Een Japanse lantaarn voor Clingendael

Een oude Japanse lantaarn

Japanse tuin Clingendael

Japanse Tuin van Landgoed Clingendael. Foto door Takeaway – eigen werk, CC BY-SA 4.0

Je kent ze vast wel: de granieten lantaarns die in Japanse tuinen staan opgesteld. Ik wist het niet, maar ook in Nederland hebben we prachtige Japans-achtige tuinen. Eigenlijk mag je ze niet echt Japanse Tuin noemen, want de criteria daarvoor zijn kennelijk heel erg streng. Regel 1 is geloof ik dat het in Japan moet zijn, en dat lukt niet in Nederland. Maar goed, in Den Haag, en wel op het terrein van Landgoed Clingendael in Wassenaar, is ook een Japanse tuin. Een hele mooie die rond 1915 is aangelegd en maar 8 weken per jaar open is. Om het mos te sparen.

Kopiëren in Beiers graniet

blokken Flossenburger graniet gelbgrauRond de tijd van de aanleg van deze tuin importeerde de eigenares een aantal granieten lantaarns voor haar tuin. Daaronder bevond zich ook een wat primitief aandoende Japanse lantaarn van Shirakawa-graniet. Deze verweerde echter al snel en is in de loop der jaren een aantal keren hersteld. Totdat ik in mei 2017 benaderd werd door Raymund Bervoets van Restauratie Breda, die mij de vraag stelde wat het zou kosten om een kopie te hakken in Beiers graniet.

De lantaarn bestond uit vijf onderdelen: de voet, de schacht, de vuurkamer, het dak en de dop. Gewoonlijk liggen de onderdelen allemaal los op elkaar gestapeld, maar bij deze was door alle reparaties het een en ander op elkaar gelijmd. De voet was indertijd zoek geraakt, misschien verweerd en opgeruimd, dus daar was ooit een gegoten stuk onder gezet.

Chrysantenthema

reconstructie schacht en vuurkamer lantaarn op zaagmachineGewoonlijk ziet Japanse lantaarn er heel anders uit. Om te beginnen hebben ze niet 20 maar 16 lobben, en dragen daarmee het predicaat ‘keizerlijk’. Ook zijn voet en schacht veel duidelijker uitgewerkt. Maar er was wel de overeenkomst dat het dak van deze lantaarn bestond uit chrysantenblaadjes. Misschien was dit een wat rustiekere versie van een officiële lantaarn?

Raymund had veel onderzoek gedaan naar de juiste vormentaal voor deze lantaarn. Op basis daarvan werd een plan opgesteld voor het kopiëren. Er moest een nieuw ontwerp voor het voetstuk komen, met net als het dak en de schacht 20 lobben. De schacht moest ietwat een buikje krijgen. De vuurkamer moest verdiepte ‘neggen’ krijgen zodat er een voorzetraampje van rijstpapier in past. Het dak moest 20 chrysantblaadjes krijgen zoals het origineel, maar dan wat scherper en voller, en de dop moest weer een puntje krijgen. En het geheel moest een handgehouwen karakter krijgen.

Natuurlijk, geen probleem! U vraagt, wij draaien.

Aan de slag

voorzagen van granieten schachtstuk op zaagmachineAmbtelijke molens malen nooit erg snel en zeker niet in Den Haag, maar eind 2019 kreeg ik het groene licht en kon ik de lantaarn gaan completeren en vervolgens kopiëren in Flossenburger gelb-grau graniet. Met gips heelde ik de vijf onderdelen aan, zaagde de grote vormen uit op mijn voorzaagmachine, en hakte de kopie net zo onregelmatig als het origineel. Veel details waren sterk teruggesleten, dus mocht ik deze een stuk duidelijker terugbrengen in de kopie.

Het hakken van de lantaarnvoet

lantaarnvoet graniet voltooidDe voet moest half in de aarde komen, en een laagje aarde moest het afdekken. Het leek mij mooier om ook het deel wat ondergronds zou komen een handgehouwen afwerking te geven. Hiervan heb ik een kort filmpje gemaakt. Het valt nog niet mee om met een chroomvanadium puntbeitel in graniet te houwen! Pas op het laatst bedacht ik me dat ik nog een hardmetalen (widia-) spitsijzer had liggen. Dat bleek opvallend veel makkelijker te gaan. Bij de eerste beitel was de punt al na een paar slagen stomp, maar met de widiabeitel kon ik lang blijven hakken. Ik was bang dat de punt ervan bij de eerste klappen al zou verbrijzelen, maar het ging allemaal zonder enig probleem.

Bijzondere manier van beleving van een Japanse lantaarn

De Japanse tuin in Wassenaar is eigenlijk te populair om iedereen het in alle rust te laten beleven. Als er het hele jaar door toegang tot de tuin zou zijn, dan zou het mos de vele fotosessies niet overleven. Daarom is het maar acht weken per jaar voor het publiek toegankelijk. Maar niet iedereen houdt zich daaraan! Het is al een aantal keren voorgekomen dat ongenode bezoekers zich ’s nachts in de tuin begaven en met lantaarns begonnen te stoeien. Omdat alle delen los gestapeld zijn, lagen er regelmatig onderdelen in de sloot.

Jampot en dop

lantaarn in Japanse tuinOm die reden hebben we overlegd hoe we de kopie wat stabieler konden maken. De uitkomst was dat ik voor ieder onderdeel een soort jampotconstructie zou maken. In het onderliggende deel zou ik een opstaande rand maken, en het daarboven geplaatste deel kreeg dan een holte waardoor deze precies over die rand past. Als de dop van een jampot.

Hierdoor is de stapeling niet onderling meer te verschuiven, maar nog wel weg te tillen. Daarom hebben we bij de plaatsing ook nog een flexibele kitlijm tussen de delen aangebracht. Op die manier zijn de onderdelen eventueel ooit nog eens met enig beleid te verwijderen, maar zijn ze wel wat beter verankerd als iemand het omver wil gooien.

Galerij

-klik op een foto voor een vergrote weergave-

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑
en op YouTube↑

Beeld van Paus Leo de Grote, deel twee

in het voegvlak bevinden zich twee rvs pennen van 20 mm dik. Beeld van Paus Leo de Grote

1 Beeld uit twee delen

het boven- en onderlijf van het beeld van Paus Leo de Grote zijn voorgezaagdHet werk aan het beeld van Paus Leo de Grote verloopt veel voorspoediger dan ik had verwacht. Toen ik aan de beoordelingscommissie en aan mijn collega’s uitlegde hoe ik van plan was om het beeld uit twee delen te gaan maken, vonden de meesten het maar een gewaagde aanpak. Het beeld moet namelijk uit twee delen gemaakt worden, zoals ik al eerder uitlegde in het vorige artikel en het artikel over het soortgelijke beeld van Thomas van Aquino.

In het origineel staan de steenlagen verticaal, maar voor de kopie wenste men de lagen horizontaal. Omdat er geen blokken Udelfanger zandsteen bestaan die hoog genoeg zijn, moet het dus uit twee stukken gemaakt worden. Waar leg je dan de naad? Een eerste voorstel was om het onderaan en bovenaan het beeld te doen, onder de lijn van kwastjes van zijn bovenkleed, plus nog een bij de kroon. Ik heb zelf voorgesteld om de stiknaad van het gewaad te volgen langs de onderste lijn van het kruis op zijn kazuifel.

Eerst de voorstelling opzoeken

Het ruw voorhakken van het bovenlijf van het beeld van Paus Leo de GroteNu kan ik niet zomaar de twee stukken na het voorzagen op elkaar plakken. Ten eerste zit er aan beide delen nog veel extra materiaal op de plek van het voegvlak. Ten tweede heb ik nog twee keer een hand met een boek. Het boek moet op het bovenste deel verwijderd worden, omdat dit stuk achter het boek langsloopt. Ook kon ik met mijn voorzaagmachine niet overal bij komen. Dus ik moet wel beide delen deels gaan voorhakken om te zien hoe het allemaal past.

Voegvlak bepalen

boven- en onderlijf ver genoeg bewerkt om de twee delen aaneen te passenHet voegvlak loopt niet recht door het beeld, maar maakt een behoorlijk kromme lijn. Het lastige is enerzijds die kromming in beide delen gelijk te krijgen. Het moet ook exact passen en de lijnen van het gewaad moeten mooi doorlopen. Anderzijds is er een kwetsbaar punt bij beide schouders, waar de steen niet haaks naar binnen loopt, maar een dunne wig zal vormen. Op die plek moest ik extra voorzichtig zijn dat ik niets per ongeluk zou afbreken.

Hijsen en zakken

eerste passing van het beeld is veelbelovend.Zodra ik de lijn van het kazuifel goed bepaald had op beide delen kon ik de overtollige steen weghakken. Ik hing de kop in de takel met twee dunne bandjes die ik in de juiste stand had geknoopt. Toen werd het een kwestie van zakken, kijken waar het niet past, hijsen, aanpassen, weer zakken, en herhalen, net zo lang tot het goed was. Ik had het onderstuk van het beeld van Paus Leo de Grote wat kleiner gemaakt, zodat het bovenlijf er overheen paste als een deksel. Op de foto zie je een beginstadium; het past hier nog niet goed genoeg omdat er bij de schouders nog spleten zijn.

Ankers aanbrengen

in het voegvlak bevinden zich twee rvs pennen van 20 mm dik. Beeld van Paus Leo de GroteOm een echt sterke verbinding tussen de twee delen te maken heb ik twee ankerstaven ingebracht van 20 mm dik rvs draadeind. Nu moeten die stangen goed in de beide delen passen en niet de uitlijning verstoren. Daarom is het belangrijk dat ze exact parallel staan. Ook moeten de gaten in de twee stukken precies boven elkaar liggen en in elkaars verlengde. Het is altijd goed opletten bij het boren! Toen de vier gaten eenmaal naar mijn zin waren en bleek dat de uitlijning nog steeds hetzelfde was, heb ik de twee pennen met epoxy verlijmd. Toen zaten de twee stukken stevig aan elkaar vast, maar in het voegvlak was nog steeds ruimte. Het is bijna ondoenlijk om dit zo te maken dat ze minder dan een millimeter van elkaar af liggen.

Aangieten

tweedelig beeld van Paus Leo de Grote in Udelfanger zandsteen: het aangieten van de lijmnaad met restauratiemortel

Maar in dit geval werkte die ruimte in mijn voordeel. Behalve de vier boorgaten voor de pennen had ik ook een extra gat geboord, dat in de nek van het beeld van Paus Leo de Grote uitkwam. Ik had nog een emmer met Jahn gietmortel staan die ik goed kon gebruiken. Eerst sproeide ik het beeld en vooral de gietnaad kletsnat, zodat de mortel niet te snel zou uitdrogen en dus niet de hele holte zou vullen.

de witte gietmortel in de gietkomDaarna nam ik wat boetseerklei en smeerde daarmee de naad bijna helemaal dicht. Alleen bij de schouders liet ik een gaatje over. Dit waren de hoogste punten, dus daar kon lucht opgesloten raken. Vervolgens boetseerde ik een gietkommetje in de nek van de paus. De laatste stappen waren eenvoudig: gietmortel aanmaken, gieten totdat de schouders begonnen te lekken, de schouders dichtsmeren en verder gieten tot de gietkom vol was. Na een paar dagen was de gietnaad perfect gedicht: poreus genoeg, maar stevig en goed verbonden. Ten slotte heb ik met restauratiemortel voor Udelfanger zandsteen het piepkleine naadje nog gedicht, zodat je er helemaal niets meer van ziet.

Vormgeven

begin met detailleren van de kop en de kroonEn de rest is simpel genoeg: gewoon nahakken hoe het origineel eruitziet. Ik werk van boven naar beneden en ben inmiddels bij de baard aanbeland. Ik heb veel werk gehad aan de kroon en het kruis, om het allemaal mooi strak te krijgen. Toch zit er nog veel werk in bij het afwerken, maar dat komt allemaal later. Voor nu ben ik in ieder geval heel blij dat alles mooi past en dat het zonder brokken gelukt is.

Galerij

 

detailleren van de baard en het gezicht

detailleren baard en gezicht

Lees het vervolg van het werk aan dit beeld in het volgende artikel.

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑
en op YouTube↑

Paus Leo de Grote voorzagen

bovenlijf beeld Paus Leo de

Nog een heiligenbeeld

glas-in-loodraam Paus Gregorius

paus Gregorius leek verdacht veel op Paus Leo

glas-in-loodraam met opschrift Gregor. Magn.

Maar de naam van deze paus staat onderaan het venster: Gregorius Magnificus

Zoals je je misschien herinnert heb ik eerder dit jaar het beeld van Thomas van Aquino voor de Sint-Janskathedraal afgerond. Het beeld is intussen geplaatst en ik kon meteen verder met het volgende beeld: Paus Leo de Grote. Het is een ruim honderd jaar oud beeld van een bebaarde man met een tiara, een boek en een Byzantijns kruis. Eerst dacht ik nog dat het Paus Gregorius de Grote moest voorstellen, omdat het glas-in-loodraam achter het beeld een soortgelijke paus weergeeft: ook met boek en Byzantijns kruis en tiara, maar zonder baard en met een duif.

Attila de Hun

Scheuren in het gezicht van het beeld van Paus Leo

verweringssporen in het gezicht

Maar uiteindelijk bleek dat ik me toch vergiste, onder meer omdat op de console van dit beeld Attila de Hun staat afgebeeld. In het jaar 452 lag het Hunnenleger klaar bij het Gardameer, met plannen om Rome aan te vallen, maar Paus Leo bezocht hem en praatte het hem uit zijn hoofd. Over overredingskracht gesproken. Paus Gregorius kwam pas honderd jaar later.

Verweringsproces

kleed van het beeld van Paus Leo is verweerd

verdwenen plooien in het kleed

De twee beelden van Thomas van Aquino vertrokken in een krat naar Den Bosch, waar het nieuwe beeld op de kerk werd geplaatst en het oude beeld in het museum werd bijgezet. Per kerende post kreeg ik het oude beeld van paus Leo terug. Bij het steigerbezoek had ik al gemerkt dat het beeld nog wel bijna alle details had, maar dat de steen er niet al te best aan toe is.

Net als bij Thomas is het beeld gemaakt van Udelfanger zandsteen. Het materiaal is indertijd verticaal toegepast, en dat heeft gevolgen gehad bij de verwering: verticale uitspoelingssporen en het verdwijnen van een aantal plooien van zijn kleed. Ook is het beeld aan de achterkant sterk afgebladderd en als er nu niets gebeurt heb je kans dat over een jaar of tien veel details nog veel sterker aangetast zijn en dat het heel lastig wordt om een goede reconstructie te maken.

Staand leger

voet van het beeld van Paus Leo de Grote

afgebrokkelde plooien

Zoals ik heb uitgelegd in het eerste artikel over het beeld van Thomas van Aquino is het niet wenselijk als de lagen verticaal door het beeld lopen. Maar het is niet altijd mogelijk om dat te vermijden. In de steengroeve is de laagdikte niet groter dan zo’n 120 centimeter, en het beeld is minimaal 150 cm. Om die reden heeft men indertijd een liggend stuk steen uitgekozen en dat rechtop gezet. Dat noemt men staand leger. Maar deze keer moet ik een beeld maken met liggend leger, waarin de lagen dus horizontaal lopen. Dat kan alleen als ik ook dit beeld uit twee stukken maak. Een lijf en een stuk met hoofd en schouders.

Voorzagen

voorzagen nieuwe beeld, stap 2

voorzagen onderlijf, stap 2

Ik had al blokken steen klaar liggen op het erf: een reststuk van het bovenlijf van Thomas en de tweede helft van het blok waaruit ik Serges engel heb gezaagd. Die twee stukken waren niet van mij, maar van de Sint-Jan. Na overleg is besloten dat ik deze twee blokken kon gebruiken voor dit beeld. Ik begon met het reconstrueren van de missende onderdelen met plastilineklei. Aansluitend kwam het voorzagen van het onderlijf, in drie stappen van grof naar fijn. Daarna volgde hetzelfde proces voor het bovenlijf.

Volgende stap

voorzagen hoofd van het nieuwe beeld, stap 2

voorzagen schouders en hoofd, stap 2

Hierna komt het voorhakken van de twee stukken waar de naad moet komen. Het plan is om de onderste lijn te volgen van het kruis op het kazuifel van de paus. Het zal een lastig klusje worden! Lees het vervolg van deze interessante uitdaging in het volgende artikel over dit beeld.

voorzagen van het nieuwe beeld, stap 3

voorzagen onderlijf klaar

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑
en op YouTube↑

Jaaroverzicht 2019

250ste blogbericht

2019 was een leuk jaar! Ik heb weer van alles onder handen gehad, waarvan vooral veel ornamentwerk voor de Utrechtse Domkerk en de Eusebiuskerk in Arnhem. Tijd voor een jaaroverzicht 2019.

Blauwe sodaliet

vrouw in blauwe steen Niet alles wat ik dit jaar gedaan heb is op mijn blog gepubliceerd. Zo heb ik een paar dingen voor andere beeldhouwers gedaan. Een daarvan was een groot beeld in blauwe sodaliet, van een gestileerde dame. Ik heb het gipsmodel in de nieuwe steen nagezaagd en vervolgens gehouwen en gepolijst. Dit materiaal is lastig te bewerken maar het heeft een overdonderende kleur. Ik weet zeker dat het op de juiste plek veel indruk gaat maken. Door al die levendige kleuren is het op mijn foto lastig om de vormen te zien, maar rechtop en bij het goede licht (niet onder mijn afdak met gedempt licht) zal het wel goed te herkennen zijn. Omdat het voor een andere beeldhouwer is gemaakt, heb ik er indertijd geen melding van gemaakt op dit blog. Ik heb in een blogbericht wel laten zien hoe ik het blok met een kettingzaag op maat heb gezaagd.

Holocaustmonument

Het inschilderen van details in de scheur

Ook een project voor een andere beeldhouwer was een klein klusje dat ik vorige week voor Gerard Overeem uitvoerde: het hakken van een scheur in een granieten Monument voor de Holocaust. De scheur staat voor het leed van de Jodenvervolging dat zijn sporen heeft nagelaten. Lees hier↑ het bijbehorende krantenartikel. In een eerder krantenartikel meer uitleg over het monument. Het wordt op 27 januari 2020 onthuld.

Thomas van Aquino

kopie van beeld van Thomas van Aquino naast herstelde origineel

De kopie van het beeld van Thomas van Aquino was een project dat bijna dit hele jaar in beslag nam. In november 2018 kreeg ik het beeld binnen en begon ik met de reconstructie, in maart 2019 zaagde ik het blok Udelfanger zandsteen op maat en begon ik met het voorzagen. Ik begon ook enthousiast met het voorhakken van de twee delen en de stukken exact op elkaar passend te maken, maar er kwamen opeens allemaal opdrachten tussendoor voordat ik in oktober 2019 eindelijk het beeld kon afronden.

Paus Leo de Grote

het voorzagen van het hoofd van Paus Leo in zandsteen het voorzgen van het lijf van Paus Leo in zandsteenNadat ik dit beeld had afgeleverd kon ik meteen verder aan het volgende beeld voor de Sint-Janskathedraal: Paus Leo de Grote. Op dit moment ligt ook dit beeld even stil door een reis naar India, door het bovenstaande holocaustmonument en nog een opdracht van een Japanse Lantaarn. Maar ik kon de twee delen van het beeld nog wel helemaal voorzagen, zodat ik in het nieuwe jaar voortvarend van start kan. Ook dit beeld staat aan de noordzijde van de Sint-Janskathedraal in Den Bosch, en wel aan de linkerkant vanaf het beeld van Thomas dat ik hierboven noemde.

Een Japanse lantaarn

kopiëren van granieten Japanse lantaarmHet lijkt misschien of ik over deze twee beelden lang gedaan heb, maar dat is nog niets vergeleken bij de hekkensluiter van dit jaar. Voor de Japanse tuin van Landgoed Clingendael in Den Haag heb ik in mei 2017 al offerte uitgebracht, en pas nu komt het er echt van. Ik moest een gereconstrueerde kopie van een verweerde Japanse lantaarn hakken uit Beiers graniet. Ik ben inmiddels al aardig op weg, maar ik moet nog een gelobde voet hakken en daarna de detaillering nog met de klant afstemmen. Een blogbericht volgt!

Een marmeren vogelbad

een marmeren vogelbad in de vorm van een eend. jaaroverzicht 2019Soms krijg je aparte opdrachten. Een klant had als jongen een vogelbad in de vorm van een eend geboetseerd en wilde deze nu in marmer in zijn tuin. Natuurlijk kan dat. Helaas was zijn kleimodel inmiddels gesneuveld, dus moest ik eerst een reconstructie maken. Hiernaast een foto halverwege het proces.

Pan in porfier… alweer?

Pan in porfier: poten gehouwenIk heb eind oktober nog twee dagen kunnen vinden om even wat werk te doen aan mijn beeld van Pan in rode porfier. Zoals je in mijn laatste bericht erover kunt lezen was ik net begonnen met voorhakken toen ik het aan de kant moest leggen. Dat was ruim anderhalf jaar geleden (maart 2018).

Maar ik moest het beeld ook deze keer al weer snel aan de kant zetten omdat ik met andere projecten aan de gang moest, zoals Paus Leo. Toch heb ik de bokkenpoten, het gezicht, de handen en de fluit er grofweg op kunnen zetten. Op dit moment heb ik er al met al nog maar een dag of vijf aan kunnen hakken. Ik hoop dat ik in het komend jaar meer tijd kan vinden en het beeld zal kunnen afronden.

Een kopje voor de Eusebiuskerk in Arnhem

een simpel kopje in Udelfanger zandsteen voor de Eusebiuskerk. jaaroverzicht 2019De Eusebiuskerk bevat allerlei beeldhouwwerk. De kwaliteit varieert van heel fijn uitgewerkt tot vrij primitief, en van uit de bouwtijd tot nu. Ergens in een zijbeuk van de kerk, helemaal bovenin, ontbrak een klein mannenkopje↑ in een rij van 9 vrij primitief gemaakte hoofdjes. Drie waren er nog uit de bouwtijd van de kerk, en drie uit de jaren zestig van de 20e eeuw. Ik mocht voor de ontbrekende plek een kopje maken. Als het er maar net zo primitief uitzag. Dat is nog best lastig! Iemand zei tegen me dat je eigenlijk aan een metselaar of een beginner zou moeten vragen om het te maken, dan zou je misschien de juiste sfeer treffen. Ik heb er maar een mannetje met een pagekopje van gemaakt.

Meer voor de Eusebiuskerk: Twee gigantische pinakels

pinakelblokken Eusebiuskerk klaar voor verzendingVerreweg het meeste werk van dit jaar hebben we gehad aan ornamentwerk voor twee grote pinakels en omringend ornamentwerk van de noordbeuk van de Eusebiuskerk. Stide, Jelle, en ik, deels met ondersteuning door Serge, hebben er maanden werk aan gehad.

We hebben voor deze noordbeuk ornamenten gehouwen in twee soorten rode zandsteen, in Udelfanger zandsteen en in Massangis kalksteen. Het was zoveel werk dat ik op het laatst toe was aan een geintje.

Twee keer ornamenten voor de Domkerk

kantbloemen in weiberner tufsteen voor de Utrechtse Domkerk

voltooide kanthogels van volvic basaltlava, nat door de regen

Maar de Eusebiuskerk was niet de enige kerk waar we ornamenten voor maakten. Nadat we het vorige jaar afsloten met 29 tufstenen kanthogels voor de zuiderkapel van de Domkerk in Utrecht, kregen we deze zomer nog meer kantbloemen, in Volvic Basaltlava deze keer. Deze twintig kantbloemen hebben we met zijn vieren (Serge, Stide, Jelle en ik) ondanks vertragingen nog net op tijd kunnen afronden.

Ornamenten hakken op de Domtoren

proefhogel voor Domtoren UtrechtToegegeven, het was maar een klein proefproject, en het grote werk aan de Domtoren moet er nog aankomen. Maar toen de steiger rond de toren er nog niet stond zijn Jelle en ik twee dagen alle 465 traptreden van de Domtoren op geklauterd met al onze gereedschappen, en hebben helemaal bovenin een paar ornamenten op proef gebeeldhouwd, zodat daar de vervolgaanpak op kan worden afgestemd. Gelukkig was het prachtig weer en hadden we een schitterend uitzicht.

Familiewapen in Udelfanger zandsteen

kleine wapensteen in Udelfanger zandsteen-voltooidVoor de voorgevel van een boerderij in het oosten van het land maakte ik in oktober dit gevelsteentje met familiewapen, in Udelfanger zandsteen. Om het levendig te houden koos ik voor een barokke schildvorm, zodat het ook goed aftekent aan de gevel.

 

Familiewapen in hardsteen

familiewapen arduin met twee valken. Familiewapen, wapensteen, reliëf met wapen, familienwappenHet familiewapen dat ik later in diezelfde oktobermaand afrondde was heel wat groter: 41 x 66 cm. Het komt in een gerestaureerde pastorie aan de buitengevel, ergens in België. Ik heb veel plezier beleefd aan het vormen van de zwierige golven van het dekkleed en de piepkleine details van de helm.

Beeld de Nacht

Beeld De Nacht door Eduard van Kuilenburg- nieuwe kopie in MuschelkalksteenMaar het was niet alleen ornamenten wat de klok sloeg, ik had ook beeldhouwwerk onder handen. Voor de westgevel van de toren van de Eusebiuskerk mocht ik de grote kraagsteen met het beeld van De Nacht maken: een blote dame met een nest met uilen naast zich. Om het proces te versnellen heb ik deze en haar tegenhanger, De Dag, op mijn voorzaagmachine voorgezaagd. Het paste ook maar nèt: ik moest een aantal hoeken wegzagen, anders kon deze dame niet ronddraaien.

Luchtboogbeelden: Zeven Zonden

Kopie hakken van luchtboogbeeldje De WoedeHet was vorig jaar en het jaar daarvoor een drukte van belang met luchtboogbeelden. Dat was dit jaar wat minder, omdat de ornamenten alle aandacht opeisten. We hadden maar één boog te gaan, met de Zeven Zonden erop afgebeeld. Jelle maakte de IJdelheid, de Vraatzucht en de Hebzucht, Stide kreeg De Afgunst en de Wellust, en ik maakte de laatste twee.

De Woede was een luchtboogbeeldje van een man met een vertrokken gezicht die een mes trekt. Hij zat er nogal primitief bij, in zijn berenvel. Als enige man onder de vrouwen had hij eigenlijk niet zoveel te klagen, maar hij was er duidelijk niet tevreden mee.

luchtboogbeeld De Luiheid voltooidDe Luiheid daarentegen, oftewel de Ledigheid, maakte zich minder druk. Ze zat een beetje achterover haar werkpaard te strelen in haar uitdagende jurk, en leek meer uit op haar eigen gemakzucht.

Een kei met huisnummers

zwerfkei met huisnummer- klaarVoor een pand in Amersfoort maakte ik van een grote zwerfkei van rood graniet een huisnummer. Misschien dat ik toch nog ooit de cijfers ga vergulden voor de duidelijkheid.

Een boom met keien

Voor hetzelfde pand werkte ik mee aan een kunstwerk voor de bewoners: voor elke bewoner maakte ik een roestvrijstalen boomblaadje met hun eigen kei erop, die verwerkt werden tot een grote boom. Het was een hoop werk om alles te zagen, buigen, lassen en lijmen, zeker als je niet zo toegerust bent voor metaalbewerking. Het was wel heel leuk om te maken. Schilderes Sandra Nanning veranderde het trappenhuis in een drie verdiepingen omvattende boom.

Een lepelaar uit Haarlem

kleimodel en stenen lepelaarNiet alle beeldhouwwerk dat vervangen moet worden is verweerd geraakt. Soms verdwijnt er beeldhouwwerk door verbouwingen en willen latere bewoners het toch weer op hun pand, en heel soms wordt er iets gestolen. Zo ook met een boeddhakop, een pelikaan en een lepelaar in Haarlem. Gelukkig werd de pelikaan weer teruggevonden. Van de lepelaar maakte ik na reconstructie een kopie, en Jelle nam de boeddhakop voor zijn rekening.

Een hoop werk voor collega’s

voorgezaagde Engel voor de Sint-Janskathedraal in Den BoschZoals je misschien begrepen hebt, werk ik regelmatig samen met mijn collega’s Serge van Druten, Stide Vos en Jelle Steendam. Zij zijn net als ik alle drie zelfstandig ondernemers met een eenmanszaak. Alleen Jelle werkt op mijn eigen terrein; Stide heeft een eigen werkplaats naast mij en Serge 20 kilometer verderop. Ik vind het fijn om collega’s in de buurt te hebben en grotere opdrachten te kunnen delen.

Maar ik ben wel de enige met een eigen voorzaagmachine. Dat houdt in dat ik regelmatig het verzoek krijg om voor de anderen iets voor te zagen. Ook Jelle kan er goed mee overweg, dus die zaagt weleens voor mij en vooral voor zichzelf. Maar Jelle en ik hebben ook vaak genoeg beelden voor Stide en Serge voorgezaagd. Ook regel ik meestal de grote lijnen, de offertes en de verdeling van alle gezamenlijke projecten, zoals de Eusebius en de Domkerk.

herstellen van een gebroken tuinvaas. Jaaroverzicht 2019Jelle werkt voornamelijk onder mij, maar hij neemt ook eigen werk aan (neem eens een kijkje op zijn website). Dus regelmatig schuif ik dingen naar hem door waar ik zelf niet aan toe kom. Soms doet hij er wat langer over dan ik zelf zou doen, dat komt omdat ik dit werk uiteraard al langer doe. Helaas hebben we in Nederland geen specifieke opleiding tot restauratiebeeldhouwer, dus is het werk zelf zijn opleiding. Zo heeft Jelle dit jaar bijvoorbeeld een aantal tuinornamenten hersteld.

Nieuw jaar: muzikanten en apostelen

verweerde beelden van De Muzikanten in opslagWat zit er komend jaar aan te komen? Het allerbelangrijkste in het vooruitzicht is al het ornamentwerk dat we nog gaan krijgen van de restauratie van de Domtoren in Utrecht. Balustradepinakels, waterspuwers en diverse ornamenten.

Dan krijgen we vooral ook nog boog 14 en 16 van de Eusebiuskerk in Arnhem. Boog 14 bestaat uit een groep van 7 muzikanten en boog 16 bevat een aantal apostelen. Het zijn de laatste beelden die beeldhouwer Eduard van Kuilenburg maakte voor de kerk, en we kunnen hierin een overgang zien naar een wat hoekigere stijl. Er waren indertijd bij de oplevering (rond 1956) al geschrokken vragen van het kerkbestuur over de ‘overvolle luchtbogen’ die dit opleverde, ondanks dat de blokmaat niet groter was dan die van de eerder gemaakte beeldengroepen rond het koor. De apostelen vooral hebben massieve vuisten en bonkige koppen. We zien er naar uit om ze in nieuwe steen te kopiëren (als je wilt weten waarom deze beelden vervangen worden: lees dit artikel over de Ettringer tufsteen↑ waarvan ze gemaakt zijn).

Kisten vol puin en nog meer beelden te gaan

kisten met luchtboogbeelden die nog gekopieerd moeten worden.Dat zijn dus veertien beelden voor boog 14 en 16, waarvoor we begin januari de nieuwe blokken steen verwachten. We hebben er al plek voor ingeruimd. Maar er staan nog 12 kisten in onze opslag en een partij losse stukken buiten op het terrein, die ook allemaal nog een keer aan de beurt komen.

Een deel van deze overige beelden is sterk verweerd omdat deze na het impregneerproces in stukken uiteen gevallen zijn, en ligt als een laag puin onderin de kisten. Het zal nog een interessant project zijn om deze te reconstrueren. Àls dat al gebeurt, want men beraadt zich momenteel over een alternatieve invulling van de lege plekken. Wij hebben in ieder geval al offerte gedaan :).

Alle overige blogberichten van afgelopen jaar

Ik wens jullie allemaal een heel goed, leerzaam en creatief Nieuw Jaar. Allemaal bedankt voor het volgen van dit blog!

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Volg me op Instagram↑
en op Twitter↑
en op YouTube↑

Luchtboogbeeld De Ledigheid

-naar het eerste bericht over deze luchtboog-↑

eerste stadium van voorhakken De Ledigheid

Acedia

Het volgende luchtboogbeeld van boog 24 van de Eusebiuskerk in Arnhem was me niet helemaal duidelijk. We hebben alle zeven zonden voorbij zien komen, behalve de Luiheid, ook wel ledigheid, gemakzucht of traagheid genoemd, dus dit moest hem dan worden.

Ledigheid

vervolg hakken luchtboogbeeld De LedigheidAlleen snap ik niet goed hoe de beeldhouwer dit bedoeld had. Ik dacht dus ook eerst dat dit de Hoogmoed was, een dame met wellustig decolleté die hoog te paard zit. Of moet het een ezel voorstellen?

Dolce Far Niente

luchtboogbeeld De Ledigheid voltooidMisschien dat deze dame de doelloosheid van een rijke verveelde dame uitbeeldt, die nutteloos haar dagen slijt en de werkpaarden het werk laat doen? ‘Ledigheid is des duivels oorkussen,’ zei men vroeger al, al dacht ik altijd dat ze bedoelden dat je erg lenig moest zijn als je de duvel een zoen op zijn oor wilde geven. Deze dame is in ieder geval lenig genoeg!

Hoe het ook zij, ik heb het beeld gewoon gekopieerd. Al werkend merkte ik dat niet alleen de borsten overboord dreigen te hangen, maar zelfs de tepels zijn in beeld. ‘Het is zeker weer voedertijd’, merkte collega Stide op. ‘Hoezo?’ vroeg ik.

‘Nou,’ zei hij, ‘de biggetjes kijken al over de trog!’

Structuur

luchtboogbeeld De Ledigheid voltooid

Het oude beeld had een sterk verweerd oppervlak, maar toch was er iets te zien dat de beeldhouwer iets van structuur had aangebracht en een dikke wollen jurk had gesuggereerd. Dat heb ik geprobeerd na te bootsen door eerst het paard en de jurk te boucharderen, en daarna met een spitsbeitel korte, ondiepe voren in de jurk te maken, waardoor een levendig oppervlak ontstaat.

Potjeslatijn

beeld De Afgunst-voorzagen

voorzagen van De Afgunst-stap 2

In een vorig bericht over deze luchtboog heb ik verteld over het thema dat deze beelden uitdragen: de zeven hoofdzonden. Elk beeld dat we tot dusver gehouwen hebben (en Jelle heeft er drie van de zeven gemaakt) heeft een Latijnse naam in het zijprofiel gekregen: Superbia voor de IJdelheid, Gula voor de Vraatzucht, Ira voor de Woede, Avaritia voor de Hebzucht, deze Luiheid of Ledigheid heet Acedia, en dan komt Stide straks nog met Luxuria voor de Wellust en Invidia voor de Afgunst. Die zijn inmiddels ook onderweg.

Een mysogyne beeldhouwer?

beeld De Afgunst-voorzagen

voorzagen van De Afgunst- stap 3

Een aantal dames heeft opgemerkt dat de vrouwen er nogal bekaaid afkomen in deze reeks, want eigenlijk is alleen de Woede een man. Dat druiste tegen hun rechtvaardigheidsgevoel in en sommigen kenden de beeldhouwer daarom een zeer negatieve kijk op vrouwen toe.

Maar ook van de komende reeks die de Deugden moet voorstellen is de meerderheid als vrouw weergegeven. De conclusie is duidelijk: Eduard van Kuilenburg, die in de jaren vijftig bijna alle luchtboogbeelden hakte, had geen moeite met vrouwen. Integendeel: hij maakte liever beelden van vrouwen dan van mannen. Dat zou verklaren waarom er zoveel vrouwen tussen deze beelden te vinden zijn.

Inmeten

profielen hakken De Luiheid

het profiel leunt 5 graden naar links ten opzichte van het muurvlak en 61 graden neerwaarts

Omdat bij de vorige luchtbogen het bovenste beeld steeds niet helemaal lekker in het muurvlak paste, ben ik voor dit beeld speciaal nog naar de Eusebiuskerk getogen om samen met Remon Theissen van Slotboom Steenhouwers te meten hoe de stand van de boog ten opzichte van de kerk was. Zo’n bezoek aan de kerk is altijd een prachtige gelegenheid om het werk van de afgelopen tijd in ogenschouw te nemen. Het werd me weer duidelijk hoeveel vakmanschap er in deze restauratie gestoken wordt. Het voltooide deel staat er prachtig bij, en ook onze eerdere luchtboogbeelden met de bazuinengelen, wijze maagden, dwaze maagden en gebrekkigen uit de zaligsprekingen komen daarin goed uit.

luchtbogen Eusebiuskerk zuidzijde luchtbogen Eusebiuskerk zuidzijde luchtbogen Eusebiuskerk zuidzijde luchtbogen Eusebiuskerk zuidzijde luchtbogen Eusebiuskerk zuidzijde


naar het volgende artikel over luchtboogbeelden→

Beeldhouwerijblog.nl is het blog van Koen van Velzen, beeldhouwer in steen en brons. Zie ook mijn website: beeldhouwerijvanvelzen.nl

Ik ben ook te vinden op Instagram
en op Twitter
en op YouTube

Pinakels voor de Eusebiuskerk-2: hogels!

hogels hakken voor de Eusebiuskerk

Zoals ik in een eerder blogbericht al uitlegde ben ik voor de zomervakantie bezig geweest met hogels hakken aan pinakelonderdelen voor de Eusebiuskerk in Arnhem.

Ook mijn collega’s Stide Vos, Serge van Druten en Jelle Steendam leverden hieraan hun bijdrage. Ik heb nog niet gezien hoe de pinakels nu opgesteld zijn, maar ik heb er alle vertrouwen in dat …Lees het hele artikel…

Een kort radio-interview door Bureau Kijkindevegte

Daniel Mayer Creative Commons

Op zondag 11 augustus 2019 werd ik geïnterviewd door radioprogramma Bureau Kijkindevegte naar aanleiding van de volgende luisteraarsvraag: Hoe herstelt een beeldhouwer fouten bij het hakken in steen? Een kort interview over …Lees het hele artikel…

Twee gestolen gevelbeelden: een kop en een lepelaar

Terug van weggeweest!

Ik heb de afgelopen tijd veel verschillende projecten onder handen gehad en ben even niet toegekomen aan berichten erover op dit blog. Maar, gelukkig hebben we de foto’s nog, zoals de zakenman zei toen hij zijn miljoenenjacht zag zinken. Dit project is een interessante uitdaging geweest tussen alle ornamentwerk door. Het ging namelijk om een gevelbeeld met een lepelaar en een boeddhakop uit Haarlem.

De originele natuurstenen ornamenten waren afkomstig uit de gevel van het Luthers Wees-en Oudeliedenhuis, dat gebouwd was in 1906. Na de sloop van dit tehuis zijn de stenen hergebruikt in de tuinmuur van het in 2015 ook weer gesloopte Vitae Vesper Bejaardenverzorgingstehuis. Er is een appartementencomplex op dit terrein gekomen en de gevelstenen bleven afgedankt en verweesd achter. Het Lutherse Kerkbestuur wilde …Lees het hele artikel…

Wat is er nodig voor de redding van de Notre Dame? (2)

-lees hier deel 1 van dit artikel-

Een heel kort tijdsbestek (2)

President Macron heeft dus aangekondigd dat de kathedraal in vijf jaar herbouwd moet worden. Hij heeft een Franse generaal aangesteld om het geheel te leiden en er is ook al een prijsvraag aangekondigd voor een nieuwe vieringtoren. Het zal wel iets worden van staal en glas, met een moderne iets piramide-achtige vorm… o, waar heb ik zoiets al meer gezien?

Allemaal heel opmerkelijk. Een aantal weloverwogen te nemen beslissingen wordt er snel doorheen gedrukt zonder discussie of overleg, en het inzetten van het leger geeft vrijheid om een heleboel regels te omzeilen. Er is immers een gigantische stroom aan materialen nodig (voor het dak zijn alleen al meer dan 1300 dikke rechte eikenbomen nodig, en waar haal je die zo gauw vandaan? Gelukkig hebben …Lees het hele artikel…

Wordt de computer de redding voor de Notre Dame? (1)

Een ramp met vèrstrekkende gevolgen

brand Notre Dame

By Wandrille de Préville – Own work, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Over enige tijd zal dit weer oud nieuws zijn, maar nu ligt het iedereen nog vers in het geheugen: een enorme brand die het dak van de Notre Dame in Parijs deed instorten, op 15 april 2019. Tijdens de lopende restauratie brak vuur uit ergens rond de basis van de vieringtoren, die vervolgens afbrandde en met de rest van het dak deels op de steiger viel en deels op het gewelf eronder. Een deel van het gewelf stortte in. Allemaal vaktermen die ik later verder zal uitleggen. Het verbaasde me hoe erg ik schrok van de eerste televisiebeelden van de brandende kathedraal. Het is is weer duidelijk dat het niet zomaar ergens een willekeurige Franse kerk betreft, maar een iconische plek die behoort tot het erfgoed van de hele wereld. Toch is het gek dat de brand in dit gebouw meer emoties oproept dan een oorlog of een hongersnood op televisie. Het is tenslotte maar materie die er voor de mens is. Is de mens zelf dan niet belangrijker?

Een heel kort tijdsbestek (1)

Notre Dame vóór 2019

Notre Dame vóór 2019. Foto door Daniel Vorndran / DXR, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

De Franse president Macron verkondigde …Lees het hele artikel…