Beeld ‘De Nacht’ voor de Eusebiustoren


Laatste fase van de toren

Het werk aan de toren van de Eusebiuskerk nadert de afronding. Eigenlijk zijn de beelden van De Dag en De Nacht nog de laatste stukken waar met klem op wordt gewacht. Daarom denk ik dat er een diepe zucht van opluchting vanaf de kerktoren kwam toen ik deze week De Nacht had afgerond. De toren, en een deel van de kerk, moet immers uit de steigers zijn als er dit najaar een herdenking wordt gehouden van de Slag om Arnhem, 75 jaar geleden. Maar dit beeld is niet het enige dat nog moest gebeuren. Zo ben ik aan het hakken geweest voor de Sint-Janskathedraal in Den Bosch, voor de Utrechtse Domkerk, nogmaals voor de Sint Jan, en de luchtboogbeelden voor de Eusebiuskerk zelf moeten ook nog op tijd klaar zijn.

Dag en Nacht

Dit hoekbeeld zit op zo’n 15 meter hoogte en is oorspronkelijk gehouwen in tufsteen door Eduard van Kuilenburg. Het maakt deel uit van een paar: er is een man met een haan die zijn handboeien verbreekt en met een dweil zwaait (of moet het een fakkel voorstellen?), en ook deze vrouw met een nest uilen dus. De Dag en De Nacht. Deze wulpse jonge dame zit met de linkerhand in haar haar, op één knie, met in de rechterhand een stok. De bedoeling van de stok is mij niet duidelijk, of het moet een gedoofde kaars zijn. De uilen moeten het nachtleven verbeelden, de haan en de verbroken boeien de dageraad. Ik neem aan dat hij een fakkel dooft en niet van plan is om te gaan dweilen, want hij heeft geen emmer bij zich.

Voorzagen

Het reliëf is het grootste blok dat we in de afgelopen jaren voor deze kerk onderhanden kregen: bijna 1m³. Vanwege de tijdsdruk besloten we weer gebruik te maken van de kopieerzaagmachine, maar het blok was zo groot dat het niet eens kon ronddraaien op de draaischijf van de machine. Ik moest er een aantal hoeken afzagen zodat het wel paste. Het waren wel net die hoeken die uiteindelijk in het metselwerk ingebed worden, dus je zult er niets van zien. Met dit voorzagen bespaar ik me dagenlang meetwerk, zodat ik vrij vlot al heel veel op het oog kan hakken. Ook scheelt het me heel veel grof hakwerk en zagen met een haakse slijper, zodat ik veel minder van het zware werk hoef te doen. Ik heb bovenin het nieuwe blok twee RVS draadeinden M16 verlijmd waar ik een hijsoog kan opschroeven, zodat het blok makkelijk te verplaatsen was. Ook makkelijk op de steiger straks voor de restauratiemetselaars.

Voetjes

Het blok nieuwe Muschelkalksteen van ruim 1800 kilo werd geleverd door de Steenhouwerij, die ook de profielen erop maakte. Helaas is de steenhouwer ietwat voortvarend geweest, waardoor ik wat steen miste voor de tenen van de dame. Daarbij kwam dat het originele beeld een dame was met een unieke anatomie. Haar knie stond recht vooruit, maar haar voet naar de kijkers thuis gericht. Dus ik heb van de nood een deugd gemaakt en meteen de gelegenheid te baat genomen om de linkervoet een wat logischere stand te geven. De rechtervoet miste ook heel wat steen, maar toch kon ik die er nog heel aardig uit krijgen door hem meer naar achter te leggen en iets vlakker te plaatsen. Als je het origineel er niet naast legt valt het niet meer op. Het was een interessante uitdaging en uiteindelijk erg naar mijn zin gelukt (zie de diashow hieronder voor de plaatjes).

Nest uilskuikens, afwerking

Bij haar rechterschouder hangt een uilenmoeder met haar nest met twee jongen. De uilskuikens zien er aandoenlijk uit, met hun verbaasde blik.

Ik heb het hele beeld met een brede tandbeitel afgewerkt, en daarna het lijf van de jongedame met een grove rasp gladder gemaakt, zodat de beitelsporen nog net zichtbaar zijn voor een levendig effect. Haar haren en ook de veren van de uil heb ik met het tandijzer geaccentueerd.

Beeld De Nacht door Eduard van Kuilenburg- nieuwe kopie in MuschelkalksteenBeeld De Nacht door Eduard van Kuilenburg- nieuwe kopie in Muschelkalksteen

Kip zonder kop

Het beeld van De Dag was er behoorlijk wat slechter aan toe dan De Nacht. De haan en de man misten hun hoofd, en ook de hand met de fakkel ontbrak. Vandaar dat ik eerst een aantal onderdelen moest reconstrueren voordat ik kon gaan voorzagen. Ik boetseerde de hals en kop van de haan met plastiline en ook de hand stond er vrij snel op. Het lastige was de stand van de originele hand, want op de enige foto die ik had stonden de vingers in een bijna onmogelijke houding. Maar de kop was meer een uitdaging. Deze jongeling had namelijk nogal een groot hoofd. Ik had een stuk harde pirschuim op de schouders gelijmd en vandaaruit ben ik gaan zoeken naar de juiste grootte, stand en vorm van het hoofd.
Telkens heb ik geprobeerd met foto’s mijn progressie te vergelijken met het originele plaatje. Uiteindelijk besloot Stide dit beeld te gaan hakken en dus heeft hij er de laatste hand aan gelegd. Zie de galerij hieronder voor een impressie.

Galerij -klik op een miniatuur voor de hele foto-

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑

en op YouTube↑

De Oppergodmajoor (luchtboogbeeld)

luchtboogbeeld De Oppergodmajoor van George vd Wagt. Kopiëren in kalksteenHet volgende luchtboogbeeld is het bovenste van luchtboog 33. De beelden op deze boog zijn in 1954 gemaakt door George van der Wagt, en stellen zes lammen, blinden en kreupelen voor, naar aanleiding van de Zaligsprekingen van de Bergrede. Bovenaan zit een mannelijke figuur met een baard, in een zegenende houding.

Mudra

luchtboogbeeld De Oppergodmajoor (met Abhaya Mudra) van George vd Wagt. Kopie in kalksteenDeze zegenende houding wordt vaak afgebeeld in de christelijke kunst, met name op iconen. Ik weet niet of deze houding in de christelijke literatuur een naam heeft. Ik ken hem wel uit de Oosterse yoga; daar heet dit handgebaar de Abhaya Mudra: ‘zonder vrees’-handgebaar. Het is bedoeld om alle angst weg te nemen van de gezegende persoon. In het Westen heeft dit gebaar een meer algemeen zegenende betekenis.

Oppergodmajoor

De Zaligsprekingen: oud luchtboogbeeldje Vrouw Met Hoofdpijn

De Zaligsprekingen: oud luchtboogbeeldje Vrouw Met Hoofdpijn

Het is me niet duidelijk wie dit beeld moet voorstellen. In de archiefstukken van de restauratie wordt dit als ‘profeet’ betiteld, maar ik denk dat het eerder God de vader moet voorstellen, op zijn hemelse troon. Misschien heeft de beeldhouwer hiermee bedoeld dat de mensen die lijden gezegend worden. Van der Wagt was kennelijk niet religieus. In een krantenartikel uit die tijd legt hij uit dat hij niet wist waar het verhaal van de Dwaze en Wijze Maagden over ging. Hij heeft een bijbel geleend en het verhaal gelezen, ‘en daarom sjouwen er nu allemaal vrouwen met oliekannetjes over de kerk’. Dus ik vermoed dat hij niet zozeer een hogere betekenis aan dit beeld toekende, maar de reeks ermee afrondde. Misschien is dit ook op verzoek van het kerkbestuur gebeurd, of wie de iconografische thema’s dan ook bepaalde.

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram
en op Twitter
en op YouTube

Ornamentwerk voor de Domkerk en de Sint Jan

Een toot voor een baldakijn van de Sint Jan

Ornamentwerk in Udelfanger zandsteen: toot voor baldakijn Sint Jan

het profielwerk moet ik later nog aanpassen

Het was een interessante laatste werkweek van het jaar. Ik ging eerst naar de Sint-Janskathedraal in Den Bosch, waar ik nog wat ornamentwerk zou aanpassen. Het ging om een zogeheten ‘toot’ van een baldakijn. De oude was verweerd en ik moest een nieuwe leveren. Maar de steigerbouwers waren boven mijn hoofd al druk aan het afbreken, dus nadat ik wat maten had overgenomen ben ik met het werkstuk weer naar Achterveld gegaan om het af te ronden. Ik had dit ornament eigenlijk allang klaar, maar toen ik de eerste keer ter plekke kwam merkte ik dat de bloemetjes die ik er zo mooi op gehakt had groter waren dan de ornamentjes eromheen. Ik heb het dus weer mee terug genomen, in de werkplaats een nieuwe basisvorm gehouwen, daarna er weer mee terug naar Den Bosch, daar een begin gemaakt met de aanpassing, dan weer naar Achterveld, en het daar afgerond. Nu moet ik het nog ter plekke monteren. Soms zit het tegen, en soms zit het erg tegen. Deze keer dus.

Hoog bezoek

Ⓒ Thijs Rooijmans voor De Telegraaf

Woensdag zouden we atelierbezoek krijgen van een acht mens sterke commissie, in verband met het ornamentwerk voor de Utrechtse Domkerk. Maar we hadden nog maar net de steen binnen waarvan we het moesten gaan maken. Dus we zijn meteen begonnen met het hakwerk. We moeten 29 kantbloemen in tufsteen gaan hakken voor een restauratie van drie gevels van de Zuiderkapel. Dit is bij de binnentuin, het Pandhof. Dat Pandhof is overigens een bijzonder magische plek, een aanrader bij een bezoek aan de binnenstad van Utrecht. Serge had twee voorbeelden geboetseerd, en Stide en ik hadden er elk een gehakt. Er werd gekeken naar de vormgeving en detaillering van de originele fragmenten en van de kopieën. Natuurlijk waren de gehouwen en geboetseerde exemplaren naar wens, ook al was de mijne nog niet af.

In de krant

Toen hij wel af was, heb ik een plaatje op Instagram gezet, en meteen ook maar een op Twitter. Kennelijk had ik de juiste hashtags erbij gezet want nog geen uur later werd ik gebeld door een journalist die een stukje wilde schrijven in de Utrechtse editie van De Telegraaf. Aan het eind van de middag kwam de fotograaf, die de mooie foto hierboven heeft gemaakt. Klik op het plaatje hiernaast om het artikel te lezen. Jammer is wel dat het lijkt alsof de anderen bij mij in dienst zijn, en dat is niet zo. Stide, Serge en ik zijn alle drie zelfstandige beeldhouwers die met elkaar samenwerken. Zelfs nieuwe aanwinst Jelle is eigen baas. Dat ik nou wat meer in de publiciteit kom maakt niet dat ik meteen de baas ben!

Op de radio

Later werden we gebeld door RTV Utrecht. Die wilde er ook aandacht aan besteden op de radio. Gelukkig praat Stide lekker vlot weg, dus ik was heel blij dat hij dit voor zijn rekening wilde nemen. Hij heeft iets verteld over de achtergrond van gotisch ornamentwerk en over onze rol in deze restauratie.

Op TV

RTV Utrecht wilde er ook aandacht aan besteden op hun tv-kanaal, Daarom kwam er vandaag ook een cameraman die een paar uur aan materiaal heeft geschoten voor wat uiteindelijk anderhalve minuut tv wordt. Bekijk hier het filmpje en het bijbehorende artikel: ↑

Voor ons is het wel wonderlijk dat iets dat wij al ruim 25 jaar doen nu opeens zoveel aandacht krijgt. Maar dat is waarschijnlijk omdat de Domkerk en vooral de Domtoren voor de Utrechters het hart van hun Stadsie is. Anders kan ik het niet verklaren. Het is natuurlijk ook wel een aansprekend plaatje van stoffige mannen die in de kou buiten mooie dingen staan te maken, maar geen wereldnieuws uiteraard.

ornamentwerk voor de Domkerk Utrecht

Ⓒ Steef Bouwman

Nog maar eens uitleggen

Ik vond het wel opvallend dat het eerst voor verschillende journalisten niet duidelijk was hoe dit restauratiewerk verloopt. Dit zijn dingen waar wij natuurlijk al niet meer over nadenken! Maar uiteindelijk konden we duidelijk maken dat eerst de restauratie-architect een plan maakt, dan de aannemer de te vervangen stukken eruit haalt, dan de steenhouwer de blokken voorbewerkt en alle profielwerk eraan maakt, totdat wij tenslotte het ornamentwerk maken op de plekken waar de steenhouwer een blok heeft laten zitten. Dan gaat het nieuwe werk naar de Domkerk, de aannemer plaatst het er weer in en voegt het netjes af. ‘Dus die ornamenten worden echt gebruikt!?’ Jazeker, ze worden gekopieerd en ook echt als vervanging van de oude stukken geplaatst op de oorspronkelijke plek: drie spitsboog-omlijstingen aan de Pandhofzijde van de Domkerk. Hartje Utrecht.

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram
en op Twitter
en op YouTube

Luchtboogbeeldje: Een Dwaze Maagd


Een dwaze maagd

luchtboogbeeldje van de Eusebiuskerk in Arnhem: een Dwaze Maagd

het oude beeld van tufsteen

Van de luchtbogen die we nu onder handen hebben, heeft elk zijn eigen thema. Zo zijn er zeven bazuinengelen, mensen die de Zaligsprekingen uitbeelden, een groep Wijze Maagden en dit beeld van de laatste boog beeldt een Dwaze Maagd uit.

In het kort gaat het verhaal zo: …Lees het hele artikel…

Thomas van Aquino (zandsteen) voor de Sint Jan

beeld van Thomas van Aquino

Thomas van Aquino: hier het beeld nog in zijn nis van de Sint Janskathedraal

Sint Janskathedraal

Het groot onderhoud aan de Sint-Janskathedraal gaat gestadig verder. Ieder jaar of misschien twee jaar, daar wil ik vanaf zijn, wordt er één travee van de kerk aangepakt: 1 steunbeer en 1 venstergevel. Dit jaar heb ik al wat werk gehad aan twee wimbergen, een …Lees het hele artikel…

Luchtboogbeeldje: een Wijze Maagd

luchtboogbeeldje Wijze Maagd

Na de 26 luchtboogbeelden van de Noordzijde van de Eusebiuskerk ben ik nu (met collega Jelle) aan de slag met de 27 stuks van de Zuidzijde. De thema’s van deze vier luchtbogen zijn de Bazuinengelen (die ik in september 2016 al maakte), de Wijze Maagden, de Dwaze Maagden en de Zaligsprekingen. De bazuinengelen zijn dus al eerder afgerond, twee van de Wijze Maagden ook, de Zaligsprekingen bijna, op het bovenste blok waarop de Oppergodmajoor staat na, dus we hebben alleen nog een stuk of wat meisjes te gaan. Dit beeldje was een …Lees het hele artikel…

Eindelijk weer een update!

Storm voor de stilte

Na het laatste bericht is het veel te lang stil op dit blog gebleven. Maar niet omdat ik niets gedaan heb! Integendeel, het is veel te druk geweest om alles te melden.

Galerij -klik op een foto om hem groter te zien-

Zo ben ik bezig geweest met het hakken van weer een familiewapen in Bentheimer zandsteen. Het ontwerp was bijna hetzelfde als de vorige, alleen zou deze los aan de muur komen te hangen. Daarom is het geheel lichter uitgevoerd, zonder beeldrand en met een dunner fond van 3 cm dik.

Luchtboogbeelden

Vervolgens ben ik weer aan de slag gegaan met …Lees het hele artikel…

Luchtboogbeelden: vier maal Noachs Ark

Theo van Reijns thema van Noachs Ark

Er staan 96 luchtboogbeeldjes op de Eusebiuskerk in Arnhem, verdeeld over 14 luchtbogen. Vier luchtbogen zijn gevuld met dierfiguren rond het thema van Noachs Ark, ontworpen door de Haarlemse beeldhouwer Theo van Reijn (en voor het grootste deel gehouwen door zijn uitvoerend beeldhouwer Eduard van Kuilenburg). Hij bekroonde elk van deze …Lees het hele artikel…

Kraagsteen voor de Eusebiustoren: een vogelbeest?

Vogelbeest: een kopie van een tufstenen kraagsteen door John Grosman in nieuwe Muschelkalksteen voor de Eusebiustoren in Arnhem
Een van de laatste van de 10 kraagstenen voor de Zuid- en Noordzijde van de toren van de Eusebiuskerk op 23 meter hoogte was dit gevleugelde vogelbeest. Hij zit wat gedrongen in zijn hoekje en spreidt daar zijn klauwen en zijn vleugels. Dit stuk was oorspronkelijk …Lees het hele artikel…

Kraagsteen: een kat met vleugels

kopie van kraagsteen voor Eusebiustoren: kat met vleugels naar tufstenen origineel in nieuwe muschelkalksteen
kopie van kraagsteen voor Eusebiustoren: kat met vleugels naar tufstenen origineel in nieuwe muschelkalksteenDeze volgende kraagsteen voor de Eusebiustoren is bestemd voor de Noordzijde op 22 meter hoog, en maakt deel uit van een groep chimaera’s of een soort gevleugelde katten.
De kat met vleugels op deze kraagsteen houdt …Lees het hele artikel…