• Zeven bazuinengelen voor de Eusebius

    Goed nieuws

    Twee verweerde tufstenen bazuinengelen van de Eusebiuskerk in Arnhem
    Twee verweerde tufstenen engelen met bazuin

    Misschien weet je het nog… er was goed nieuws voor de Eusebiuskerk in Arnhem. De kerk heeft van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 1,9 miljoen toegewezen gekregen voor de restauratie.

    Het is niet genoeg om de hele kerk te restaureren, maar we kunnen weer een heel stuk vooruit. Voor mij en mijn collega Stide houdt dat groen licht in voor het hakken van nog zeven luchtboogbeelden.

    Lees hier het eerste bericht over deze restauratie.

    Bazuinengelen

    de oude bazuinengelen van tufsteen moeten eerst gerepareerd worden
    de beelden moeten eerst gerepareerd worden

    Ik ben begonnen met de eerste van deze reeks. Deze groep van luchtboog 32 stelt zeven bazuinengelen voor. Ik weet het niet zeker, maar ik vermoed dat dit thema afkomstig is uit het boek Openbaring, het laatste bijbelboek, waarin Johannes de Evangelist beschrijft dat hij een enorm visioen heeft gezien. Onder andere beschrijft hij zeven engelen met een bazuin, en telkens als er eentje gaat toeteren dan barst er een ongelooflijk onheil los over de aarde en haar bewoners. Ik word er niet vrolijker van, maar als je het per sé wilt lezen, dan kan dat hier.

    Impregneren

    Deze engelkes met hun toeters zijn met zijn zevenen op luchtboog 32 vertegenwoordigd, rond de jaren 1950-1960 gehouwen uit Ettringer tuf. Ze gingen zo hard achteruit dat deze beeldjes in de jaren ’90 geïmpregneerd zijn met een speciaal acrylharsprocédé, wat hen voor de eeuwigheid had moeten bewaren. Of in ieder geval een heel eind die kant op. Maar vreemd genoeg bleek het verval ook na die tijd hard door te gaan, en kwamen er losse onderdelen naar beneden, waarna men besloot de beelden uit voorzorg te demonteren en op te slaan. Zelfs in hun kisten bleven ze uiteen vallen. Vandaar dat ik ze nu mag kopiëren in Duitse Muschelkalksteen.

    Herstellen

    Bazuinengelen voorzagen vanuit een blok kalksteen
    voorzagen vanuit een blok kalksteen

    Diverse losse onderdelen van de bazuinengelen waren al met lijm vastgezet door de aannemer. Maar elk beeldje miste wel stukken en ook de uitgespoelde zachte delen van ‘bims’ zorgden voor grote gaten. Omdat ik gebruik maak van mijn kopieerzaag om het proces te versnellen moet ik eerst de gaten opvullen. Hierbij merkte ik dat de beeldjes aan de buitenrand geen water opnemen, maar in de kern wel. Daardoor vermoed ik dat de zogeheten ‘Vollkern-Acrylharz-Impregnierung’ in dit geval of op dit materiaal niet gewerkt heeft zoals de bedoeling was.

    Zagen en kopiëren

    Bazuinengel voor de Eusebiuskerk in Arnhem. Het origineel was vrij simpel en grof bewerkt. De kopie is scherper, maar wel hetzelfde
    Het origineel was vrij simpel en grof bewerkt. De kopie is scherper, maar wel hetzelfde uitgewerkt, met beitelslagen duidelijk zichtbaar.

    Na het repareren heb ik uit een blok nieuwe Muschelkalksteen een engeltje voorgezaagd, en daarna ben ik begonnen met het hakwerk. Net als bij de eerdere beelden is het weer de bedoeling dat het grove karakter van de Wederopbouwbeelden terugkomt in de kopie, met de beitelslagen en tandijzersporen.

    Tien maagden

    Ik ben er inmiddels achter dat de twee meiskes die Stide en ik de vorige keer gemaakt hebben ook naar de Bijbel verwijzen: het zijn een paar van de vijf dwaze en vijf wijze maagden. Jezus vertelde zijn leerlingen graag zijn lessen in gelijkenissen, en op een dag vertelde hij hun over de komst van het Hemels Koninkrijk. ‘Als je daarop wacht en vergeet je energie op peil te houden, dan ben je niet klaar als de bruidegom komt’, vertelde hij hen. In zijn gelijkenis vertelde hij over tien wachtende meisjes, die alle tien een lamp mee hadden, maar slechts vijf daarvan hadden ook extra olie. Je kunt het hele verhaal, inclusief het (volgens mij later toegevoegde) rampzalige eind van tandengeknars en jammerklachten hier lezen.

    Naar het volgende artikel over deze luchtboogbeelden.

  • Luchtboogbeelden Eusebiuskerk Arnhem

    Restauratie Eusebius weer op gang

    Goed nieuws! Er is weer budget voor de restauratie van de Eusebiuskerk in Arnhem. Vandaag kwam er een persbericht naar buiten dat de gemeente en provincie geld beschikbaar hebben gesteld voor een overbruggingsperiode van een paar maanden, en de verwachting is dat het met de verdere restauratie ook goed zal komen. Daardoor kan ik nu berichten dat ik de komende maanden druk zal zijn met het hakken van een hele partij nieuwe luchtboogbeelden voor deze kerk. Hieronder een bericht over de eerste twee die Stide en ik gemaakt hebben.

    Lees hier het eerste bericht over deze restauratie.

    Luchtboogbeelden voor de Eusebius

    voorzagen luchtboogbeeld1
    het voorzagen van een luchtboogbeeldje

    De Sint-Janskathedraal in ‘s-Hertogenbosch is bij veel mensen in Nederland bekend. Vrij recent is  aan die kerk ook veel aandacht geweest voor de luchtboogbeelden: in het kader van het Jeroen Bosch-jaar is er een steiger naar de dakgoot gebouwd waardoor eenieder met eigen ogen de beroemde luchtboogbeelden kan bekijken, onder de noemer ‘een Wonderlijke Klim‘.

    Luchtboogbeeld ES1

    Minder bekend is echter dat er nog een kerk in Nederland is waarvan de luchtbogen van oudsher bedekt zijn met luchtboogbeeldjes: de Eusebiuskerk in Arnhem. Deze kerk komt momenteel vooral in het nieuws omdat de restauratie het financieel moeilijk heeft. Maar ik heb goede hoop op een positief verloop van de verdere restauratie.

    Veel van de kerk en toren is door bombardementen en beschietingen in de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd geraakt, waardoor er na de oorlog enorm veel nieuw werk gemaakt moest worden.

    Kopieren luchtboogbeeld1
    Stide Vos kopieert een luchtboogbeeldje

    Op de luchtbogen van de Eusebius hebben altijd al beeldjes gezeten, maar na de oorlog was er zo weinig meer van terug te vinden en moest er in korte tijd zoveel gemaakt worden, dat de beeldhouwers veel vrijheid kregen om in eigen stijl nieuwe figuren te bedenken en uit te werken. Zo valt nu de tijdgeest van de jaren vijftig en zestig goed af te lezen aan de beeldjes.

    Vervallen tufsteen vervangen door Muschelkalk

    steenhouwwerk eusebiuskerk
    ook het steenhouwwerk aan de profielen hoort bij de opdracht

    Zoals ik in dit artikel op mijn blog al eerder beschreven heb, werd er in de wederopbouwperiode gekozen voor de Ettringer tufsteen. Helaas is dit in de loop der jaren een ongelukkige keuze gebleken: de Ettringer tuf reageert slecht op wisselingen in vocht en temperatuur en begint na een aantal decennia uiteen te vallen.

    Om het unieke karakter van de kerk te behouden is ervoor gekozen om de beelden te kopiëren in nieuwe steen. In het verleden is al eerder geprobeerd de beeldjes te bewaren door conservering, maar ook dat heeft helaas niet goed uitgepakt: de tufsteen bleef uiteenvallen. Dat zou gevaar opleveren voor omstanders. Dan toch maar liever vervangen.

    Kopiëren

    voorgezaagd luchtboogbeeld2

    Nu zijn mijn collega Stide Vos en ik begonnen met het hakken van de eerste beeldjes in Muschelkalksteen, een grove kalksteen die goed bij de vormgeving en afwerking van de oude beeldjes past. De beeldjes waar we mee begonnen zijn waren nog in vrij goede staat; alleen de grote gele bimsplekken waren uitgespoeld. Mocht er in de toekomst geld komen voor meer beeldjes, dan zitten er ook enkele tussen die helemaal hersteld en gereconstrueerd moeten worden voordat we kunnen kopiëren, en er zijn er zelfs een paar helemaal verdwenen.

    luchtboogbeeld 2
    de luchtbogen lopen onder een schuine hoek, vandaar dat de beeldjes wat voorover gebogen zitten

    Met de kopieerzaag die ik heb staan kunnen we de beelden voorzagen en daarna hakken, detailleren en voorzien van een afwerkingsslag. Op de foto’s is telkens het origineel in tufsteen te zien naast de kopie in wording in de nieuwe Muschelkalksteen. Door het zo aan te pakken kunnen we snel en efficiënt werken, en zelfs een stuk voordeliger dan een computerscan in combinatie met een CNC-frees.

    Ik heb al eerder beeldhouwwerkjes mogen maken in het kader van de restauratie van deze kerk: lees hier het archief van artikelen daarover op dit blog.

    Naar de volgende 7 luchtboogbeelden.

Geen berichten meer om te tonen.

Geen berichten meer om te tonen.