Een sokkel verwijderd met de betonkettingzaag

Vorige week was ik op Landgoed De Schaffelaar in Barneveld. Daar moest ik een sokkel van Belgisch hardsteen verwijderen, die met vier roestvrijstalen pennen van 2 centimeter dik verankerd was aan een betonnen fundering. De oplossing was natuurlijk de betonkettingzaag op 230 Volt (Cardi Coccodrillo 35 oftewel Renova kettingzaag). De sokkel zal te zijner tijd in het landhuis weer opgesteld moeten worden, maar daarover later meer.

De ankers waren erg taai en het kostte veel kracht in een rare gebukte houding om ze door te zagen, maar de machine zat er niet mee. We hadden water, een hydrofoor (druktank met pomp) en een aggregaat van 6 kilowatt mee, dus we waren geheel zelfvoorzienend.

Camera en montage: Joram van Velzen

’s Avonds als ik slapen ga… 14 engelen op reis

14 engelen op reis
Inpakken en wegwezen

“’s Avonds als ik slapen ga… dan volgen mij veertien engeltjes na.” Als je katholiek bent opgevoed en boven de 30, dan ken je dat gebedje voor het slapen misschien nog wel. Deze week had ik ook veertien engeltjes over het erf, maar ze volgden me niet na. Sterker nog, ik heb ze ingepakt voor verzending. Het zijn zeven oude engelen van tufsteen en zeven kopieën in nieuwe muschelkalksteen, voor luchtboog 32 van de Eusebiuskerk in Arnhem.

Gedemonteerd

Er staan in totaal 98 luchtboogbeeldjes op de kerk. Ze zijn in hoog tempo achtereen gemaakt in de jaren na de Tweede Wereldoorlog, deels in een vrij kubistische Wederopbouwstijl. Het liefst had het kerkbestuur de originele beelden behouden, maar het verval ging zo hard dat het gevaar voor vallende delen ging opleveren. Op de website van de Eusebiuskerk is hier↑ een fotoverslag te vinden van het demonteren van de oude luchtboogbeelden. Hier↑ ook een krantenartikel over de beelden.

De website van de Eusebiuskerk zegt hierover:

‘Alle luchtboogbeelden zijn enkele jaren geleden afgenomen uit veiligheidsoverwegingen. Deze beelden zijn alle gemaakt van Ettringer tuf en kunnen niet worden herplaatst. De luchtboogbeelden worden gekopieerd in muschelkalksteen, waarbij de krachtige Werderopbouwbeelden weer in ere worden hersteld. De beelden passen in thema’s als: Ark van Noach, Apocalyps, De Apostelen, De Ondeugden, Verkondiging van het Evangelie en het Laatste Oordeel. Overwogen wordt om een aantal beelden volledig nieuw te ontwerpen met als thema ‘Bridge to the Future’.’

89 te gaan

Na veel overleg is nu besloten om ze alle 98 te vervangen, en het goede nieuws is nu na veel vijven en zessen dat er ook een budget voor is. Stide en ik hebben er nu 9 van gekopieerd (Stide 1, ik 8; Stide is vooral druk met grote en kleine kraagstenen), maar het ziet er naar uit dat we het nog druk krijgen met de andere 89!

Zoals ik in het vorige bericht al vertelde stellen deze zeven beeldjes de bazuinengelen van het Laatste Oordeel voor. Gelukkig is er maar eentje die toetert… Beeld 7 is de bovenste van de reeks, en valt voor een deel in het muurvlak bovenaan de luchtboog. Dit beeldje had een aantal diepe gaten tussen de vleugels en was daarom wat bewerkelijker.

Deze diashow vereist JavaScript.

Nieuw ontwerpen

Een aantal van de oude beeldjes is zo ernstig beschadigd dat er niet zo veel meer aan te reconstrueren valt. Daarom zullen er, net als in de jaren ’50, een aantal nieuwe ontwerpen gemaakt moeten worden. Dit wellicht rond het thema ‘Bridge to the Future’, zoals de website van de Eusebiuskerk hierboven al meldt. Ik weet nog niet of ook dat deels aan mij zal toevallen, al hoop ik natuurlijk van wel. Het is niet vreemd dat er nieuw beeldhouwwerk aan oude kerken gemaakt wordt; elke restauratie voegt wel iets toe aan het geschiedenisboek dat zo’n kerk is.

Misschien heb je wel van onderstaande voorbeelden gehoord?

motorrijder-met-meisje-breda

Een Poolse motorrijder met Bredaas meisje op een misericorde in de Grote Kerk van Breda

een astronaut aan de Sagrada Famiglia in Barcelona

een astronaut aan de Sagrada Famiglia in Barcelona

belengel

‘belengel’ door Ton Mooy op de Sint-Janskathedraal in ‘s-Hertogenbosch

 

Mozes en Aaron terug op hun plek- in Veghel

→naar het eerste bericht over deze beelden

Mozes en Aaron terug. Portaal van Lambertuskerk te Veghel met herstelde beelden van Mozes en Aaron

Gisteren heb ik met de mannen van Ruitenbeek Transport de beelden van Mozes en Aaron terug gezet op hun plek. De zandstenen beelden zijn ruim een half jaar weg geweest; eerst heb ik ze in januari losgezaagd, daarna opgeknapt in mijn atelier, waarna ze in Duitsland bij de firma Ibach tot in de kern zijn geïmpregneerd met acrylhars.

Nog steeds oud

De beelden zijn nog steeds vrijwel hetzelfde, wat misschien bij bezoekers wat teleurstelling wekte. Een enkeling had gehoopt op een fris, wit, nieuw lijkend beeld, maar Udelfanger zandsteen is nu eenmaal geen witte kalksteen. Daarbij was dit een conserverende restauratie, dat wil zeggen gericht op behoud van het origineel. Het was nooit de bedoeling de beelden er weer helemaal als nieuw te laten uitzien, dat had het karakter ervan teveel aangetast. Ze zijn meer dan 150 jaar oud en dat mag je ook zien.

aaron-beschadigd. Reportage over Mozes en Aaron terug geplaatst na herstel

Aaron beschadigd

Aaron-hersteld. Reportage over Mozes en Aaron terug geplaatst na herstel

Aaron hersteld

Impregneren

Het hele proces was een dure aangelegenheid, maar slechts een fractie van de aanneemsom was voor mijn werk. De meeste kosten gingen zitten in het impregneren. Dit project werd begeleid door Restauratiearchitectuur BBM uit Raamsdonksveer, een bekende naam voor restauraties van beelden en gebouwen. Ik was slechts een van de uitvoerende partijen voor demontage, herstel en plaatsing.

Het acrylhars-impregneringsprocédé waarmee de beelden behandeld zijn heeft ze tot in de kern met acryl verzadigd, waardoor het verweringsproces sterk vertraagd wordt. Waarschijnlijk kan er nog steeds wel wat algenaanslag op de beelden komen (dat kan zelfs op plastic en glas), maar de steen wordt niet meer aangetast door zuur, vocht en vorst.

In een artikel over deze beelden klaagt een lezer over de hoge kosten, en zegt dat het in Nederland ook wel had gekund. Inderdaad, een middeltje erop smeren om gevels mee te impregneren is een kwestie van hooguit een paar honderd euro voor arbeid en materiaal, maar dat is niet hetzelfde. Ik ken naast de firma Ibach geen andere bedrijven die dit proces ook op deze manier uitvoeren.

In de krant

Nog diezelfde middag verschenen er artikelen in de krant: een leuk verslag in de Stadskrant Veghel met een fotoreportage, en een kort stukje in het Brabants dagblad met een paar slechte foto’s (als je je afvraagt wat ik in hemelsnaam sta te doen op de eerste: ik ben op zoek naar een potlood!) en een vrij onscherpe video (onderaan dit bericht). Voor de volhouder.

ook Mozes' andere mouw was beschadigd. Reportage over Mozes en Aaron terug geplaatst na herstel

Mozes beschadigd

hand-mozes-oud. Reportage over Mozes en Aaron terug geplaatst na herstel

De rechterhand van Mozes was ook afgebroken

plaatsing-mozes. Reportage over Mozes en Aaron terug geplaatst na herstel

Het hijsen was lastig, vanwege het baldakijn boven de beelden

mozes-met-staf-hersteld. Reportage over Mozes en Aaron terug geplaatst na herstel

Mozes heeft de oude staf weer in zijn nieuwe hand

Update 9 november 2016:

Mia Rooijmans kwam langs met haar camera en heeft een paar foto’s gemaakt, en mij deze via de email toegestuurd. Ze zijn hieronder te zien. Heel erg bedankt, Mia!

Mozes en Aaron terug in Veghel. Beeldhouwer Koen van Velzen bereidt de plaatsing voor

foto: Mia Rooijmans

Mozes en Aaron terug in Veghel. Beeldhouwer Koen van Velzen bereidt de plaatsing voor

foto: Mia Rooijmans

Update 10 november 2016:

Lid van het kerkbestuur/architect Gerard van Asperen stuurde mij nog een tweetal krantenartikelen:
Brabants Dagblad: Mozes en Aaron terug van weggeweest
Stadskrant Veghel: Mozes en Aaron terug van ‘vakantieperiode’

Jakobsschelp in Arabescato-marmer

Venusschelp of jakobsschelp in Arabescato-marmer, slotboom steenhouwers en Koen van VelzenVorige week heb ik tussen alle luchtboogbeelden door een kleine tussenopdracht gehad: het hakken van een Jakobsschelp in marmer, voor een lavabo of wasbekken.

Deze schelp, ook wel Venusschelp genoemd (Venus werd volgens de mythe geboren uit het schuim der zee en wordt vaak staand in deze schelp afgebeeld), is vernoemd naar Jezus’ leerling Jacobus de Meerdere, die altijd wordt afgebeeld met deze schelp op zijn hoed. Het is daarom ook het symbool van Santiago de Compostela, de bedevaartplaats die naar hem vernoemd is, en vandaaruit ook van alle pelgrims.

Ik werd hiervoor benaderd door Slotboom Steenhouwers in Winterswijk, die de twee onderdelen hadden gemaakt en mij vroegen of ik dan de schelp erop wilde hakken. Gelukkig had ik tien jaar geleden al eens zo’n ding gemaakt, dus ik wist nog hoe het moest. Wel heb ik een foto erbij gebruikt om het meetwerk te verminderen. Deze schelp lag in een vrij diep fond, waardoor de schelp vrij diep moest worden uitgewerkt om te voorkomen dat hij voor het gevoel een stuk boven de achtergrond zweefde. Dit marmer was behoorlijk hard en er ging veel tijd zitten in het zoeken naar de juiste basisvorm. In verhouding is de tijd die ging zitten in voorhakken ten opzichte van detailleren/afwerken en polijsten ongeveer 3:3:1.

Ik dacht dat dit misschien een goede gelegenheid was om wat meer van mijn werkwijze te laten zien, en van de verschillende gereedschappen die ik daarbij gebruik. Ik denk dat ik binnenkort nog een video maak over de verschillende luchthamers. Daarover later meer.

De eerste video is een snel overzicht van het werk, en voor de liefhebbers is er onderaan dit bericht ook nog een uitgebreidere versie die alle werkzaamheden stap voor stap laat zien. Deze versie is eveneens versneld, maar nu met een volledig overzicht van het hele werkproces, in een half uur samengevat. Als je het in normaal tempo wilt bekijken, kun je het op een kwart-snelheid afspelen.

Deze diashow vereist JavaScript.