Welke diamantkettingzaag voor welke klus?


Mijn diamantkettingzaag

Ik heb een blok blauwe sodaliet gezaagd met mijn diamantkettingzaag. Omdat het nogal kostbaar materiaal is, kon ik met deze methode een flink stuk apart houden. Als ik het beeld op de normale manier had gemaakt met de haakse slijper, vuisthamer en puntbeitel, dan had ik een aantal kruiwagens met duur puin overgehouden. Dus in dit geval kwam de kettingzaag goed van pas. Maar ik kloof of zaag eigenlijk zelden grote blokken steen. Ik heb deze zaag eigenlijk gekocht om blokken te verwijderen uit monumentale gebouwen, of zwaar verankerde beelden los te zagen van hun fundering.

De diamantzaag die ik in 2015 uitkoos was een Cardi Coccodrillo35. Maar wat voor typen zijn er eigenlijk, waarvoor gebruik je ze, en wat is de beste voor welke klus?

Benzinemotor

ruw blok steen voor de Dom van Aken. Met diamantkettingzaag een doorsteek gemaakt

diep zagen in kleine hoekjes

Het eerste type diamantkettingzaag voor steen en beton kwam van het Amerikaanse bedrijf ICS. De oudere types liepen op extra vette mengsmering, waren zwaar en lawaaierig en stikten vaak door een nat luchtfilter, veroorzaakt door de waternevel die de ketting opwierp. Ik mag hopen dat zij dit nu verholpen hebben. ICS heeft ook de eerste diamantketting ontwikkeld, en maken die nu ook nog voor een heleboel andere fabrikanten. ICS heeft meerdere benzineversies in de aanbieding en maakt verschillende soorten kettingen.

Daarna kwam ook Husqvarna met een eigen machine. Zij maken natuurlijk al heel lang benzinemotoren voor kettingzagen en ook voor doorslijpmachines, dus het sloot goed aan bij hun eigen gamma aan machines. Ik weet verder geen bijzonderheden. De prijs ligt rond de 3400 euro.

Daar kon concurrrent Stihl natuurlijk niet bij achterblijven. Ook zij hebben hun eigen versie ontwikkeld, plus een eigen ketting met twee keer zo veel diamant erop.

Hydraulische aandrijving

Nou maakt een benzinemotor vrij veel herrie en stank, en de trekkracht bij lage toeren is niet geweldig. Daarom heeft ICS al snel ook een hydraulisch aangedreven versie gemaakt, in drie typen. De hydrauliek wordt geleverd door een apart hydrostation. Dit hydrostation heeft natuurlijk ook voeding nodig, en dat kan zijn via een benzinemotor (toch weer herrie en stank) of met een elektromotor op krachtstroom (en dan heb je dus een 400 Volt-aansluiting nodig). De oliedruk loopt naar de zaag via twee dikke zware hydrauliekslangen. Deze zijn stug en maken de bediening erg zwaar omdat ze continu tegenwerken.

Elektrische kettingzagen

Dan zijn er sinds een paar jaar ook elektrische diamantkettingzagen. Ik heb dus de hierboven getoonde Cardi Coccodrillo35, van het Italiaanse merk dat ook waterboren en muurzagen maakt. Hij werkt op 230 Volt bij 3420 Watt.

Maar het Duitse merk Dr. Schulze (als er Herr Doktor voor staat dan moet het wel goed zijn!) heeft er een concurrent voor gemaakt die op zowel 230 Volt als op 400 Volt werkt. Voor dat laatste heb je dan wel een aparte omvormer nodig, maar dan verbruikt hij ineens 6500 Watt, dus een stuk sterker op 3-fasenstroom. Dr. Schulze gebruikt deze zelfde motor ook voor hun doorslijper en hun ringzaag. Opvallend is dat deze machine ook een soort snelspanknop heeft en een handvat dat in allerlei standen te verstellen is. Elektrische diamantkettingzagen zijn een stuk stiller, maar niet noodzakelijk lichter dan benzinemotoren.

Pneumatische betonkettingzaag

Voor toepassingen waar vonken wegens brandgevaar absoluut ongewenst zijn is er ook een versie op lucht beschikbaar. ICS levert er zo een, in te zetten op plekken waar bijvoorbeeld veel leidingen lopen.

Voor- en nadelen van de verschillende typen

Sterk en licht

beeldhouwer Koen van Velzen zaagt beeld Mozes van Lambertuskerk in Veghel los met betonkettingzaag / diamantkettingzaag

beelden loszagen met de kettingzaag

Ik wil niet beweren dat ik alles weet van de verschillende soorten diamantkettingzaag. Ik heb in het verleden gewerkt met hydraulische zagen van ICS, met een oudere benzineversie van ICS die steeds stikte en erg lawaaierig was en stonk, en nu dus met mijn eigen elektrische zaag. Maar kort gezegd: benzinezagen zijn erg flexibel in gebruik omdat ze alleen een watervoorziening nodig hebben. Dat kan al met een tank en een pomp, al zal die pomp dan ook weer op een aggregaat of een benzinemotor moeten lopen. Het wordt al een stuk makkelijker als er gewoon een waterleiding voorhanden is. Nadeel is dus de herrie en de stank. Voor dat laatste kun je de brandstof aanpassen, dat scheelt al wat. Maar als je, zoals ik toen in Nijmegen aan de Stevenskerk, urenlang achtereen moet zagen in een dicht bebouwde omgeving, dan kun je het anderen en jezelf niet aan doen om midden in de stad te gaan zagen. Stihl was mijn keuze geweest als ik een benzinezaag had gewild, omdat ik al heel veel met Stihl heb gewerkt (houtkettingzagen, heggescharen en bosmaaiers), en onder de indruk was van hun kwaliteit. Daarbij is hij ook nog eens vrij licht in gewicht.

Veel kracht en diep zagen

Dan is de hydraulische versie al een stuk stiller. Je hoort hem duidelijk, maar niet oorverdovend. Met het hydrostation op benzine is er al wat meer herrie. Deze machine is eigenlijk vooral geschikt voor werk op een goed georganiseerde bouwplaats. Je kunt heel diep zagen met de hydraulische versie en hebt veel vermogen, maar het is met het grote powerpack voor de oliedruk gewoon niet makkelijk te verplaatsen. Zeker niet als je op krachtstroom werkt. Ik heb altijd een hekel aan deze machines gehad omdat de zware hydrauliekslangen het werken zo zwaar maken. Ik was altijd aan het zoeken naar plekken waaraan ik ze kon ophangen met een eind touw of ik had ze over mijn schouder geslagen. Wel is het een heel betrouwbare machine; er kan weinig aan kapot. Hij kan tegen een stootje en kan zelfs onder water nog prima zijn werk doen.

Geen vonken

De pneumatische versie van de diamantkettingzaag is me niet bekend, maar afgaand op alle luchtdrukapparatuur lijkt me dat deze bij lage toeren niet veel kracht meer over houdt. Een groot luchtverbruik leidt ook altijd tot een koeleffect, dus ik vraag me af hoe dit werkt bij lagere omgevingstemperaturen. Misschien dat je er dan een luchtdroger bij nodig zult hebben. En je zult een grote dieselcompressor moeten huren. Ik verwacht dat deze ook een behoorlijk luid gierend lawaai maakt.

Geen stank en flexibel

Mijn elektrische versie was voor mij de uitkomst. Hij is natuurlijk niet stil, maar véél minder herrie dan een benzinemotor. Je kunt minder snel zagen dan met sommige benzine- en hydraulische zagen, omdat je minder vermogen hebt. De versie van Dr. Schulze belooft verschillende opties voor kettingen en zwaard. Maar een elektromotor van 3500 watt is geen licht dingetje, dus hij valt net zo zwaar of zwaarder uit dan met een benzinemotor.

Kettingen en snelspanner

Bij Stihl hebben ze hun eigen zwaard en ketting ontwikkeld, al hoor ik wel dat een ketting met diamant op elke schakel niet altijd handig is: soms slijt de ketting zelf sneller dan de diamant, en dan ben je dus te duur uit. Bijvoorbeeld als je zandsteen of baksteen zaagt. Dat is de reden dat ICS verschillende kettingen uitbrengt, bijvoorbeeld voor baksteen, vers beton, hard beton, graniet en een economische versie.

Nu rekt een diamantketting echt heel snel uit. Je bent tijdens het zagen voortdurend aan het controleren of de spanning nog goed is. Een te strakke ketting trekt het zwaard krom en klemt dus in de zaagsnede, een te losse ketting kan eraf lopen of gaat ook ‘zoeken’ in de zaagsnede. Hij moet zo los hangen dat de schakels aan de onderzijde van het zwaard net niet meer in de rails hangen. Als de motor aantrekt is het dan precies goed. Spannen is een vervelende klus: je moet steeds de twee moeren die je net strak hebt aangedraaid weer losdraaien, dan een lastig te bereiken sleufmoer achter de ketting aandraaien en tenslotte weer de twee borgmoeren vastdraaien. Bij Mito hebben ze daar wat op gevonden: een snelspanner bovenop de diamantkettingzaag. Deze machine komt van Chicago Diamond Supply en werkt op hydrauliek, maar ik denk dat er snel meer zullen volgen.

Ook Dr. Schulze heeft iets in die richting, dacht ik te zien. Helaas geen video’s hoe dat ding werkt.

Toepassingen voor de diamantkettingzaag

Ik gebruik mijn diamantkettingzaag voor het loszagen van stukken steen en beelden, als ik dieper wil zagen dan de 7 cm van mijn haakse slijper. De laatste keren waren bijvoorbeeld diepe zaagsneden in hardstenen kruisbloemen, het verkleinen van tufstenen kantbloemen, zagen achter de rug van Noach, en om Mozes en Aaron los te zagen van de muur, en om een sokkel te verwijderen.

In de restauratie wordt het gebruikt om grote stukken uit een gevel te halen met minimale schade eromheen. In de bouw gebruiken ze het voor allerlei aanpassingen aan bestaande gebouwen, al zijn daar ook grote cirkelzagen en draadzagen veel in gebruik.

Tabel

tabel kettingzaagmachines

-klik op de afbeelding voor dit bestand in pdf-

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑

en op YouTube↑

Beeld ‘De Nacht’ voor de Eusebiustoren


Laatste fase van de toren

Het werk aan de toren van de Eusebiuskerk nadert de afronding. Eigenlijk zijn de beelden van De Dag en De Nacht nog de laatste stukken waar met klem op wordt gewacht. Daarom denk ik dat er een diepe zucht van opluchting vanaf de kerktoren kwam toen ik deze week De Nacht had afgerond. De toren, en een deel van de kerk, moet immers uit de steigers zijn als er dit najaar een herdenking wordt gehouden van de Slag om Arnhem, 75 jaar geleden. Maar dit beeld is niet het enige dat nog moest gebeuren. Zo ben ik aan het hakken geweest voor de Sint-Janskathedraal in Den Bosch, voor de Utrechtse Domkerk, nogmaals voor de Sint Jan, en de luchtboogbeelden voor de Eusebiuskerk zelf moeten ook nog op tijd klaar zijn.

Dag en Nacht

Dit hoekbeeld zit op zo’n 15 meter hoogte en is oorspronkelijk gehouwen in tufsteen door Eduard van Kuilenburg. Het maakt deel uit van een paar: er is een man met een haan die zijn handboeien verbreekt en met een dweil zwaait (of moet het een fakkel voorstellen?), en ook deze vrouw met een nest uilen dus. De Dag en De Nacht. Deze wulpse jonge dame zit met de linkerhand in haar haar, op één knie, met in de rechterhand een stok. De bedoeling van de stok is mij niet duidelijk, of het moet een gedoofde kaars zijn. De uilen moeten het nachtleven verbeelden, de haan en de verbroken boeien de dageraad. Ik neem aan dat hij een fakkel dooft en niet van plan is om te gaan dweilen, want hij heeft geen emmer bij zich.

Voorzagen

Het reliëf is het grootste blok dat we in de afgelopen jaren voor deze kerk onderhanden kregen: bijna 1m³. Vanwege de tijdsdruk besloten we weer gebruik te maken van de kopieerzaagmachine, maar het blok was zo groot dat het niet eens kon ronddraaien op de draaischijf van de machine. Ik moest er een aantal hoeken afzagen zodat het wel paste. Het waren wel net die hoeken die uiteindelijk in het metselwerk ingebed worden, dus je zult er niets van zien. Met dit voorzagen bespaar ik me dagenlang meetwerk, zodat ik vrij vlot al heel veel op het oog kan hakken. Ook scheelt het me heel veel grof hakwerk en zagen met een haakse slijper, zodat ik veel minder van het zware werk hoef te doen. Ik heb bovenin het nieuwe blok twee RVS draadeinden M16 verlijmd waar ik een hijsoog kan opschroeven, zodat het blok makkelijk te verplaatsen was. Ook makkelijk op de steiger straks voor de restauratiemetselaars.

Voetjes

Het blok nieuwe Muschelkalksteen van ruim 1800 kilo werd geleverd door de Steenhouwerij, die ook de profielen erop maakte. Helaas is de steenhouwer ietwat voortvarend geweest, waardoor ik wat steen miste voor de tenen van de dame. Daarbij kwam dat het originele beeld een dame was met een unieke anatomie. Haar knie stond recht vooruit, maar haar voet naar de kijkers thuis gericht. Dus ik heb van de nood een deugd gemaakt en meteen de gelegenheid te baat genomen om de linkervoet een wat logischere stand te geven. De rechtervoet miste ook heel wat steen, maar toch kon ik die er nog heel aardig uit krijgen door hem meer naar achter te leggen en iets vlakker te plaatsen. Als je het origineel er niet naast legt valt het niet meer op. Het was een interessante uitdaging en uiteindelijk erg naar mijn zin gelukt (zie de diashow hieronder voor de plaatjes).

Nest uilskuikens, afwerking

Bij haar rechterschouder hangt een uilenmoeder met haar nest met twee jongen. De uilskuikens zien er aandoenlijk uit, met hun verbaasde blik.

Ik heb het hele beeld met een brede tandbeitel afgewerkt, en daarna het lijf van de jongedame met een grove rasp gladder gemaakt, zodat de beitelsporen nog net zichtbaar zijn voor een levendig effect. Haar haren en ook de veren van de uil heb ik met het tandijzer geaccentueerd.

Beeld De Nacht door Eduard van Kuilenburg- nieuwe kopie in MuschelkalksteenBeeld De Nacht door Eduard van Kuilenburg- nieuwe kopie in Muschelkalksteen

Kip zonder kop

Het beeld van De Dag was er behoorlijk wat slechter aan toe dan De Nacht. De haan en de man misten hun hoofd, en ook de hand met de fakkel ontbrak. Vandaar dat ik eerst een aantal onderdelen moest reconstrueren voordat ik kon gaan voorzagen. Ik boetseerde de hals en kop van de haan met plastiline en ook de hand stond er vrij snel op. Het lastige was de stand van de originele hand, want op de enige foto die ik had stonden de vingers in een bijna onmogelijke houding. Maar de kop was meer een uitdaging. Deze jongeling had namelijk nogal een groot hoofd. Ik had een stuk harde pirschuim op de schouders gelijmd en vandaaruit ben ik gaan zoeken naar de juiste grootte, stand en vorm van het hoofd.
Telkens heb ik geprobeerd met foto’s mijn progressie te vergelijken met het originele plaatje. Uiteindelijk besloot Stide dit beeld te gaan hakken en dus heeft hij er de laatste hand aan gelegd. Zie de galerij hieronder voor een impressie.

Galerij -klik op een miniatuur voor de hele foto-

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑

en op YouTube↑

De Oppergodmajoor (luchtboogbeeld)

luchtboogbeeld De Oppergodmajoor van George vd Wagt. Kopiëren in kalksteenHet volgende luchtboogbeeld is het bovenste van luchtboog 33. De beelden op deze boog zijn in 1954 gemaakt door George van der Wagt, en stellen zes lammen, blinden en kreupelen voor, naar aanleiding van de Zaligsprekingen van de Bergrede. Bovenaan zit een mannelijke figuur met een baard, in een zegenende houding.

Mudra

luchtboogbeeld De Oppergodmajoor (met Abhaya Mudra) van George vd Wagt. Kopie in kalksteenDeze zegenende houding wordt vaak afgebeeld in de christelijke kunst, met name op iconen. Ik weet niet of deze houding in de christelijke literatuur een naam heeft. Ik ken hem wel uit de Oosterse yoga; daar heet dit handgebaar de Abhaya Mudra: ‘zonder vrees’-handgebaar. Het is bedoeld om alle angst weg te nemen van de gezegende persoon. In het Westen heeft dit gebaar een meer algemeen zegenende betekenis.

Oppergodmajoor

De Zaligsprekingen: oud luchtboogbeeldje Vrouw Met Hoofdpijn

De Zaligsprekingen: oud luchtboogbeeldje Vrouw Met Hoofdpijn

Het is me niet duidelijk wie dit beeld moet voorstellen. In de archiefstukken van de restauratie wordt dit als ‘profeet’ betiteld, maar ik denk dat het eerder God de vader moet voorstellen, op zijn hemelse troon. Misschien heeft de beeldhouwer hiermee bedoeld dat de mensen die lijden gezegend worden. Van der Wagt was kennelijk niet religieus. In een krantenartikel uit die tijd legt hij uit dat hij niet wist waar het verhaal van de Dwaze en Wijze Maagden over ging. Hij heeft een bijbel geleend en het verhaal gelezen, ‘en daarom sjouwen er nu allemaal vrouwen met oliekannetjes over de kerk’. Dus ik vermoed dat hij niet zozeer een hogere betekenis aan dit beeld toekende, maar de reeks ermee afrondde. Misschien is dit ook op verzoek van het kerkbestuur gebeurd, of wie de iconografische thema’s dan ook bepaalde.

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram
en op Twitter
en op YouTube

Luchtboogbeeldje: Een Dwaze Maagd


Een dwaze maagd

luchtboogbeeldje van de Eusebiuskerk in Arnhem: een Dwaze Maagd

het oude beeld van tufsteen

Van de luchtbogen die we nu onder handen hebben, heeft elk zijn eigen thema. Zo zijn er zeven bazuinengelen, mensen die de Zaligsprekingen uitbeelden, een groep Wijze Maagden en dit beeld van de laatste boog beeldt een Dwaze Maagd uit.

In het kort gaat het verhaal zo: …Lees het hele artikel…

Thomas van Aquino (zandsteen) voor de Sint Jan

beeld van Thomas van Aquino

Thomas van Aquino: hier het beeld nog in zijn nis van de Sint Janskathedraal

Sint Janskathedraal

Het groot onderhoud aan de Sint-Janskathedraal gaat gestadig verder. Ieder jaar of misschien twee jaar, daar wil ik vanaf zijn, wordt er één travee van de kerk aangepakt: 1 steunbeer en 1 venstergevel. Dit jaar heb ik al wat werk gehad aan twee wimbergen, een …Lees het hele artikel…

Twee griffioenen met een groot schild

griffioenen met schild ingang kasteel plastilinemodelHet volgende project is al een heel lange tijd onderweg. Al ruim een jaar geleden kreeg ik deze aanvraag, en pas nu is er de rust en tijd om dit goed aan te pakken. Het is dan ook geen simpel projectje tussendoor. …Lees het hele artikel…

Luchtboogbeelden: vier maal Noachs Ark

Theo van Reijns thema van Noachs Ark

Er staan 96 luchtboogbeeldjes op de Eusebiuskerk in Arnhem, verdeeld over 14 luchtbogen. Vier luchtbogen zijn gevuld met dierfiguren rond het thema van Noachs Ark, ontworpen door de Haarlemse beeldhouwer Theo van Reijn (en voor het grootste deel gehouwen door zijn uitvoerend beeldhouwer Eduard van Kuilenburg). Hij bekroonde elk van deze …Lees het hele artikel…

Kantbloemen: Gotische hogels voor de Utrechtse Domkerk

Reconstructie van kantbloemen

verweerde oude kantbloemen van Ettringer tufsteen aan de Domkerk in Utrecht

verweerde oude kantbloem van Ettringer tufsteen

De Domkerk in Utrecht staat in de steigers. Vooral veel natuursteen wordt momenteel onderhanden genomen, en onderdeel daarvan zijn 16 tufstenen kantbloemen, oftewel gotische bladvormen ter versiering van de omlijsting van de spitsboogvensters. Na verschillende eeuwen van kopiëren was er van de oorspronkelijke vorm niet veel meer terug te vinden. Dat was reden genoeg om …Lees het hele artikel…

Een aap met een pruik (luchtboogbeeld)

luchtboogbeeldje Aap, kopiëren van tufsteen naar Muschelkalk

het kopiëren van de Aap

De oude Aap van tufsteen

Een van de leukste luchtboogbeeldjes uit de reeks ‘de Ark van Noach’ door Theo van Reijn is nu aan de beurt: een Aap. Het beestje heeft een aandoenlijk buikje, magere pootjes en een Brede Glimlach op zijn snuit. En een pruik.

Dat mijn voorzaagmachine na alle sleutel- en laswerk nu zo zuiver kan zagen is ook goed te zien in het voorgezaagde blok. Het scheelt aardig wat …Lees het hele artikel…

Een Alk zonder kop (luchtboogbeeld)

Voorzagen in de sneeuw

beeldhouwerij Van Velzen kijkt uit over besneeuwde velden deze winterHet volgende luchtboogbeeld voor de Eusebiuskerk is klaar. Ik ben druk bezig geweest om alle blokken steen die ik nog had liggen voor luchtboog 4 en 5 voor te zagen, voordat er misschien een echte vorstperiode aankwam. Omdat mijn zaagmachine gewoon buiten staat kan ik bij vorst niet zagen, want dan …Lees het hele artikel…