Thomas van Aquino (zandsteen) voor de Sint Jan

beeld van Thomas van Aquino

Thomas van Aquino: hier het beeld nog in zijn nis van de Sint Janskathedraal

Sint Janskathedraal

Het groot onderhoud aan de Sint-Janskathedraal gaat gestadig verder. Ieder jaar of misschien twee jaar, daar wil ik vanaf zijn, wordt er één travee van de kerk aangepakt: 1 steunbeer en 1 venstergevel. Dit jaar heb ik al wat werk gehad aan twee wimbergen, een afzaatkap en wat kruisbloemen, maar deze keer geen baldakijn.

Verwering op beeld Thomas van Aquino

Vooral onderin waren de plooien van zijn pij flink verweerd

Thomas van Aquino

De duif staat voor Goddelijke inspiratie

Ik had een verzoek gekregen om offerte te doen voor het hakken van een kopie van een beeld van deze kerk. Tot mijn plezier kreeg ik de opdracht. Maar het was me toen nog niet duidelijk welke heilige het was. Het is een beeld in Udelfanger zandsteen. Qua stijl dacht ik aan 1920, omdat het zo sterk gestileerd is, maar het is ongeveer 40 jaar ouder: zo rond 1880. Het is een monnik in Dominicaner pij (te zien aan zijn kap) met een boek, een ganzenveer en een duif. Het boek en de duif maakten duidelijk dat het een ‘kerkvader’ betreft.

Een kerkvader (tegenwoordig Kerkleraar, want er zijn ook vrouwelijke kerkleraren, te weten Teresa van Ávila, Catharina van Siëna, Theresia van Lisieux en Hildegard van Bingen) is iemand die belangrijke geschriften heeft nagelaten over geloof en geloofsleer en een voorbeeldig heilig leven heeft geleid. Ik dacht op zijn boek zoiets te lezen als ‘Lausal da van Siontoren’, maar een zoektocht leverde niks op. Had ik maar verticaal gelezen!

Lang leve Whatsapp

Lau da Sion Sal va torem

Na een paar vragen via Whatsapp aan de juiste persoon werd duidelijk dat dit beeld aan de buitenzijde van de kathedraal voor een glas-in-loodvenster heeft gestaan, en dat hij waarschijnlijk ook aan de binnenzijde stond afgebeeld. En ja, hoor, het bleek dus Thomas van Aquino te zijn. En dan wordt de tekst ook meteen duidelijk: een aanvangszin van een beroemde door hem geschreven cantate. ‘Lauda Sion Sal va torem’. Loof, Sion, de Verlosser.

Wel vreemd, want Thomas van Aquino was volgens de overlevering zo enorm dik dat hij niet in een gewone koorbank paste. Ze hebben een van de scheidingsstukken moeten wegzagen, zodat hij plaats kon nemen op tweemaal de normale breedte. Hier is hij bijna ascetisch mager afgebeeld.

Staand leger

Maar goed, ik was dus niet ingehuurd voor een hagiografie of kunsthistorisch onderzoek, maar om een kopie te maken. De eerste stap is het reconstrueren, en dan moet ik dáárnaar een kopie hakken in een nieuw blok zandsteen. En daar zit ‘m juist de kneep. Het oude beeld was gehouwen in Udelfanger zandsteen. Maar deze steen is niet leverbaar in deze hoogte. Hoe kan het dan dat ze toch een beeld uit één stuk hebben kunnen maken indertijd? Eenvoudig. De steen kunnen ze halen uit een bank van ongeveer een meter dik. Dus een beeld van 152 cm gaat gewoon niet. Behalve als je een liggend stuk steen neemt.

Maar deze keuze heeft zijn nadelen. De afzettingslagen van de steen zullen dan in het verlengde liggen van het beeld. Verticaal. Je hebt het liefst dat de lagen horizontaal door het beeld lopen, want als er dan iets afbreekt loopt de breuk ook horizontaal, dus de kans dat alles op zijn plek blijft is vrij groot. Maar bij een beeld met verticale lagen kan er bij verwering in één keer een hele plak ineens loskomen en naar beneden vallen.

De laagafzetting in de groeve wordt leger genoemd. Liggend leger is wenselijk, staand leger niet. Voor dit beeld wilde men een blok met liggend leger. Dat gaat gewoon niet, omdat de bankdikte in de steengroeve niet meer bedraagt dan hooguit 110 cm.

Oplappen

Je kunt op de foto’s goed zien dat dit beeld onderin hele delen mist, die door verwering eraf gevallen zijn. Die moest ik eerst aanhelen en een reconstructie zien te maken van hoe het oorspronkelijk geweest moet zijn. Nu doe ik dat het liefst met gips, zodat ik het beeld makkelijker kan nazagen op mijn beeldenzaag. Maar Thomas van Aquino moet ongeschonden bewaard blijven omdat het straks bewaard wordt in het Museum De Bouwloods, bij de Sint-Janskathedraal. Daarom heb ik de missende delen geboetseerd in plastilineklei, die nooit uithardt. Deze kan straks eenvoudig weer verwijderd worden.

Beeld van Thomas van Aquino (zandsteen) reconstructie met plastilineklei

Ontbrekende delen worden aangeheeld met plastilineklei. De krijtstreep geeft ongeveer de naad aan.

In twee delen

Van de week kwam de commissie bij mij langs om het resultaat te beoordelen en te bespreken hoe we dit beeld in liggend leger kunnen maken. Uiteindelijk is besloten om een dunne naad te maken in de twee nieuwe blokken. Op de scheidslijn van de monnikskap komt een zaagvlak. Maar deze naad verloopt grillig. Als ik hier een rechte streep zaag wordt het ten eerste heel erg zichtbaar en ten tweede loopt de naad dwars door de knokkels van de rechterhand.

Na wat delibereren waren we er uit: ik maak een los bovendeel en een los onderdeel. Precies op de lijn van de kap hak ik een scheidingsvlak aan beide delen. Dan pas ik de twee stukken aan elkaar en komen er twee dikke roestvrijstalen pennen in. Dat wordt nog een interessante puzzel! Ik houd jullie op de hoogte van het vervolg.

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram
en op Twitter
en op YouTube

Twee griffioenen met een groot schild

griffioenen met schild ingang kasteel plastilinemodelHet volgende project is al een heel lange tijd onderweg. Al ruim een jaar geleden kreeg ik deze aanvraag, en pas nu is er de rust en tijd om dit goed aan te pakken. Het is dan ook geen simpel projectje tussendoor. …Lees het hele artikel…

Vier grotesken in Amsterdam-1

Deze diashow vereist JavaScript.

Reconstrueren en kopiëren

Vier grotesken in Amsterdam, leeuwenkop 1, verweerdVoor een pand in Amsterdam heb ik momenteel vier grotesken onderhanden: woeste koppen van zandsteen. Ze zijn alle vier sterk beschadigd, wat dan ook de reden was om te kiezen voor vervanging. …Lees het hele artikel…

Tien tips-1: techniek

Tips voor beginnende beeldhouwers in steen-1: Techniek

Toen ik voor het eerst in steen wilde leren hakken had ik moeite om iemand te vinden die me dit grondig kon leren. Dat was natuurlijk in de tijd vóór het internet, zo rond 1990. Nu is het al een stuk makkelijker; typ maar eens in als zoekwoord dat je wilt beeldhouwen in steen en je komt hele reeksen cursussen en vakantieweken tegen. Helaas is niet iedere leraar even goed op de hoogte van de technische aspecten (zo wordt er nog steeds heel veel in speksteen geraspt) en ook heeft niet iedere aspirant zin of tijd of geld voor een cursus. De onderstaande ‘tips voor beginnende beeldhouwers in steen’ kunnen je al een heel eind op weg helpen. …Lees het hele artikel…

Twee gebroken putti en een gevallen Artemis

twee gebroken putti en de enkels van Artemis

de twee gebroken putti en de enkels van Artemis

Vorige maand kreeg ik een interessante uitdaging onder handen: twee achttiende-eeuwse putti van Bentheimer zandsteen en een terracottabeeld van Artemis. Alle drie waren ernstig beschadigd en aan mij de taak om deze weer in alle luister te herstellen. …Lees het hele artikel…

Twee eekhoorns in rode zandsteen

Grove kleischets in Plastiline: Twee eekhoorns

grove kleine kleischets in plastiline

Een goede kennis van mij is onlangs overleden na een strijd van 13 jaar. Een van de laatste dingen die hij deed was in het geheim geld bijeen sparen, om zijn vrouw voor haar verjaardag nog een beeldje te kunnen geven. …Lees het hele artikel…

Een stratenmaker van steen

stratenmaker hamerIk ben begonnen aan de volgende opdracht, een stenen beeldje van (en voor) een stratenmaker. Het is een drukke tijd geweest, met het hakken aan het granieten grafmonument waar ik eerder over berichtte, het laatste werk aan de zwart granieten panipitha en een reeks kruisbloemen en steenhouwwerk in kalksteen. …Lees het hele artikel…

Vier werkstukken tegelijk….

het polijstwerk aan de bovenzijde van een panipitha in zwart graniet2 Het polijstwerk aan de bovenzijde van een panipitha in zwart graniet1
het zagen van een blok Rosa Porinho graniet met de haakse slijper kloven van een blok dolomiet met wiggen
Panipitha

De afgelopen week ben ik met vier projecten tegelijk bezig geweest, ietwat divers. Allereerst loopt het werk aan de zwarte, vierkante panipitha gewoon door. Ik heb de bovenzijde inmiddels vormgegeven en ben begonnen aan de laatste vier zijden met Lotusmotief. …Lees het hele artikel…

Op knietjes naar de geit

Afgelopen week heb ik een projectje opgepakt waar ik al veel eerder mee begonnen ben.

Pan, klei, met fluit, schets, granieten beeldZo af en toe doe ik mee aan een inschrijving, maar meestal is de competitie daarvoor heel groot. Zo ook een paar jaar geleden toen een school in Waalwijk een ontwerpje vroeg voor een beeldje van de bosgod Pan, nadat een bronzen beeldje van Pan voor de school gestolen was. Ik heb toen een klein modelletje gemaakt in kunstklei, met het idee om dit in graniet te hakken. …Lees het hele artikel…

Een klein reliëf in kalksteen

Vier handen in kalksteen

Voor een klant die een gebeeldhouwd reliëf wilde heb ik op zijn verzoek een beeldhouwwerkje ontworpen en gehakt met vier handen: een moederhand en drie babyhandjes. Het is ter nagedachtenis aan zijn moeder, die graag dit reliëf wilde, omdat het de band met haar drie kinderen weergeeft. …Lees het hele artikel…