hoofd

hijsen van het beeld van Thomas van Aquino

10. hijsen

Veertjes en pootjes

Daarna volgden de bekende stappen van het hakken van de details. Met wat meetwerk en gaandeweg detailleren ontstond er een goed gelijkende kopie van het verweerde beeld. Ik heb hiervoor geen punteerapparaat gebruikt, want mijn voorzaagmachine had me al zoveel referentie gegeven dat ik met passers en sjablonen eenvoudig de tussenliggende punten veel vlotter kon overnemen.

Ik had bij het oude beeld de missende delen met plastilineklei aangeheeld. Deze klei wordt niet hard en kan later makkelijk weer verwijderd worden. Het kleurde opmerkelijk goed bij de rest van het beeld, zodat het niet storend werkte bij het kopiëren.

Het duifje op Thomas’ schouder was heel gedetailleerd gehakt, met kleine pootjes en veertjes. Dit soort dingen is niet echt moeilijk te maken in deze steen, het vraagt alleen wat meer geduld.

kopie beeld van Thomas van Aquino hoger gezet voor het hakken van de plooien

11. hakken van de onderste helft

afwerken van de onderzijde van beeld van Thomas van Aquino

12. plooien hakken en afwerken

Op werkhoogte en draaibaar

Vervolgens heb ik het beeld een slag hoger geplaatst om de onderste helft aan te kunnen pakken. Ik zet ze altijd dicht bijeen en liefst op een draaischijf, zodat ik ze steeds in de goede stand kan plaatsen en ik makkelijk alles kan bekijken.

De bokken heb ik zo laten maken dat ze op kleine pallets passen, zodat ik ze eenvoudig met een palletwagen kan verrijden. Ook zijn ze stapelbaar, zodat ik er een aardige hoogte mee kan bereiken. Maar deze bokken zijn alleen voor grotere beelden; voor kleinere gebruik ik mijn gele schaartafels. Ook daar kan ik de draaischijven prima op kwijt.
Mocht dat te laag zijn dan kan ik er nog een opzetstuk op zetten.

schuren van habijt zandstenen beeld

13. Het schuren van het habijt

kopie van beeld van Thomas van Aquino naast herstelde origineel

14. Beeld voltooid; het origineel nog met kleireparaties

Poetsen en schuren

Toen alle details naar mijn zin waren kwam het schuurwerk. Met diamantraspen en schuurstenen heb ik met de hand het hele beeld opgepoetst. Later vond ik het toch nog niet mooi genoeg. Ik ontdekte dat het in deze Udelfanger zandsteen best goed gaat als je het met schuurpapier of schuurlinnen naschuurt met de hand. Het geeft een soort fluwelige afwerking die goed past bij het beeld, en alle krassen van de beitel en de schuurstenen raak je eenvoudig kwijt. Wel is het weer even een geduldwerkje. Ik heb dagenlang op zijn habijt zitten schuren en kon het goed aan mijn vingertoppen merken.

kopie en origineel naast elkaar. Origineel nu zonder klei

15. hier de voltooide kopie en het origineel zonder klei

het originele beeld van Thomas van Aquino, beschadigd.

16. Het origineel vóór reparatie

Geschiedschrijving achteraf

Aan de achterzijde van het originele beeld waren allemaal verschillende beitelsporen te zien. Ik heb die in de kopie teruggebracht. Maar om duidelijk te maken voor toekomstige generaties heb ik het volgende er ook in gehakt: kopie 2019 k. van velzen

Hiermee moet het voor latere historici makkelijker te duiden zijn wat er dit jaar met dit beeld is gebeurd. Ik durf er namelijk niet op te vertrouwen dat dit blog de eeuwen zal overleven. Misschien het internet niet eens. Men zegt dat een goeie zonne-uitbarsting al genoeg is om al onze elektronica en zelfs de elektrische apparatuur en voorzieningen uit te schakelen. We zullen zien, maar Thomas blijft zo in ieder geval een beetje de geschiedenis bewaken.

Galerij met timelapse van het beeld

-klik op een foto om de grote weergave te bekijken-

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑

en op YouTube↑

Kleine wapensteen in Udelfanger zandsteen

Kleine wapensteen met barokke vorm

Voor een klant maakte ik een klein familiewapen in Udelfanger zandsteen. Omdat er deze keer geen dekkleden en helm bij waren, heb ik voor een wat barokkere schildvorm gekozen om het zo toch een levendig geheel te maken. Ook heb ik het schild een mooie bolling geprobeerd te geven, zodat er een interessante vorm ontstaat met de randen omgekruld alsof het een perkamentrol is.

Afwerking

Vanwege het kleine formaat van deze wapensteen vroeg het veel aandacht om alle details goed scherp te krijgen. Het is gemaakt om goed uit te komen door een sterke schaduwvorming. Deze kleine wapensteen komt straks bovenin een gevel, zodat de schaduwval belangrijk is om het plaatje te kunnen herkennen. Voor het contrast heb ik daarom ook de achtergrond van het familiewapen ‘geprikt’, dat wil zeggen dat ik met hamer en puntbeitel kleine putjes heb geslagen in de achtergrond. Het ruwe oppervlak laat zo het gladde schild goed uitkomen.

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑

en op YouTube↑

Een kort radio-interview door Bureau Kijkindevegte

Daniel Mayer [CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0)]

Op zondag 11 augustus 2019 werd ik geïnterviewd door radioprogramma Bureau Kijkindevegte naar aanleiding van de volgende luisteraarsvraag: Hoe herstelt een beeldhouwer fouten bij het hakken in steen? Een kort interview over de aanpak van beeldhouwen in steen. Meer over deze vraag kun je vinden in het volgende artikel: …Dat neusje eraf?..↑

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑

en op YouTube↑

Twee gestolen gevelbeelden: een kop en een lepelaar

Terug van weggeweest!

Ik heb de afgelopen tijd veel verschillende projecten onder handen gehad en ben even niet toegekomen aan berichten erover op dit blog. Maar, gelukkig hebben we de foto’s nog, zoals de zakenman zei toen hij zijn miljoenenjacht zag zinken. Dit project is een interessante uitdaging geweest tussen alle ornamentwerk door. Het ging namelijk om een gevelbeeld met een lepelaar en een boeddhakop uit Haarlem.

De originele natuurstenen ornamenten waren afkomstig uit de gevel van het Luthers Wees-en Oudeliedenhuis, dat gebouwd was in 1906. Na de sloop van dit tehuis zijn de stenen hergebruikt in de tuinmuur van het in 2015 ook weer gesloopte Vitae Vesper Bejaardenverzorgingstehuis. Er is een appartementencomplex op dit terrein gekomen en de gevelstenen bleven afgedankt en verweesd achter. Het Lutherse Kerkbestuur wilde …Lees het hele artikel…

Thomas van Aquino, deel 2: zagen

Thomas van Aquino, deel 2: zagen. Twee grote blokken zandsteen

1. Twee grote blokken Udelfanger zandsteen: 1 voor Thomas van Aquino, 1 voor de engel van Serge

Twee grote blokken

Het werk aan de kopie van het beeld van Thomas van Aquino is eindelijk aangevangen. Ik had enige tijd eerder twee grote blokken Udelfanger zandsteen binnen gekregen: een om er twee engelen uit te zagen en een blok waar ik de twee delen van het Thomasbeeld voor de Sint-Janskathedraal in Den Bosch uit moest halen. Dus de eerste stap was beide blokken met de diamantkettingzaag in tweeën te delen.

Th. van Aquino, deel 2: zagen. Met de kettingzaag gehalveerd blok

2. Het blok is gehalveerd met de kettingzaag

Thomas van Aquino, deel 2: zagen. Onderlijf voorzagen

3. Het zagen van het onderlijf

Thomas voorzagen

Hierna ben ik met mijn kopieerzaagmachine het onderlijf van Thomas gaan voorzagen. De scheidslijn van de twee delen moest immers bij zijn kap komen, zodat …Lees het hele artikel…

Thomas van Aquino (zandsteen) voor de Sint Jan

beeld van Thomas van Aquino

Thomas van Aquino: hier het beeld nog in zijn nis van de Sint Janskathedraal

Sint Janskathedraal

Het groot onderhoud aan de Sint-Janskathedraal gaat gestadig verder. Ieder jaar of misschien twee jaar, daar wil ik vanaf zijn, wordt er één travee van de kerk aangepakt: 1 steunbeer en 1 venstergevel. Dit jaar heb ik al wat werk gehad aan twee wimbergen, een …Lees het hele artikel…

Steenhouwwerk en ornamenten voor de Sint-Janskathedraal

 

wimbergblok zandsteenNet als een paar jaar geleden ben ik weer aan de slag met een aantal onderdelen van de Sint-Janskathedraal in Den Bosch. Toen had ik onder andere een baldakijn onder handen. Deze keer heb ik een wimbergblok gemaakt. Dit is het onderste deel van …Lees het hele artikel…

Kraagsteen voor de Eusebiustoren: een vogelbeest?

Vogelbeest: een kopie van een tufstenen kraagsteen door John Grosman in nieuwe Muschelkalksteen voor de Eusebiustoren in Arnhem
Een van de laatste van de 10 kraagstenen voor de Zuid- en Noordzijde van de toren van de Eusebiuskerk op 23 meter hoogte was dit gevleugelde vogelbeest. Hij zit wat gedrongen in zijn hoekje en spreidt daar zijn klauwen en zijn vleugels. Dit stuk was oorspronkelijk …Lees het hele artikel…

Kraagsteen: 1 dame met twee duiven

Kopie van kraagsteen in nieuwe Muschelkalksteen van 1 dame met twee duiven

Dame met twee duiven

Zoals je in de berichten van de laatste periode hebt kunnen lezen ben ik de afgelopen weken aan de slag met kraagstenen voor de Eusebiustoren. Deze toren van de Eusebiuskerk in Arnhem staat al een paar jaar in de steigers om …Lees het hele artikel…