Noach en zijn ark: van tuf naar kalksteen

…naar het eerste bericht over dit project↑

Noach nieuw in MuschelkalkNa de vorige reeks luchtboogbeelden voor de Eusebiuskerk in Arnhem (lees hier meer) is het een hele lange tijd rustig geweest bij mij -voor wat het werk aan de Eusebius betreft althans. Er was geld voor de restauratie toegezegd, maar voordat het bij de kerk op de rekening staat, stroomt er kennelijk eerst nog heel wat water onder de brug door. Maar nu alle leed geleden is, kan ik weer volop verder met een reeks luchtbogen voor de noordzijde van de kerk.

Ontworpen en uitgevoerd

Noach is voorgezaagd en klaar om te hakken

Noach is voorgezaagd en klaar om te beginnen met hakken

De figuren voor de eerste vier luchtbogen zijn indertijd ontworpen door de Haarlemse beeldhouwer Theo van Reijn, die in 1953 al behoorlijk op leeftijd was en het hakwerk liet uitvoeren door de veel jongere Eduard van Kuilenburg (ref: De Sint-Eusebiuskerk in Arnhem- Elisabeth den Hartog en Ronald Glaudemans, ISBN 978 90 663 0018 7). Van Reijn was oorspronkelijk van plan om alle luchtbogen te voorzien van figuren en dieren rond het thema ‘de Ark van Noach,’ waar echter zijn opvolgers na zijn overlijden al snel van af stapten. De bovenste steen van deze vier luchtbogen is steeds de ark, in verschillende stadia, en daaronder bevindt zich de bevolking ervan.

Beker of toeter?

Het kopiëren van Noach

Het eerste beeldje waar ik mee begon is Noach zelf, met iets aan zijn mond. Ik dacht eerst dat hij een drinkbeker van een koehoorn beet had, en in een dronken bui omgekeerd in zijn mond had gestoken. Maar nu ben ik daar niet zo zeker meer van, het lijkt wel meer een toeter. In het boek Genesis staat het hele verhaal, maar ik heb het in een vorig bericht nog even samengevat, als je het wilt lezen. In ieder geval staat er aan het eind nog een stuk over een dronken bui van Noach. Maar hier heeft hij dus een blaasinstrument, kennelijk. In plaats van dat Noach toeter is, blaast hij op een toeter.

Een ark, een duif, drie vissen en een ezel

het kopiëren van de ark

Het tweede luchtboogbeeld dat ik onder handen nam was de ark. Hier had ik speciaal naar uitgezien, omdat het origineel in tufsteen nog erg moeilijk te interpreteren was vanaf een afstand. Ik dacht dat het in de nieuwe steen veel duidelijker zou worden. Ik had al eerder bij een klein kraagsteentje met een ark een aantal overnaadse planken gemaakt, en dacht dat dit bij de grote ark ook goed zou werken. Hier de plaatjes van voordien en nadien. Er zit een knots van een duif op het dak, Noach is op zoek waar het beestje gebleven is, een ezel steekt zijn kop door een raam, en tussen de krullende golven zwemmen drie grote vissen.

Ik heb de vissen schubben gegeven en de boot planken, en verder heb ik alle onderdelen iets scherper en dieper gehakt.

Kritiek

ark oud tufsteen

het kopiëren van de arkIk heb het al een keer eerder besproken, maar ik ben niet zomaar op eigen houtje het originele beeldhouwwerk aan het veranderen. In overleg (met onder andere de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed) is besproken dat de oude steensoort (Ettringer tufsteen) zo grof was dat detailleren haast onmogelijk was. Deze restauratie in deze nieuwe kalksteen (Muschelkalk) geeft de ruimte om details wat duidelijker te hakken dan voorheen. Ik heb het beeldhouwwerk niet veranderd: alles staat nog precies even groot en op dezelfde plek in de nieuwe steen. Ik heb het alleen wat scherper en dieper gemaakt en met een aantal details. Voor mij is het werk daarmee ook een stuk interessanter. Het is namelijk eerlijk gezegd technisch niet al te uitdagend beeldhouwwerk, en louter kopiëren is ook niet altijd spannend, zeker bij eenvoudig werk. Als ik er af en toe nèt een beetje aan mag toevoegen of verscherpen, dan blijft het voor mij ook leuker om te doen.

Kopie ark 2

kopie ark 3

Mijn collega was het er niet helemaal mee eens. Hij zei me dat het werk indertijd in een bepaalde stijl gemaakt is, zonder veel opsmuk, en dat ik er zomaar niet van alles aan mag toevoegen. De Wederopbouwkunst heeft een heel eigen sfeer en het zou jammer zijn als dat verloren gaat. Ik snap zijn bezwaar wel; je bent tenslotte aan het restaureren, niet het roer aan het overnemen en een andere koers aan het varen. Het zou ook heel eigenwijs zijn als ik met alles opeens helemaal mijn eigen ding deed. Daarom is Noach bijvoorbeeld exact gekopieerd, behalve dan het openen van twee gaten onder zijn arm en in de achterste hand, omdat deze steen veel sterker is. Zo zal ook het merendeel van de beeldjes nauwkeurig gekopieerd gaan worden, omdat meer zeker niet altijd beter hoeft te zijn. Maar als ik zie dat het verhaal onduidelijk is en er alleen nog wat vage hompen overblijven van een anderszins aardige compositie, dan neem ik die ruimte wel.

Het voorzagen van een luchtboogbeeld (hond)

Inmiddels heb ik de zaagmachine verplaatst en onder mijn nieuwe takelinstallatie gezet. Zo is het nu veel makkelijker om de stukken steen erop en eraf te hijsen. Ik ben inmiddels al weer bezig met het voorzagen van de volgende twee beeldjes, waarover later meer.

De ark van Noach in de lucht

Luchtboogbeelden met thema Ark van Noach-1

Luchtboogbeelden met thema Ark van Noach-nieuwe blokken Muschelkalksteen

nieuwe blokken Muschelkalksteen

Gisteren kreeg ik weer een lading steen binnen: zeven nieuwe blokken Muschelkalksteen en zeven oude luchtboogbeelden van de Eusebiuskerk in Arnhem. Deze serie heeft als thema de Ark van Noach. …Lees het hele artikel…

Zeven bazuinengelen voor de Eusebius

←Lees hier het eerste bericht over deze restauratie

Goed nieuws

Twee verweerde tufstenen bazuinengelen van de Eusebiuskerk in Arnhem

Twee verweerde tufstenen engelen met bazuin

Misschien weet je het nog… er was goed nieuws voor de Eusebiuskerk in Arnhem. De kerk heeft van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 1,9 miljoen toegewezen gekregen voor de restauratie. …Lees het hele artikel…

De laatste pinakel voor de Cuneratoren

Laatste pinakel voor de Cuneratoren. tufstenen blok van pinakel Cuneratoren

oud verweerd pinakelblok

←naar het eerste bericht over deze restauratie

De restauratie van de Cuneratoren in Rhenen nadert zijn einde. Mijn collega Jan Tolboom uit Leusden had de opdracht aangenomen om hiervoor al het ornamentwerk te leveren, te weten acht grote pinakels en een partij hogels. …Lees het hele artikel…

Pinakel voor een steunbeer van de Cuneratoren

Ornamenten Cuneratoren Rhenen1

het onderste blok van de pinakel

Op dit moment wordt de Cuneratoren in Rhenen gerestaureerd. Veel van de oude tufsteen wordt vervangen in Muschelkalk. Ik heb een aantal geprofileerde blokken voorzien van ornamenten, voor (en in samenwerking met) collega Jan Tolboom. …Lees het hele artikel…

Kraagstenen geplaatst

Kraagsteen van Mattheus in Muschelkalksteen, gelaatst in de tufstenen toren van de Eusebiuskerk te Arnhem

credit foto: Rothuizen Architecten

←naar het eerste bericht over dit restauratieproject

De laatste kraagsteen die ik voor de Eusebiuskerk hakte was een voorstelling van de evangelist Mattheus: een gevleugelde mens/engel. Inmiddels zijn de kraagstenen in de gevel van de toren geplaatst. Je kunt goed zien hoe de witgrijzige Muschelkalksteen wat afsteekt bij de gelere omringende tufsteen …Lees het hele artikel…

Een adelaar met een gifbeker?

tufstenen kraagsteen van de Eusebius-toren in Arnhem, met de Evangelist Johannes als Adelaar. Circa 1953

de oude kraagsteen in tuf: de snavel en de adderkop zijn afgebroken

←naar het eerste bericht over dit restauratieproject

Van de vier kraagstenen die ik nu voor de toren van de Eusebiuskerk in Arnhem aan het kopiëren ben, heb ik afgelopen week de adelaar onder handen gehad. Zoals ik al eerder uitlegde staat de adelaar voor de evangelist Johannes. …Lees het hele artikel…