• Serge van Druten, twee sporters en een engel

    achtergrond, Restauratie, Sint Jan
    1 Reactie
    Serge van Druten houwt een marmeren Haan
    Beeldhouwer Serge van Druten, 1967-2025. Foto: Hugo Rikken, Fullscreen Film

    Een moeilijk verzoek

    In de zomer van 2022 kreeg ik te maken met een lastig verzoek. Mijn goede collega Serge van Druten↑ was bezig met de twee kalkstenen beelden voor de restauratie van het Scholtenmonument in het Stadspark in Groningen. Maar het ging niet goed, hij moest aan zijn rug geopereerd worden en was een tijdje uit de running.

    We spraken af dat hij na de operatie bij mij in het atelier kon werken, zodat we hem zouden kunnen helpen met verplaatsen van de beelden en andere hand- en spandiensten. Hij zou heel voorzichtig aan de gang gaan en dat heel langzaam weer opbouwen. Zo gezegd, zo gedaan. Maar na een paar dagen ging het mis: al het ijzerwerk in zijn rug brak af en hij moest opnieuw geopereerd worden. Er stond druk op deze klus, het moest wel op tijd af, en hij vroeg mij of ik het wilde afmaken. Ik had natuurlijk veel liever gehad dat hij met plezier in zijn eigen atelier aan het werk kon. Een tijdje eerder had ik al een engel voor hem gemaakt, ook al door een operatie. Natuurlijk help je een collega, maar wetende dat dit werk zijn passie was en hij er altijd met heel veel energie in gedoken was, had ik er een heel dubbel gevoel bij.

    Een lange reeks operaties

    Serge van Druten in 2008

    Die rugoperatie bleek er later één in een lange reeks te zijn. Ruim drie jaar lang ging hij ziekenhuis in, ziekenhuis uit, en om het nog eens moeilijker te maken kreeg hij ook een degeneratieve spierziekte. Hij heeft nooit meer kunnen beeldhouwen. Ik ken Serge al sinds 1993 en heb van 1995 tot 2010 elke dag met hem samengewerkt, vandaar dat ik erg verdrietig was toen hij op woensdag 22 januari 2025 overleed, 57 jaar oud. Hij was een bijzonder, expressief mens, in hart een kunstenaar, en heeft veel goede herinneringen bij me achtergelaten.

    Auto tegen het monument

    Het beschadigde Scholtenmonument na de aanrijding. copyright 2020 Feiko van der Veen

    Het Scholtenmonument in het Stadspark in Groningen was in 1931 opgericht voor grootindustrieel Jan Evert Scholten, als geschenk van zijn vrienden. Scholten had dit stadspark aan de stad geschonken, vandaar dat dit waarschijnlijk als een goede plek voor het monument werd beschouwd. De beeldhouwer Abraham Hesselink maakte de meeste onderdelen van het monument, dat bestaat uit een sokkel met daarop een buste van Scholten. Die wordt geflankeerd door twee muurpartijen waarop bronzen plaquettes zitten die verwijzen naar de paardenfokkerij en de drafsport, twee liefhebberijen van Scholten. Naast de sokkel staan twee kinderen in sportkleding en op de hoeken van het monument zijn de wapens van Stad en Ommelanden geplaatst. Het heeft daar al die tijd gestaan, iets in verval rakend, totdat op zondagmorgen 20 september 2020 met een enorme klap een auto tegen het monument op reed en in brand vloog. De bestuurder overleed daarbij.

    Reconstructie

    de twee herstelde originele beelden op de vrachtwagen. Foto: Henk Tammens

    Het monument moest gerestaureerd worden. De twee beelden bleken flink beschadigd en na enig overleg kwam men bij Serge uit om het te laten reconstrueren en opnieuw te laten beeldhouwen in Franse kalksteen. Op Serges verzoek werden alle brokstukken bewaard, zodat hij het aaneen kon passen en de ontbrekende stukken kon aanvullen met gips. Nadat hij de beelden had gereconstrueerd kleurde hij de gipsvlekken bij met acrylverf, zodat al bijna niet meer te zien was dat het allemaal reparatie was. Hij bestelde de nieuwe steen en vroeg mij of ik de twee beelden kon voorzagen op mijn beeldenzaagmachine. Omdat deze machine een contourzaagmachine is met een zaagblad van 40 cm en daarmee niet alle details kan zagen, zouden de zijkanten van de beelden niet goed overgenomen worden, maar dat was geen punt. Serge was vakman genoeg om daarmee uit de voeten te kunnen.

    Kopiëren

    Ik zaagde de twee beelden voor in nieuwe kalksteen. Het horizontale zaagblad kon niet de ruimte tussen de arm en de achterplaat goed kopiëren, maar de meeste details waren keurig voorgezaagd. Toen kwam Serge en begon rustig met het eerste beeld, de jongeman. Nadat hij moest stoppen heeft het er nog lang gestaan. Uiteindelijk kwamen we tot een besluit, ik sprak met hem een prijs af en voerde het beeldhouwwerk voor hem uit. Het beeldhouwwerk wordt aanzienlijk versimpeld door de zaagmachine, maar zoals je ziet is er nog genoeg meetwerk en hakwerk aan voordat je het een volwaardige kopie kunt noemen.

    Daarna kopieerde ik het meisje. Het is een tweetal wat stijvige sporters, en vooral het meisje staat erbij alsof ze boodschappen aan het doen is in plaats van dat ze zometeen met knotsen gaat gooien. De jongeman doet met zijn ogen een beetje Indisch aan, ook door zijn bouw. Een typisch tijdsbeeld, zullen we maar zeggen.

    Galerij

    (lees hieronder verder!)

    Serge als beeldhouwer

    Serge nog een laatste keer de bouwlift in, met krukken, bij de Sint Jan, om zijn beelden van dichtbij te bekijken. 2022. Foto: Roel van der Aa/BD

    Ik heb ook na de jaren dat we samen in loondienst waren bij Beeldhouwerij Mooy in Amersfoort nog veel met Serge van Druten samengewerkt, onder andere voor de Sint-Janskathedraal in Den Bosch (beelden en engelen), de Eusebiuskerk in Arnhem (ornamenten), de Domkerk in Utrecht (tufstenen kantbloemen en kantbloemen in basaltlava) en natuurlijk heel veel voor de Domtoren in Utrecht (kruisbloemen, waterspuwers, kantbloemen en ornamenten).

    Videoportret van een beeldhouwer

    Maar Serge had ook zijn heel eigen projecten, zoals zijn gevelstenen voor de herdenking van de landing van Bonifatius in Nederland. Als je hierover meer wilt weten, dan raad ik je vooral aan om de fimpjes te kijken die Hugo Rikken van FullScreen Film maakte in zijn atelier. Een prachtig herkenbaar portret van een vakman, te vinden op het kanaal van FullScreen Film op Youtube, als je de naam Serge van Druten intikt, of klikt op deze link om de hele playlist eens door te nemen: Video’s over Serge van Druten op YouTube.

    Een engel overgenomen

    Serge had, zoals ik hierboven al schreef, al vóór de Groningse Sporters last van afbrokkelende rugwervels. Vanwege een operatie vroeg hij mij in 2022 of ik van de vijf engelen die hij in nieuwe steen zou kopiëren, de laatste voor hem wilde houwen. Hij had deze engel met plastiline gereconstrueerd en ik hakte deze voor hem in nieuwe steen. De bouwcommissie kwam bij mij keuren en alles was naar wens.

    Deze engel was neogotisch en stamde uit de jaren rond 1880. Hij was indertijd gehouwen in Udelfanger zandsteen, en de bedoeling was om dit ook nu weer zo te doen. Alleen had men indertijd staand leger gebruikt. Dat wil zeggen dat, net als bij Paus Leo en Thomas van Aquino, de lagen van de steen verticaal door het beeld lopen. Daardoor ontstaat het gevaar dat na verloop van tijd hele plakken steen omlaag komen. Het was nog een hele toer voor het restauratieteam om in de groeve een blok te vinden waar in 1 keer een hele engel uit kon. De laagdikte in de steengroeve (de bank) is namelijk gemiddeld 90 cm, en deze engelen zijn 125 cm hoog. Maar het is gelukt!

    Galerij: In Principio Erat Verbum-engel, Den Bosch

    (lees hieronder verder!)

    Galerij: Serge van Druten, beeldhouwer

  • Vijf jaar aan de Domtoren gewerkt!

    achtergrond, Domtoren, Laatste projecten, Restauratie
    3 Reacties
    Het bovenste deeel van de Domtoren in Utrecht, de zogeheten 'lantaarn', vlak na de restauratie. Het is goed te zien dat er allerlei oude en nieuwe stukken in verschillende steensoorten zijn.

    Werkplaats Beeldhouwerij ’t Oud Erf

    Nou hij is bijna klaar hoor, de Domtoren. En we hebben er hard aan gewerkt. Als onderaannemers van Slotboom Steenhouwers in Winterswijk mochten we een groot deel van het ornamentwerk uitvoeren. De steenhouwers verzorgden het totaalpakket van inmeten, steen bestellen, overleg, 3D-tekenen, zagen en steenhouwen, en wij mochten op de plek waar nog blokjes waren overgelaten de ornamenten beeldhouwen.

    exterieur van Beeldhouwerij van Velzen in de kou, de leerlingen aan het werk in de winter van 2024
    Martijn, Martha, Jelle en Tim aan het werk in de kou van de winter, in januari 2024

    We, dat zijn allereerst Jelle Steendam en ik, waarmee de reis begon. Later kwamen Nico Hogervorst en Tim Kaarsemaker erbij, en nog weer later hebben ook Martha Onderwater en Martijn Linssen ons tijdelijk bijgestaan.

    Koen van Velzen kopieert een kruisbloem van de Domtoren in Udelfanger zandsteen

    Alle spullen de smalle trap op

    In 2019, toen er nog geen complete steiger om de Domtoren stond, zijn Jelle en ik samen binnendoor de trap op geklommen met kilo’s gereedschap om een aantal proefornamenten te houwen in Monte Merlo trachiet, in Peperino Grigio en in Ledesteen. Tot onze vreugde is daarna gelukkig niet gekozen om ornamenten in Peperino te houwen (veel te doods) of in Ledesteen (“Steenhouwersverdriet”, noem ik dat maar. Bikkelhard en springerig).

    Waarom restaureren?

    Nou, daar kun je lang over vergaderen, maar het was gewoon nodig. Ik laat het je hierboven even zien. Je moet er niet aan denken dat er van ruim honderd meter hoogte stukken omlaag vallen op de mensen die er onderdoor lopen….

    Drie keer op de video

    Na een periode van stilte begon ons werk met het maken van enorme kruisbloemen in Portlandsteen. RTV Utrecht kwam op bezoek om de eerste keuring vast te leggen.

    Je kunt de video hier terugzien op tijdstip 04:49 in de video.

    Later is neef Tim nog door een verslaggeefster van RTV Utrecht geïnterviewd, waarbij ikzelf ook bevraagd werd, eveneens door RTV Utrecht. Een kort stuk ervan is ook in een video vastgelegd.

     

    Nog weer later werden we benaderd door het tv-programma BinnensteBuiten van de KRO/NCRV, dat een uitgebreide reportage heeft gemaakt van ons atelier. Koen met de kruisbloemen en hogels, Tim met een groot blok voor de Domtoren, Jelle met een familiewapen en Nico met twee beelden die hij aan het restaureren was. We waren erg blij met het eindresultaat, dat een goed beeld schetst van onze werkzaamheden. Er is ook een fotoreportage van gemaakt, die je hier kunt bekijken.

    Wolkenmannetje


    Ten slotte is er nog een journaliste van het dagblad Trouw langs geweest omdat zij een reportage maakte over het restauratiewerk aan de Domtoren (klik op de plaatjes links om er een klein deel van te lezen). Aan de hand van 1 blok belichtte zij de rol van de architect, de aannemer, de steenhouwers en de beeldhouwer in dit project. Mijn werk trok uiteraard weer de aandacht, omdat ik er een ‘wolkenmannetje’ in had verwerkt.

    Op de plek waar een ornamentje had moeten komen heb ik die ruimte gebruikt om een poppetje te verstoppen. Het is maar een klein ding, maar het gaf uiteraard weer een beetje reuring. Het idee erachter is dat de toren zichzelf nu kan verdedigen. Iedereen die kritiek heeft op deze restauratie van de Domtoren kan een sneeuwbal van boven verwachten. Ik had alleen niet verwacht dat juist déze hoek van déze grote wimberg naar het Stadhuis gericht zou zijn… Verdenk me maar niet van opzet hoor.

    We hebben in die vijf jaar heel veel werk gemaakt voor de Domtoren, zoals piepkleine kruisbloemen en enorme kantbloemen, waterspuwers, ornamenten op allerlei soorten pinakelblokken, soms van wel 800 kilo, en af en toe iets anders dan ornamentjes. Een heel enkele keer hebben we namelijk een aardigheidje kunnen verstoppen tussen alle eindeloos dezelfde ornamenten. Dat wolkenmannetje, een scène met wolven, kleine gezichtjes die een tip van de sluier oplichten…

    Wolvenkapiteel

    Hierboven een van mijn allerlaatste blokken voor de Domtoren. Het is een kapiteel in Monte Merlo trachiet, een behoorlijk harde en brokkelige steen, en de bloemetjes zijn maar een paar centimeter hoog.

    Maar als je goed tuurt, zie je rechts een wolf, en links van hem een man met een verrekijker, een dikke fotograaf en een vrouw met een jachtgeweer, die hem dreigt neer te schieten. Aan de andere zijde van het blok vinden we iemand met een protestbord (“Weg Wolf”). Maar achter hem verschuilt zich grijnzend een wolf met een hoge hoed.

    Je mag er in zien wat je zelf wilt, maar ik had- toen ik het hakte- niet gedacht dat het zo actueel zou worden, omdat in de week nadat het gemonteerd was een wolf een klein hondje wegrukte van een wandelaarster die hem aan de lijn had, en een kleuter een korte waarschuwingsbeet kreeg van een zogende moederwolf. In de provincie Utrecht, minder dan 15 kilometer van de Domtoren. Je kunt, als je goed met een verrekijker zoekt, de blokken vinden aan de kant van de Zadelstraat, op 20 meter hoogte.

    Architect Erik Jan Brans vereeuwigd door beeldhouwer Jelle Steendam op een kapiteel aan de Domtoren

    Jelle heeft op zijn kapiteelblok de scheidend architect van de Domtoren verwerkt, Erik Jan Brans. Architect Brans heeft in juli 2023 het stokje overgedragen aan zijn opvolgster Karlijn de Wild. Hiermee heeft Jelle een klein eerbetoon aan een bescheiden, vriendelijk mens gebracht, op een van de laatste werken waar hij intensief bij betrokken is geweest. Ook zijn er nog een paar blokken met dierfiguren verwerkt op ongeveer 6 meter hoog, aan de kant van het Domplein.

    Galerij: Kapitelen en blindtraceringen Domtoren

    Leerlingproject

    Tim, Nico, Jelle, Martijn en Martha op de steiger van de Domtoren

    Het werk aan de Domtoren is langzamerhand uitgegroeid tot een leerlingproject. Ik ben in 2019 begonnen met collega’s Stide Vos, Serge van Druten en, in mijn werkplaats, Jelle Steendam. Later kwamen Nico Hogervorst en Tim Kaarsemaker bij mij werken, en nog weer later kwamen Martha Onderwater en Martijn Linssen zich een kortere periode bij ons voegen, terwijl Stide en Serge zich terugtrokken uit het werk.

    Nu was ik dus nog de enige van de ‘oude garde van de jaren ’90’, en was de hoop gevestigd op de jongere generatie, zoals te merken in de documentaires.

    Martha Onderwater houwt haar eerste kruisbloem
    Tim Kaarsemaker met zíjn eerste kruisbloem

    Jelle is al jaren geen ‘leerlingbeeldhouwer’ meer, hij is een volleerd beeldhouwer, en ik ben blij dat het vak met deze lichting een goede doorstart vindt. Mijn droom is dat er voor elk van hen voldoende werk blijft met inspirerende opdrachten. Niet alleen restauratiewerk, maar vooral ook nieuwe beeldhouwwerken en reliëfs naar eigen ontwerp in steen en brons, en waarschijnlijk ook andere materialen zoals gietijzer en keramiek. Zelf blijf ik gewoon mijn ding doen, maar ik geniet er vooral van als deze nieuwkomers in het vak hun grenzen verleggen en nieuwe vaardigheden ontwikkelen op voor hun onontgonnen terreinen. De toekomst is aan de computer, lijkt wel, maar ik hoop met dit blog, krantenartikelen en videoverslagen te kunnen overbrengen dat de mensenhand essentieel blijft om de levendigheid te behouden.

    Fotogalerij: Verzamelde werken Domtoren

Geen berichten meer om te tonen.

Geen berichten meer om te tonen.